Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 4 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 914/20

Uzasadnienie

W dniu [...] lipca 2020 r. G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., dalej "spółka", złożyła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych.

Wnioskodawca wskazał, że planuje rozszerzenie prowadzonej działalności gospodarczej o sprzedaż płodów rolnych oraz świadczenie usług transportowych. Wnioskodawca zamierza dokonać zabezpieczeń kursu walutowego stosowanego w nowo prowadzonej działalności gospodarczej. Celem stosowania przez wnioskodawcę instrumentów zabezpieczeń będzie konieczność zabezpieczenia kursu walutowego związanego z prowadzoną działalnością operacyjną. Spółka planuje dokonanie również zabezpieczenia kursu waluty USD, jako głównego czynnika fluktuacji ceny paliwa. Spółka aktywnie zamierza zarządzać ryzykiem finansowym poprzez wykorzystanie instrumentów pochodnych w celu zabezpieczenia marży złotowej wynikającej z prowadzonej sprzedaży i agregację środków walutowych po cenach gwarantujących zmniejszenie kosztów w realizowanym obrocie. W celu zabezpieczenia marży (ceny wymiany walutowej, rentowności) spółka stosować będzie instrumenty zabezpieczające.

W momencie zawierania transakcji zabezpieczających wszystkie transakcje zawierane będą w celu zabezpieczenia kursu wymiany walut przyszłych przepływów. Łączny roczny wolumen zabezpieczenia transakcji sprzedaży znajdować się będzie w przedziale 80% - 100% zakontraktowanych przepływów i 80% - 120% przepływów prognozowanych. Proces rozwoju i realizacji inwestycji w spółce determinuje prognozę przepływów na 25% ponad obrót realizowany w zeszłym roku obrachunkowym (w pierwszym roku będzie to wielkość prognozowana). Zgodnie z polityką walutową spółki potencjalna nadwyżka albo będzie domykana różnicami (co pozwoli osiągnąć założony kurs budżetowy) albo będzie wykorzystywana do zabezpieczenia przyszłych wpływów, sięgających poza okres 12 miesięcy. Przy odległych terminach trudno z dokładnością co do dnia zaplanować wpływ środków od kontrahenta (przesunięcia dostaw lub płatności, opóźnienia) oraz finalnie dopasować przepływy walutowe w konkretnym banku do zawartych w tym banku zabezpieczeń.

Zdarzać się będzie, że daty rozliczenia transakcji będą przesuwane lub transakcje będą rozliczane przed terminem natomiast rzeczywista wymiana nastąpi w terminie kiedy wpłyną środki od kontrahenta. Spółka będzie posiadała rachunki w kilku bankach (A, B, C) w każdym z banków będzie miała wymóg przeprowadzania obrotów na różnych poziomach oraz możliwość zawierania transakcji zabezpieczających. W związku z powyższym finalnie rozliczenie transakcji zabezpieczających będzie miało dwojaki charakter, w części z nich nastąpi rzeczywista wymiana waluty, przy części nastąpi tylko rozliczenie nierzeczywiste, tj. nie nastąpi faktyczny zakup i sprzedaż waluty, spółka otrzyma jedynie rozliczenie per saldo danego instrumentu zabezpieczającego (in plus lub in minus obciążające rachunek bankowy). Rozliczenia nierzeczywiste, tj. bez zapewniania salda na rachunku, realizowane będą w celu zabezpieczenia ceny rzeczywistych, fizycznych przepływów i dopiero suma obu składników wymiany składać się będzie na cenę budżetową i poziom osiągnięcia rentowności.

Ze względów proceduralnych (różne wymogi dotyczące obrotów w różnych bankach) nie uda się realizować wymiany fizycznej poprzez instrumenty zabezpieczające w tej samej instytucji finansowej. Konieczny będzie podział między bankami. Kłopotliwe będzie oczekiwanie z wymianą walut na dzień rozliczenia transakcji lub przekazywanie waluty z banku, do którego wpłynął przelew od kontrahenta do banku, w którym na ten dzień przypada data rozliczenia transakcji zabezpieczającej. Z wyżej wymienionych powodów możliwe jest, że zabezpieczenia zawarte w instytucji finansowej (A) będą wyższe niż przepływy i rzeczywista wymiana walut w banku A, natomiast w banku B i C wpływy i wymiana rzeczywista będą wyższe niż zabezpieczenia w banku B i C. Jednocześnie suma zawartych zabezpieczeń w bankach A + B + C (nawet jeśli rozliczenie nastąpił w sposób nierzeczywisty) pokrywać się będzie ze skalą wpływów walutowych lub skalą rzeczywistej wymiany walut łącznie we wszystkich bankach A+B+C.

