Uzasadnienie
Sygn. akt I SA/Sz [...]
Uzasadnienie
W dniu [...] r. M. K. jako płatnik składek złożyła do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek (RDZ) za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Pismem z dnia [...] r. organ, odnosząc się do wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek z dnia [...] r., wskazał, iż nie stwierdza na koncie wnioskodawczyni deklaracji rozliczeniowych za okres 06/2019-01/2020. Równocześnie organ ustalił nadpłatę na: ubezpieczenie społeczne - [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - [...] zł. Jak wskazał organ, nadpłata wynika z braku zaksięgowanych deklaracji rozliczeniowych na koncie wnioskodawczyni. Organ dodał, że po złożeniu dokumentów saldo może ulec zmianie.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ - na podstawie przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020.374 ze zm.); dalej: "ustawa o zwalczaniu COVID-19" - odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020 r. z powodu braku na [...] r. zaksięgowanych deklaracji rozliczeniowych za marzec 2020 r.
Pismem z dnia [...] r. skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję do sądu, wnosząc o jej uchylenie, a z ostrożności procesowej o ponowne rozpatrzenie, w przypadku nieuwzględnienia pierwotnego wniosku.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- - naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., tj. niepodjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; wadliwe rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także zawarcie w uzasadnieniu decyzji błędnych ocen prawnych tego stanu mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy;
- - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, iż płatnik składek w ramach prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej nie dopełnił obowiązku obowiązkowego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego oraz złożenia deklaracji rozliczeniowej;
- - naruszenie prawa przepisów materialnego, tj. art. 31zq ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż płatnik składek niezatrudniający pracowników ma obowiązek składania deklaracji miesięcznych i imiennych
W ocenie skarżącej, odmowa zwolnienia z opłacania składek była konsekwencją błędnej interpretacji przepisów prawa, mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy lub ewentualnie błędu w ustaleniach faktycznych, rzutujących na ww. błąd, tj. m.in. art. 31zq ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19.
Skarżąca wskazała, że organ błędnie przyjął, iż nie dopełniła ona obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za ww. okres. Zauważyła, iż w ramach prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej ustawa o ubezpieczeniach społecznych nie przewiduje takiego obowiązku, aby samozatrudniający płatnik wysyłał deklaracje DRA, wystarczy aby podczas rejestracji działalności gospodarczej złożył deklaracje ZUS ZUA (czemu uczynił zadość), zaś w pozostałym zakresie deklaracja rozliczeniowa DRA nie ulega zmianie, chyba że płatnik sam dokona zmiany (kodu ubezpieczenia). Nadto skarżąca podniosła, że samo uzasadnienie decyzji nie wskazuje o jaką deklarację chodzi urzędowi.
W odpowiedziach na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.
Organ wskazał, iż analiza dokumentów rozliczeniowych na [...] r. wykazała, że za marzec 2020 r. na koncie płatniczki nie ma zapisanych jakichkolwiek deklaracji rozliczeniowych, tj. ani dokumentów złożonych przez płatniczkę, ani dokumentów pochodzących z klonowania za płatników zwolnionych z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych. Nie był dokonany również systemowy wymiar składek z urzędu.
Zdaniem organu, ww. sytuacja wynika z tego, że płatniczka nie złożyła w terminie deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności, tj. czerwiec 2019 r., w związku z czym, nie mogły powielać się ("klonować") deklaracje za następne miesiące. Płatniczka złożyła deklaracje pierwszorazowe za czerwiec 2019 r. w dniu [...] r., a deklaracje za okres od lipca 2019 r. do sierpnia 2020 r., zostały złożone dopiero w dniu [...] r. Brak deklaracji rozliczeniowej za marzec 2020 r. złożonej w terminie bezwzględnie wyznaczonym ustawą, tj. do [...] r., uniemożliwił dokonania zawnioskowanego zwolnienia z opłacenia składek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z przepisem art. 134 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na podstawie przepisu art. 31zt ustawy o zwalczaniu COVID-19, obsługa przez Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, sąd uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działalni Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Wyjaśnić także należy, że sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Skarżąca zamieszkuje na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Na wstępie należy wskazać, że skarżąca jest osobą samozatrudnioną, opłacająca składki ZUS wyłącznie za siebie od czerwca 2019 r.
Następnie należy odnieść się do terminów, w których skarżąca dokonała poszczególnych czynności faktycznych.
Według skarżącej, rozpoczynając działalność gospodarczą w czerwcu 2019 r. złożyła deklarację zgłoszeniową ZUS ZUA i rozpoczęła opłacanie składek za każdy następny miesiąc aż do stycznia 2020 r.
