Uzasadnienie
Wnioskiem RDZ z dnia 15 kwietnia 2020 r., P. Ł. (dalej: "Strona", "Skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "Organ") o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres marzec-maj 2020 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. – dalej "ustawa o przeciwdziałaniu COVID-19").
Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy przeciwdziałaniu COVID-19 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. – dalej "u.s.u.s."), Zakład odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności składkowych objętych wnioskiem - za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład przywołał brzmienie art. 31zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, stanowiącego o prawie płatnika składek do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności składkowych, wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych, oraz wyjaśnił, że jednym z warunków do otrzymania wsparcia w formie zwolnienia z opłacania składek było złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Zakład wskazał, że Strona złożyła deklaracje DRA za 03/2020, 04/2020 i 05/2020, ale nastąpiło to 31 lipca 2020 r. W związku z tym, Stronie nie przysługuje prawo do wnioskowanego zwolnienia.
Pismem z dnia 21 września 2020 r., Strona wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy zainicjowanej jej wnioskiem, wskazując, że wniosek ten złożyła 15 kwietnia 2020 r. i wówczas (na początku pandemii, gdy panował chaos) w mediach brak było jednoznacznych i czytelnych informacji, jakie dokumenty należy złożyć. Strona podkreśliła, że prowadzi jednoosobową firmę z jednym pracownikiem i zawsze w terminie opłaca składki oraz składa wszystkie niezbędne dokumenty. Brak deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uzupełniła, jak tylko okazało się, że są one niezbędne. Strona wskazała, że jej działanie nie wynikało ze złej woli, tylko z braku rzetelnej informacji.
Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2020 r.
Uzasadniając decyzję, Organ przywołał brzmienie przepisów stanowiących podstawę podjętego rozstrzygnięcia oraz art. 31zo, art. 31zp ust. 1 i 2 oraz art. 31 zq ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, i wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie znalazł podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia w oparciu o powołane przepisy ustawy. Organ podniósł, że Strona - jako płatnik składek - zgłosiła osobę ubezpieczoną, za którą winny być składane deklaracje rozliczeniowe (zwolnienie ze składania comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych przysługuje płatnikom opłacającym składki wyłącznie na własne ubezpieczenia w sytuacji prawidłowo wykazanych i naliczonych składek). Strona, jako płatnik składek, złożyła deklaracje ZUS DRA za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. w dniu 31 lipca 2020 r., tj. po upływie terminu bezwzględnego, wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r. Brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił dokonanie zawnioskowanego przez Stronę zwolnienia z opłacenia składek na zasadach, o których mowa w ustawie o przeciwdziałaniu COVID-19.
Pismem z dnia 16 listopada 2020 r. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję Zakładu.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że wniosek RDZ o zwolnienie z opłacenia ww. należności składkowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. został złożony - za pośrednictwem platformy: www.zus.pl - 15 kwietnia 2020 r. i wniosek ten był kompletny. W tym czasie brak jednak było możliwości zweryfikowania informacji dotyczących wymogów formalnych, jakie należy spełnić (brak kontaktu z Zakładem oraz brak możliwości dotarcia do rzetelnej i jednoznacznej informacji na stronach Zakładu). Z informacji, które wówczas docierały, wynikało na przykład, że w momencie opłacenia składek zwolnienie nie będzie się należało itp. Na początku pandemii brak było jasnych i czytelnych informacji, co należy faktycznie zrobić. Nie było wiadomo, jakie pułapki czekają na płatnika.
Skarżący wskazał także, że odpowiedź na wniosek w postaci decyzji odmownej, otrzymał dopiero [...] września 2020 r. za pośrednictwem platformy: www.zus.pl. W uzasadnieniu decyzji Organ powołał się na brak spełnienia warunków formalnych, brak deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj. Dnia 21 września 2020 r., za pośrednictwem Poczty Polskiej, Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi, dnia 1 października 2020 r. otrzymał pismo sporządzone dnia [...] września 2020 r., nr [...], z którego wynika, że zostało zakończone postępowanie w sprawie i Stronie przysługuje prawo wglądu w akta sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Chcąc skorzystać z przysługującego prawa, Skarżący w terminie wyznaczonym w piśmie (7 dni od daty otrzymania), tj. 2 października 2020 r., skontaktował się z Zakładem, ale odmówiono Mu zapoznania się z aktami sprawy, tłumacząc sytuację natłokiem spraw (w Jego imieniu z Zakładem kontaktował się pracownik - R. B.). W dniu 23 października 2020 r. doręczono Skarżącemu decyzję z dnia [...] października 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję odmowną.