W uzupełnieniu wniosku z [...] września 2020 r. wnioskodawca wskazał, m.in., że:

1. a) na dzień realizacji kontraktu spółka otrzyma na konto kwotę w walucie w wysokości, wynikającej z kontraktu oraz według kursu terminowego. Wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy zostanie wyceniony według kursu faktycznie zastosowanego, a takim kursem będzie ustalony w kontrakcie kurs terminowy. W opisanym przypadku dojdzie jedynie do nabycia waluty po z góry określonym kursie terminowym i jej wpływu na rachunek jednostki. W dniu realizacji kontraktu po stronie nabywcy kontraktu nie powstanie ani przychód, ani koszt podatkowy. W wyniku realizacji kontraktu spółka nabędzie lub sprzeda walutę obcą. Kosztem lub przychodem podatkowym będą różnice kursowe w momencie zapłaty za zobowiązania spółki w tej walucie. W przypadku kontraktu nierzeczywistego realizacja kontraktu odbywać się będzie poprzez zapłatę lub otrzymanie zapłaty bez dostawy instrumentu bazowego (np. waluty euro), a więc bez możliwości zbycia euro w przyszłości. Przychód/koszt podatkowy, nie będący różnicą kursową, rozpoznawany będzie wówczas, gdy staje się należny (w dniu otrzymania środków pieniężnych).
2. b) wnioskodawca zamierza zawrzeć transakcje zabezpieczające typu forward, forward towarowy, swap walutowy, strategie opcyjne.
3. c) wnioskodawca co do zasady nie zamierza dokonywać zabezpieczeń transakcji związanych z nabyciem środków trwałych. Przyjmuje jednak, iż w sytuacji, gdyby transakcje zabezpieczeń związanych z nabyciem środka trwałego miały miejsce, to powstałe w wyniku rozliczenia transakcji przychody/koszty przed oddaniem środka trwałego do używania zwiększałyby jego wartość. Transakcje zabezpieczeń zrealizowane po nabyciu i oddaniu środka trwałego do korzystania stanowiłyby przychody/koszty podatkowe.
4. d) ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie posługuje się sformułowaniem "wynik operacji finansowych". Tym samym wnioskodawca za zasadne uznał odniesienie się do pojęć bilansowych, które zawierają takie określenia. W tym zakresie wskazać należy, iż wartość niewykorzystanych zabezpieczeń będzie się odbywać poprzez odniesienie odpowiednio w przychody/koszty operacyjne (przychody/koszty podatkowe), co potwierdza jednoznacznie, iż rozliczenie niewykorzystanych wartości zabezpieczeń odbywać się będzie poprzez wpływ na wynik operacji finansowych, w przeciwnym wypadku spółka nie byłaby w stanie określić wielkości przychodów, odpowiednio kosztów uzyskania przychodów. Wnioskodawca wyjaśnił, że w praktyce, na gruncie przepisów bilansowych, traktowanie pochodnych instrumentów finansowych jako instrumentów zabezpieczających, determinowane jest przez odpowiednie postanowienia polityki rachunkowości zabezpieczeń, która dokumentowałaby spełnienie przytoczonych powyżej warunków. Wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo bilansowe i prawo podatkowe stanowią odrębne, autonomiczne regulacje i kwalifikacja danego zdarzenia na gruncie przepisów rachunkowych nie zawsze skutkuje tożsamą interpretacją dla celów podatkowych (por. wyrok NSA z 17 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2447/15). Co istotne, art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie nakłada takiego warunku (nie odwołuje się do brzmienia regulacji prawa bilansowego, w szczególności nie wskazuje na konieczność wprowadzenia odpowiedniej polityki rachunkowości zabezpieczeń). W tym kontekście, wnioskodawca podał, że istotny - z punktu widzenia kwalifikacji podatkowej wyniku na danym instrumencie do źródła przychodów z zysków kapitałowych czy do pozostałych źródeł przychodów - jest cel wykorzystania pochodnych instrumentów finansowych w działalności gospodarczej. Cel ten powinien, w ocenie wnioskodawcy, determinować z jednej strony założenia stojące za skorzystaniem z danego instrumentu, z drugiej zaś faktyczny rezultat realizacji transakcji zabezpieczającej (faktyczne wykorzystanie osiąganego wyniku w prowadzeniu działalności w danym zakresie). W konsekwencji, według wnioskodawcy, na podstawie art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przychody osiągane przez spółkę z transakcji zabezpieczających ukierunkowanych na zabezpieczenie ekspozycji walutowej dotyczącej planowanej działalności, należy kwalifikować jako przychody ze źródła innego niż zyski kapitałowe (tj. przychody z działalności operacyjnej jako zabezpieczenie źródeł przychodów).
5. e) firma handlowa w swej działalności majątek obrotowy finansuje kapitałem własnym oraz obcym, w tym finansowaniem bankowym (np. poprzez kredyty obrotowe). Przy osiągnięciu określonego pułapu obrotów nie jest możliwe uzyskanie finansowania tylko w jednym banku (zarówno banki, jak i klienci unikają koncentracji zaangażowania na jednym podmiocie). Banki udzielają finansowania kredytowego oraz limitów kredytowych w oparciu o własne wewnętrzne procedury, regulaminy i polityki (co oznacza, że limity umożliwiające zabezpieczenie kursu nie zawsze są proporcjonalne do wysokości kredytu obrotowego przyznanego danemu podmiotowi). Jednocześnie w umowach kredytowych zawarte są klauzule i warunki determinujące współpracę, w tym również warunek minimalnych obrotów na posiadanych w danym banku rachunkach bankowych (realizacja określonych wpływów na rachunku bankowym). Co do zasady takie warunki ustalane są z bankiem raz do roku.