Z pisma organu z dnia [...] r., skierowanego do skarżącej, wynika, że na koncie skarżącej zaksięgowane zostały i stanowią nadpłatę następujące kwoty na: ubezpieczenie społeczne - [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - [...] zł. Jak wskazał organ, nadpłata ta wynika z braku zaksięgowanych deklaracji rozliczeniowych na koncie wnioskodawczyni.
Z powołanego pisma organu wynika, że skarżąca rzeczywiście - tak jak twierdzi - opłacała składki od momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej w czerwcu 2019 r., jednak organ przez ponad pół roku nie wezwał jej do wyjaśnienia kwestii rozbieżności pomiędzy faktem opłacania przez nią składek, a brakiem wymaganych deklaracji rozliczeniowych. Także w piśmie organu z dnia [...] r. nie sprecyzowano jakie dokładnie deklaracje skarżąca powinna uzupełnić, aby ubiegać się o zwolnienie z opłacania składek w związku ze stanem epidemii wywołanym [...]
Tymczasem, skarżąca będąc utwierdzona, iż jako osoba samozatrudniona nie miała obowiązku składania comiesięcznych deklaracji zgłoszeniowych, nie została poinformowana w sposób precyzyjny i zrozumiały, jakich deklaracji nie złożyła, a które powinna złożyć, aby ubiegać się o zwolnienie.
Ponadto, co istotne, w ww. piśmie organ - stwierdzając istnienie nadpłaty - nie dokonał jej zwrotu.
Z przepisów art. 31zo ust. 2 i ust. 2a ustawy o zwalczaniu COVID-19 wynika, że ustawodawca przewidział możliwość skorzystania ze zwolnienia przez płatnika składek, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia i będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem z tymi przepisami: "Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. 2a.
Na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2, za okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i: 1) przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz 2) dochód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie był wyższy niż 7000 zł.".
Ta przywołana regulacja prawna dotyczy przedsiębiorcy opłacającego składki wyłączne na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne.
Tymczasem, organ jako podstawę decyzji odmownej przywołał przepis art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19, który stanowi podstawę zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych składek za okres marzec - maj 2020 r. obciążający płatnika składek, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, zatem przepis w ogóle nie znajduje zastosowania do sytuacji skarżącej, która przecież nie zatrudnia pracowników.
Organ odmówił skarżącej zwolnienia z opłacania składek za marzec 2020 r. z tego powodu, że na jej koncie nie było zarejestrowanych deklaracji rozliczeniowych, ale były kwoty opłaconych składek do umorzenia. Według organu, terminy składania tych dokumentów określa ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, jednakże żadnego przepisu organ nie przytoczył. W rezultacie nie wiadomo z jakiego przepisu, według organu, wynikał obowiązek złożenia przez płatnika dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA. Nie wskazano też żadnych przepisów, z których wynikałoby, że w sytuacji gdy skarżąca kontynuowała opłacanie składek także w [...] 2020 r. i opłaciła składkę za ten okres, zobowiązana była przesłać organowi dokumenty rozliczeniowe za marzec 2020 r. Jednak, zarówno skarżąca, jak i sąd nie mają obowiązku poszukiwania tych przepisów.
Nadto, obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnych przepisów prawa. Szczególne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Oznacza to konieczność dokonania wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, wraz z argumentami przemawiającymi za jej przyjęciem. Innymi słowy, decyzja, którą otrzymuje strona, powinna w uzasadnieniu wskazywać jakie przepisy i dlaczego zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków.
Tylko decyzja spełniająca te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 k.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.).
Według sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji powyższych wymagań nie spełnia, bowiem organ w ogóle nie dokonał wywodu prawnego, wskazującego na zastosowane przepisy prawne i osadzonego w okolicznościach stanu faktycznego sprawy, uzasadniającego pozbawienie skarżącej prawa do zwolnienie z obowiązku opłacania składek. W zaskarżonej decyzji przywołano jedynie przepis art. 31zq ust. 7 oraz - wadliwie - art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19. Zaskarżone decyzje naruszają zatem art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.
Także w odpowiedzi na skargę organ wskazał wadliwą podstawę prawna, tj. art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19.
Brak rzetelnego przedstawienia swojego stanowiska przez organu w zaskarżonej decyzji pozbawił też skarżącą możliwości odniesienia się do istotnych w sprawie kwestii w samej skardze.
Mając powyższe okoliczności na uwadze - na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że organ naruszył przepis art. art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19 przez jego zastosowanie w sprawie oraz ww. przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik.
Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. sąd wskazuje, aby - ponownie rozpatrując sprawę - organ usunął stwierdzone uchybienia i wydał decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienie. W szczególności zaś organ powinien wezwać skarżącą do wyjaśnienia przyczyn zaistniałej w sprawie rozbieżności miedzy wpłatami składek za okresy od [...] 2019 r. do [...] 2020 r., a brakiem wymaganych - według organu - deklaracji rozliczeniowych.