Skarżący podniósł, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i zatrudnia jednego pracownika oraz, że zawsze w terminach opłaca składki i składa wszystkie niezbędne dokumenty (przed marcem i po maju 2020 r.). Jego działanie podyktowane było dezinformacją a nie złą wolą. Brak deklaracji rozliczeniowych, na które powołuje się Organ, Skarżący złożył jak tylko okazało się, że są niezbędne, czyli 31 lipca 2020 r. Ponadto, Skarżący wskazał, że deklaracje od stycznia 2020 r. nie uległy zmianie.
Pismem z dnia 26 listopada 2020 r., Organ udzielił odpowiedzi na skargę, w której wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane 16 grudnia 2020 r. i znajduje się w aktach sprawy.
Wyjaśnić przy tym także należy, że zgodnie z art. 31zt ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżący zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działalni Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773), zgodnie z którym rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Jak stanowi zaś art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "P.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., którą Organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2020 r., odmawiającą Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zo oraz art. 31zq ust. 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, Organ stwierdził, że Skarżący w ustawowym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie dostarczył dokumentów rozliczeniowych i w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Dokumenty te zostały złożone dopiero 31 lipca 2020 r.
Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19:
- - za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);
- - Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);
- - warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli łącznie zostaną przez niego spełnione następujące warunki: 1) został zgłoszony jako płatnik w zakreślonym ustawą terminie, 2) zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) przesłał deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
Podkreślić przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
Należało to podkreślić, ponieważ o uchyleniu obu decyzji Zakładu przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu Organu istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia 15 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego (15 kwietnia) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca) minęło dwa i pół miesiąca. Mimo upływu tak długiego czasu, Organ nie udzielił Stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje). Potem zaś wydał decyzję odmowną.
Zwrócić również należy uwagę, że w niniejszym postępowaniu Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.
Podkreślić również należy, że zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze, Skarżący konsekwentnie wskazuje, że przyczyną nieterminowego złożenia dokumentów rozliczeniowych nie było niedopatrzenie czy zła wola Strony, lecz chaos informacyjny i brak możliwości zweryfikowania informacji co do obowiązujących wymogów formalnych, jakie należy spełnić by uzyskać przedmiotowe zwolnienie (w tym też brak kontaktu z Zakładem oraz brak możliwości dotarcia do rzetelnej i jednoznacznej informacji na stronach Zakładu), a brakujące deklaracje rozliczeniowe złożył jak tylko okazało się, że są niezbędne, czyli w dniu 31 lipca 2020 r. Skarżący zastrzegł przy tym, że przedmiotowe deklaracje nie uległy zmianie od stycznia 2020 r. Organ tych twierdzeń Skarżącego nie kwestionuje, ani też nie wskazuje na jakiekolwiek błędy czy braki w złożonej dokumentacji rozliczeniowej, ani inne uchybienia w działaniu Skarżącego.
Mając świadomość obciążenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby Zakład stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., Organ nie poinformował Strony należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej.
W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że Organ podjął starania by w porę poinformować Skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów Jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Stronie zasygnalizowany przez Organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie Jej wniosku.
W badanej sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia 8 września 2020 r. umożliwiono Stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Strona miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do Zakładu już 15 kwietnia 2020 r. (poprzez platformę internetową Organu), było więc wystarczająco dużo czasu by Organ zweryfikował, czy jest kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne.
Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., Organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Doszło tym samym do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.
Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).
Tymczasem z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Organ przed wydaniem decyzji odmownej ani nie umożliwił Stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wyjaśnił Stronie przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Organ zaniechał powyższych czynności, mimo iż - jak już wskazano wyżej - miał wystarczająco dużo czasu, aby zgodnie z obowiązującą procedurą, podjąć w sprawie właściwe działania.
Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach badanej sprawy brak.
Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez Niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy Jego prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło Skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. O tym, że Skarżący był gotów spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedział – świadczy to, że brakujące deklaracje Skarżący złożył natychmiast po uzyskaniu informacji, że deklaracji takich brakuje. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedział o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożył. Niestety Skarżący uzyskał informację za późno.
Wobec tego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków w porę, tj. jeszcze przed upływem terminu 30 czerwca 2020 r.
W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia 16 października 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Organu z 8 września 2020 r.
Rozpoznając sprawę ponownie, Organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli Skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania Organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.