Podział obrotów pomiędzy bankami uzależniony jest od warunków jakie wnioskodawca zobligowany jest spełnić, by przestrzegać warunków umowy kredytowej w danym banku (w każdym banku jest inny limit kredytowy, inny poziom minimalnych obrotów oraz inny limit na transakcje umożliwiające zabezpieczenie kursu wymiany walut, co nie oznacza, że limit na transakcje walutowe jest wystarczający, aby zabezpieczyć przepływy w danym banku). Warunki każdy z banków określa indywidulanie. W praktyce możliwość przestrzegania warunków umowy kredytowej w zakresie klauzuli obrotów jest ściśle skorelowana z rzeczywistymi wpływami i wypływami środków pieniężnych, w tym również na rachunki walutowe w danym banku.

Limity na transakcje zabezpieczające ryzyko kursowe w każdym banku są wyznaczane w indywidualny sposób (wnioskodawca nie jest informowany o sposobie wyznaczania tego limitu w banku, jest on odgórnie ustalany w ramach banku). Co do zasady, na wysokość tego limitu oraz jego wykorzystanie wpływa wiele zmiennych. Limit ten determinuje jak wiele transakcji zabezpieczających można zawrzeć (ilość i wartość transakcji, kurs wymiany / kurs bieżący, data rozliczenia / długość trwania transakcji, itp.). Wykorzystanie tego limitu pod wpływem czynników rynkowych (np. notowania kursów walut) zmienia się codziennie, co również determinuje możliwość zawarcia transakcji zabezpieczającej w banku A, B, C stosownie do zmieniającej się koniunktury i zapotrzebowania jednostki. W sytuacji, gdy w banku A realizowane będzie 80% obrotu rzeczywistego, jednocześnie bank A pozwoli na zabezpieczenie 25% tych przepływów instrumentami pochodnymi (wielkość limitu).

Bank B, w którym realizowane będzie 15% obrotu rzeczywistego pozwoli zabezpieczyć dodatkowe 20% pozycji walutowej. Bank C, w którym dokonywać będziemy najmniej fizycznych przewalutowań pozwoli na zabezpieczenie kursu pozostałej części pozycji walutowej i potencjalnej, prognozowanej nadwyżki. W sytuacji, gdy w miesiącu wymienione zostanie 2 min EUR, to w banku A wnioskodawca będzie miał zabezpieczone 500 tys. EUR przy jednoczesnej fizycznej wymianie 1,6 mln EUR, w banku B 400 tys. waluty zabezpieczone Zostanie z fizyczną wymianą 300 tys. EUR, a bank C - gdzie fizyczny obrót pieniądza będzie najmniejszy - zabezpieczy przynajmniej 1,1 mln EUR. Jeśli zabezpieczenia przekraczają fizyczny wolumen transakcji na dany miesiąc, to przesuwane są na przyszłe okresy. Wielkość prognozowanych przez spółkę przepływów uniemożliwia jej zawarcie transakcji zabezpieczeń tylko i wyłącznie przez jeden bank.

f) w sytuacji, gdy dany instrument nie zostanie wykorzystany, z uwagi na fakt, iż rzeczywisty wpływ środków pieniężnych nie nastąpił w danym banku, wnioskodawca albo dokonuje uzgodnionego przesunięcia terminu rozliczenia transakcji po kursie historycznym na okres maksymalnie do 12 miesięcy albo dokonuję zawarcia transakcji odwrotnej do zawartej umowy zabezpieczenia. W wyniku nierzeczywistego rozliczenia transakcji sprzedaży i zakupu waluty powstała różnica zostanie odniesiona na wynik jako przychody/koszty operacyjne. Sytuacja, do której referuje pytanie w podpunkcie f) wystąpi tylko dlatego, że bank A nie daje wnioskodawcy możliwości zabezpieczenia 100% przepływów, których oczekuje w związku z udzielonym kredytem - udzielając finansowania wymaga realizowania za jego pośrednictwem fizycznego obrotu w wysokości 80% wpływów, a nie udostępnia limitu (lub narzędzi) do zabezpieczenia przepływów walutowych. W konsekwencji bank B i C rozliczy zabezpieczenie walutowe operacjami finansowymi, tzw. różnicą kursową, natomiast suma rozliczeń fizycznych i nierzeczywistych stanowi składnik w całości realizujący cel zabezpieczenia marży działalności operacyjnej. Przychody uzyskane z rozliczenia zabezpieczeń walutowych (bank B i C) zgodnie z założeniami jakie przyświecały zawarciu transakcji są elementem marży działalności operacyjnej (finansują skup i sprzedaż produktów firmy na rentownym poziomie).

Wnioskodawca zadał pytania:

1. 1. czy przychody i koszty związane z instrumentami pochodnymi zabezpieczającymi podstawowe źródło przychodów wnioskodawcy spółka winna klasyfikować jako przychody i koszty z działalności ogólnej (czy jako przychody i koszty w rozumieniu art. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych)?
2. 2. jak prawidłowo należy rozliczać rzeczywiste transakcje zabezpieczające (z fizyczną dostawą waluty) a jak prawidłowo spółka winna rozliczać nierzeczywiste transakcje zabezpieczające (bez dostawy waluty)?

Odnośnie pytania 1, zdaniem wnioskodawcy, przychody i koszty związane z instrumentami pochodnymi zabezpieczającymi podstawowe źródło przychodów wnioskodawcy należy klasyfikować jako przychody i koszty z działalności ogólnej, a nie przychody i koszty w rozumieniu art. 7b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 865 ze zm., dalej: "ustawa o CIT").

Odnośnie pytania 2, zdaniem wnioskodawcy, w myśl art. 4a pkt (winno być: art. 4a pkt 22) ustawy o CIT, ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych, oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2020 r., poz. 89, dalej "u.o.i.f."), z wyłączeniem tytułów uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania oraz instrumentów rynku pieniężnego. Konsekwencje podatkowe realizacji instrumentów pochodnych zależą przede wszystkim od tego, czy transakcja ma charakter rzeczywisty, czy też nierzeczywisty, tj.:

1. a) przy kontraktach rzeczywistych dochodzi do zamiany aktywów (złotych na walutę lub odwrotnie), a rzeczywisty przepływ środków pieniężnych nie spowoduje powstania ani przychodu, ani kosztu podatkowego. Wypływ waluty - któremu towarzyszy przeniesienie prawa własności - spowoduje obowiązek wyliczenia podatkowych różnic kursowych wynikających z kontraktu, które w rachunku podatkowym ustalane są jako przychód lub koszt. Różnice kursowe w rozumieniu ustawy o CIT, mogą występować jedynie w związku z wydatkowaniem (wypływem) waluty uprzednio nabytej na podstawie takiego kontraktu, np. zapłaty swoich zobowiązań. W związku ze sprzedażą walut obcych (wypływ) powstaną różnice kursowe od własnych środków walutowych, wynikające z różnicy wartości w dacie wpływu waluty obcej oraz jej wypływu.
2. b) natomiast przy kontraktach nierzeczywistych, tj. gdy nie ma miejsca dostawa instrumentu bazowego, różnice z wyceny instrumentu bazowego lub inaczej kwota rozliczenia (wartość z kontraktu i wartość z dnia realizacji) może być natomiast ujęta w przychodach podatkowych (zysk) lub w kosztach uzyskania przychodów (strata).

Dla ustalenia różnic kursowych z tytułu realizacji instrumentów pochodnych o charakterze rzeczywistym należy, więc zastosować odpowiednie przepisy dotyczące takich różnic, tj. albo metodę podatkową (art. 15a ustawy o CIT) albo metodę rachunkową (art. 9b ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT). Przy czym w przypadku metody podatkowej zastosowanie mają przepisy o różnicach kursowych z tytułu własnych środków pieniężnych określonych w art. 15 ust. 2 pkt 3 ustawy o CIT i odpowiednio art. 15a ust. 3 pkt 3 ustawy o CIT. Jeśli chodzi o moment podatkowy, który warunkuje zastosowanie odpowiedniego kursu walutowego do ustalenia różnic kursowych z tytułu rozliczenia kontraktu o charakterze rzeczywistym, to powinien być wzięty pod uwagę moment rozliczenia kontraktu. Co do zasady będzie to, więc moment przewidziany w warunkach transakcji. Jeśli jednak kontrakt forward jest zmieniany i do rozliczenia dochodzi wcześniej, to wówczas momentem podatkowym będzie dzień wcześniejszego, ale faktycznego rozliczenia (wpływu bądź wypływu waluty).

W przypadku natomiast kontraktów o charakterze nierzeczywistym, w wyniku realizacji, których dochodzi do powstania przychodu podatkowego (bądź odpowiednio kosztu podatkowego) z tytułu uzyskania zysku (bądź odpowiednio straty) na realizacji kontraktu, to zastosowanie znajdzie zasada kasowa, wynikająca z art. 12 ust. 3e ustawy o CIT. Zgodnie z tym przepisem, jeśli nie mają zastosowania inne przepisy precyzujące moment podatkowy, to wówczas przychód podatkowy z działalności gospodarczej powstaje w momencie otrzymania zapłaty.

Organ interpretacyjny wydał w dniu [...] października 2020 r. interpretację indywidualną nr [...], w której uznał stanowisko spółki:

1. 1. w zakresie przychodów i kosztów związanych z instrumentami pochodnymi, które należy kwalifikować jako przychody i koszty działalności ogólnej, gdy instrument:
2. - zostanie rzeczywiście wykorzystany do zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej za prawidłowe;
3. - nie zostanie wykorzystany w celu zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej – za nieprawidłowe;
4. 2. w zakresie rozliczenia transakcji zabezpieczających:
5. - rzeczywistych (z fizyczną dostawą waluty) – za prawidłowe;
6. - nierzeczywistych (bez dostawy waluty) – za nieprawidłowe.

Organ interpretacyjny przytoczył treść art. 4a pkt 22, art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.b i ust. 2, art. 15c ust. pkt 16, art. 12 ust. 1 pkt 1, art. 15 ust. 1, art. 12 ust. 3f, art. 16 ust. 1 pkt 8b, art. 15 ust. 4d, 15 ust. 4e, art. 12 ust. 3f, z art. 9b ust. 1, art. 15a ust. 2 pkt 3, art. 15a ust. 3 pkt 3, art. 15a ust. 4 ustawy o CIT, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c, d i e u.o.i.f, art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2019 r., poz. 2357- dalej "u.p.b."), § 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 277- "rozporządzenie MF").

Organ interpretacyjny podał, że instrumenty finansowe to instrumenty pochodne, ponieważ ich cena (wartość) jest uzależniona od kształtowania się ceny instrumentu, na który opiewają. Cechą konstytutywną pochodnych instrumentów finansowych jest ich oparcie na tzw. instrumentach bazowych, w tym na walutach obcych. Kontrakty terminowe nakładają na inwestora obowiązek rozliczenia ceny (kontrakty nierzeczywiste) lub nabycia instrumentu bazowego (kontrakty rzeczywiste) również wtedy, gdy jego cena nie będzie dla niego korzystna. Do instrumentów pochodnych zalicza się w szczególności transakcje terminowe, takie jak kontrakty forward lub futures, opcje oraz kontrakty swap. Organ interpretacyjny wskazał, że w przypadku transakcji terminowych wyróżniamy transakcje:

1. - nierzeczywiste, w których nie następuje fizyczna dostawa instrumentu bazowego, natomiast realizacja transakcji jest dokonywana poprzez rozliczenie między stronami różnicy cen, oraz
2. - rzeczywiste, w których następuję faktyczne przeniesienie prawa własności ze sprzedającego na kupującego w drodze fizycznego dostarczenia instrumentu bazowego kupującemu przez sprzedającego, w określonym terminie i miejscu w zamian za ekwiwalent pieniężny. Konsekwencje podatkowe (sposób i moment ujęcia w przychodach i kosztach) zależą przede wszystkim od tego, czy transakcja ma charakter rzeczywisty, czy też nierzeczywisty, jak również od źródła przychodów, do jakiego wynik transakcji na pochodnych instrumentach finansowych jest zaliczany.

Organ interpretacyjny podał, że kwalifikując przychody osiągane w związku z transakcjami z udziałem instrumentów finansowych należy ustalić, czy spełniają one ustawową definicję pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa w art. 4a pkt 22 ustawy o CIT. Jedynie w przypadku instrumentów spełniających ww. definicję można mówić o przychodach z zysków kapitałowych. W odniesieniu natomiast do instrumentów nie spełniających tej definicji, przychody osiągnięte z ich udziałem będą stanowiły przychody z innych źródeł.

Organ interpretacyjny podał, że z art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.b ustawy o CIT wynika, że co do zasady, przychody osiągane z tytułu transakcji z udziałem pochodnych instrumentów finansowych (w rozumieniu ustawy o CIT), powinny być kwalifikowane do źródła "zyski kapitałowe". Wyjątek dotyczy jednak pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów niezaliczanych do zysków kapitałowych (tj. instrumentów zabezpieczających przychody/koszty z pozostałej działalności podatnika), które powinny być zaliczane do przychodów z innych źródeł.

Organ interpretacyjny wskazał, że pochodne instrumenty finansowe o charakterze niezabezpieczającym to takie instrumenty, które stanowią samoistne, niezależne operacje (nie związane z przedmiotem działalności podatnika), mające na celu osiągnięcie zysku z posiadanego kapitału. Natomiast instrumenty o charakterze zabezpieczającym to instrumenty, nie stanowiące samoistnych, niezależnych operacji zawieranych w celu osiągnięcia zysku z posiadanego kapitału, mające na celu zapewnienie stosownego zabezpieczenia dla określonego rodzaju działalności podmiotu (w szczególności zabezpieczenie przychodów/kosztów tej działalności).

Organ interpretacyjny podał, że cel zawarcia transakcji pochodnych instrumentów finansowych określony przez wnioskodawcę jako zabezpieczenie podstawowego źródła przychodów, wbrew twierdzeniu spółki, nie może wyłącznie wpływać na kwalifikację wyniku z realizacji danego pochodnego instrumentu finansowego. Znaczenie w tym przypadku ma również realizacja danego instrumentu w poszczególnych okresach. Jeśli realizacja instrumentu pochodnego w poszczególnych okresach, w części nie dotyczy zabezpieczenia przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych, to w tej części powinna zostać zaliczona do źródła zyski kapitałowe, określonego w art. 7b ustawy o CIT, stosownie do brzmienia ust. 1 pkt 6 lit. b przedmiotowego przepisu.

Z kolei realizacja instrumentu pochodnego w poszczególnych okresach, w części dotyczącej zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej powinna zostać zaliczona do przychodów z innych źródeł. Tym samym organ interpretacyjny stanowisko wnioskodawcy, w sytuacji gdy dany instrument:

1. - zostanie rzeczywiście wykorzystany do zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej - uznał za prawidłowe,
2. - nie zostanie wykorzystany w celu zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej - uznał za nieprawidłowe.

Organ interpretacyjny podał, że w sprawie będącej przedmiotem wniosku nie znajdzie zastosowania wskazana przez wnioskodawcę "metoda kasowa", określona w art. 12 ust. 3e ustawy o CIT, zgodnie z którą w przypadku otrzymania przychodu, o którym mowa w ust. 3, do którego nie stosuje się ust. 3a, 3c, 3d i 3f, za datę powstania przychodu uznaje się dzień otrzymania zapłaty. Skoro bowiem przepisy ustawy o CIT wyraźnie wskazują, że kwestia momentu powstania przychodu z tytułu realizacji praw, wynikających z pochodnych instrumentów finansowych określona została w art. 12 ust. 3f, to tym samym wykluczone jest stosowanie art. 12 ust. 3e ustawy o CIT.

Organ interpretacyjny wskazał, że koszty uzyskania przychodów powstają dopiero w dacie realizacji (albo rezygnacji z realizacji) praw z instrumentów pochodnych lub w momencie ich odpłatnego zbycia. Jeżeli nabycie pochodnego instrumentu finansowego służy zabezpieczeniu transakcji nabycia/wytworzenia środków trwałych oraz nabycia wartości niematerialnych i prawnych, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, to stosownie do art. 16g ust. 3 i 4 ustawy o CIT, wszelkie wydatki poniesione w celu nabycia tego instrumentu oraz jego realizacji powiększają wartość środka trwałego lub wartości niematerialnej czy prawnej.

Organ interpretacyjny podał, że przychód z tytułu realizacji transakcji nierzeczywistych (dodatni wynik z transakcji) powinien być rozpoznany w momencie realizacji praw wynikających z tych pochodnych instrumentów finansowych, w myśl art. 12 ust. 3f ustawy o CIT. Zdaniem organu, spółka będzie uprawniona do potrącenia kosztów (straty) wynikających z rozliczenia nierzeczywistego instrumentu pochodnego (ujemny wynik z transakcji) w dacie poniesienia wydatku, zgodnie z art. 15 ust. 4d ustawy o CIT. Przy ustalaniu daty potrącenia kosztów spółka winna mieć również na względzie cytowany powyżej art. 15 ust. 4e ustawy o CIT.

Zatem, wynik ujemny na kontraktach terminowych, spółka winna rozpoznać w momencie sprzedaży towarów zgodnie z przyjętą przez nią polityką rachunkowości. Natomiast w sytuacji faktycznego przeniesienia prawa własności ze sprzedającego (Bank) na kupującego (wnioskodawca) w drodze fizycznego dostarczenia instrumentu bazowego (waluty) kupującemu przez sprzedającego, w określonym terminie i miejscu w zamian za ekwiwalent pieniężny, tj. faktycznego dostarczenia wnioskodawcy zabezpieczonej na instrumencie bazowym waluty, a więc w przypadku transakcji rzeczywistych, wnioskodawca zobowiązany będzie do rozpoznania różnic kursowych od tych transakcji.

Organ interpretacyjny podał, że stanowisko wnioskodawcy w zakresie ustalenia:

1. 1. czy przychody i koszty związane z instrumentami pochodnymi należy kwalifikować jako przychody i koszty działalności ogólnej, gdy instrument:
2. - zostanie rzeczywiście wykorzystany do zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej - jest prawidłowe,
3. - nie zostanie wykorzystany w celu zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej - jest nieprawidłowe
4. 2. jak prawidłowo należy rozliczać transakcje zabezpieczające:

o rzeczywiste (z fizyczną dostawą waluty) - jest prawidłowe, o nierzeczywiste (bez dostawy waluty) - jest nieprawidłowe.

Spółka złożyła skargę na ww. interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o jej uchylenie, orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła organowi naruszenie:

1. 1. art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.a ustawy o CIT, przez pominięcie interpretacji przepisu w zakresie w jakim odnosi się on do bezpośredniego zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych, oraz poprzez uznanie, że przychód uzyskiwany przez Spółkę w ramach zawieranych kontraktów, gdy instrument bezpośrednio nie zostanie wykorzystany w celu zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej stanowi przychód zaliczany do zysków kapitałowych, a w rezultacie przyjęcie niewłaściwej oceny co do możliwości zastosowania art. 7b ust.1 pkt 6 lit.a in fine ustawy o CIT;
2. 2. art. 14c § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm.; dalej: "o.p."), przez brak odniesienia się przez organ do części argumentacji podniesionej przez skarżącą we wniosku o interpretację indywidualną; przedstawienie niewystarczającego uzasadnienia prawnego negatywnej oceny stanowiska skarżącej, a w konsekwencji art. 14h w zw. z art. 121 § 1 o.p., przez prowadzanie postępowania w zakresie wydania interpretacji indywidualnej w sposób naruszający zaufanie do organów podatkowych;
3. 3. art. 14b § 1 oraz § 3 o.p., przez wydanie interpretacji w oparciu o informacje niezawarte w opisie stanu przyszłego przedstawionego w złożonym przez skarżącą wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej;
4. 4. art. 14b § 1 i art. 14c § 1 i 2 oraz art. 120 i art. 121 § 1 w związku z art. 14h o.p., przez:
5. - niedopełnienie przez organ obowiązku przeprowadzenia wnikliwej analizy przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji stanu zdarzenia przyszłego, czego następstwem był brak zrozumienia przez organ okoliczności przyszłych, w jakich skarżąca zadała zawarte w tym wniosku pytanie prawne, lakoniczność/powierzchowność oceny prawnej przedstawionej w interpretacji, co w konsekwencji spowodowało, iż organ nie wyjaśnił w sposób zrozumiały, wyczerpujący ani przekonujący motywów, jakie legły u podstaw; dokonanej przezeń kwalifikacji podatkowej wyniku osiąganego z tytułu rozliczeń z udziałem pochodnych instrumentów finansowych,
6. - wadliwe uzasadnienie interpretacji polegające na wewnętrznej sprzeczności stwierdzeń i wniosków w niej zawartych, w wyniku czego skarżąca nie uzyskała pewnej, jednoznacznej informacji na temat stanowiska organu w kwestii stanowiącej przedmiot złożonego przez nią wniosku;
7. 5. art. 2a o.p., przez niezastosowanie zasady "in dubio pro tributario" w sytuacji powstania niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego.

W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:

Zgodnie z art. 4a pkt 22 ustawy o CIT, ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych, oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.i.f., z wyłączeniem tytułów uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania oraz instrumentów rynku pieniężnego.

Do kontraktów terminowych należą przede wszystkim cztery grupy umów: kontrakty futures i forward, opcje oraz kontrakty wymiany swap. Nadto, należy wskazać w tym miejscu, że w przypadku transakcji terminowych wyróżniamy transakcje nierzeczywiste, w których nie następuje fizyczna dostawa instrumentu bazowego, natomiast realizacja transakcji jest dokonywana poprzez rozliczenie między stronami różnicy cen, oraz rzeczywiste, w których następuje faktyczne przeniesienie prawa własności ze sprzedającego na kupującego w drodze fizycznego dostarczenia instrumentu bazowego kupującemu przez sprzedającego, w określonym terminie i miejscu w zamian za ekwiwalent pieniężny.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o CIT, przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód stanowiący sumę dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł przychodów.

W przypadkach, o których mowa w art. 21, art. 22 i art. 24b, przedmiotem opodatkowania jest przychód. W myśl art. 7 ust. 2 ustawy o CIT, dochodem ze źródła przychodów, z zastrzeżeniem art. 11, art. 24a i art. 24b, jest nadwyżka sumy przychodów uzyskanych z tego źródła przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Zgodnie z art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.b ustawy o CIT, za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych.

Natomiast z § 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 277) wynika, że instrumentem pochodnym jest instrument finansowy, którego:

1. a) wartość jest zależna od zmiany wartości instrumentu bazowego, to jest określonej stopy procentowej, ceny papieru wartościowego lub towaru, kursu wymiany walut, indeksu cen lub stóp, oceny wiarygodności kredytowej lub indeksu kredytowego albo innej podobnej wielkości i
2. b) nabycie nie powoduje poniesienia żadnych wydatków początkowych albo wartość netto tych wydatków jest niska w porównaniu do wartości innych rodzajów kontraktów, których cena podobnie zależy od zmiany warunków rynkowych, i
3. c) rozliczenie nastąpi w przyszłości,

Do instrumentów pochodnych zalicza się w szczególności transakcje terminowe, takie jak kontrakty forward lub futures, opcje oraz kontrakty swap.

W przypadku transakcji terminowych wyróżniamy transakcje:

1. - nierzeczywiste, w których nie następuje fizyczna dostawa instrumentu bazowego, natomiast realizacja transakcji jest dokonywana poprzez rozliczenie między stronami różnicy cen, oraz
2. - rzeczywiste, w których następuje faktyczne przeniesienie prawa własności ze sprzedającego na kupującego w drodze fizycznego dostarczenia instrumentu bazowego kupującemu przez sprzedającego, w określonym terminie i miejscu w zamian za ekwiwalent pieniężny.

Zdaniem Sądu, konsekwencje podatkowe (sposób i moment ujęcia określonych transakcji w przychodach i kosztach podatkowych) zależą przede wszystkim od tego, czy transakcja ma charakter rzeczywisty, czy też nierzeczywisty, jak również od źródła przychodów, do jakiego wynik transakcji na pochodnych instrumentach finansowych jest zaliczany. Przy czym samo ustalenie źródła zależy od tego, czy transakcja posiada cechy określającej jej powiązanie z danym źródłem, a nie od tego czy powstała w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie każda bowiem transakcja zawierana w ramach działalności gospodarczej automatyczne wyklucza możliwość zakwalifikowania określonych przysporzeń do źródła kapitały pieniężne.

Jak wynika z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym również różnice kursowe. W myśl art. 12 ust. 3 ustawy o CIT, za przychody związane z działalnością gospodarczą i z działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, a także za przychody uzyskane z zysków kapitałowych, z wyłączeniem przychodów, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia.źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Wskazać należy, że każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej analizie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach należy natomiast zbadać celowość wydatku, tj. istnienie związku przyczynowego pomiędzy jego poniesieniem a powstaniem lub realną szansą powstania przychodów podatkowych, bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła ich uzyskiwania.

Przepisy ustawy o CIT rozgraniczają źródła przychodów ("z zysków kapitałowych" oraz "inne źródła", które de facto stanowić mają przychody z działalności operacyjnej) i nakazuje odrębnie określać przez podatnika uzyskany z tych źródeł odrębny wynik podatkowy - dochód bądź stratę. Kwalifikując przychody osiągane w związku z transakcjami z udziałem instrumentów finansowych należy więc ustalić, czy spełniają one ustawową definicję pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa w art. 4a pkt 22 ustawy o CIT. Jedynie w przypadku instrumentów spełniających ww. definicję można mówić o przychodach z zysków kapitałowych.

W odniesieniu natomiast do instrumentów nie spełniających tej definicji, przychody osiągnięte z ich udziałem będą stanowiły przychody z innych źródeł. Jednocześnie, przy prawidłowym kwalifikowaniu przychodu do odpowiedniego źródła, należy określić również charakter danej transakcji z udziałem pochodnych instrumentów finansowych.

Wskazać należy, że co do zasady, przychody osiągane z tytułu transakcji z udziałem pochodnych instrumentów finansowych (w rozumieniu ustawy o CIT), powinny być kwalifikowane do źródła "zyski kapitałowe". Wyjątek dotyczy jednak pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów niezaliczanych do zysków kapitałowych (tj. instrumentów zabezpieczających przychody/koszty z pozostałej działalności podatnika), które powinny być zaliczane do przychodów z innych źródeł.

W związku z powyższym, do źródła przychodów z innych źródeł (tj. z pozostałej działalności podmiotu gospodarczego) powinny być kwalifikowane przychody osiągane przez niego z tytułu; realizacji transakcji z udziałem: a) instrumentów, które nie posiadają na gruncie przepisów ustawy o CIT statusu pochodnych instrumentów finansowych oraz b) pochodnych instrumentów finansowych (w rozumieniu ustawy o CIT), których celem jest zabezpieczenie dochodu z pozostałej działalności podatnika. Natomiast przychody (straty) z tytułu realizacji transakcji z udziałem pozostałych instrumentów finansowych w rozumieniu ustawy o CIT (tj. np. przychody o charakterze niezabezpieczającym przychodów/kosztów podatnika ww. działalności) należy kwalifikować do źródła: "zyski kapitałowe".

Pochodne instrumenty finansowe o charakterze niezabezpieczającym to takie instrumenty, które stanowią samoistne, niezależne operacje (niezwiązane z przedmiotem działalności podatnika), mające na celu osiągnięcie zysku z posiadanego kapitału. Natomiast instrumenty o charakterze zabezpieczającym to instrumenty, nie stanowiące samoistnych, niezależnych operacji zawieranych w celu osiągnięcia zysku z posiadanego kapitału, mające na celu zapewnienie stosownego zabezpieczenia dla określonego rodzaju działalności podmiotu (w szczególności zabezpieczenie przychodów/kosztów tej działalności).

Wskazać należy, że z opisu zdarzenia wynikało, że celem stosowania przez skarżącą instrumentów zabezpieczeń będzie konieczność zabezpieczenia kursu walutowego związanego z prowadzoną działalnością operacyjną. Spółka planuje przy tym dokonać również zabezpieczenia kursu waluty USD, jako głównego czynnika fluktuacji ceny paliwa. Spółka aktywnie zamierza zarządzać ryzykiem finansowym poprzez wykorzystanie instrumentów pochodnych w celu zabezpieczenia marży złotowej wynikającej z prowadzonej sprzedaży i agregację środków walutowych po cenach gwarantujących zmniejszenie kosztów w realizowanym obrocie.

W związku z powyższym finalnie rozliczenie transakcji zabezpieczających będzie miało dwojaki charakter, w części z nich nastąpi rzeczywista wymiana waluty, przy części nastąpi tylko rozliczenie nierzeczywiste, tj. nie nastąpi faktyczny zakup i sprzedaż waluty, spółka otrzyma jedynie rozliczenie per saldo danego instrumentu zabezpieczającego (in plus lub in minus obciążające rachunek bankowy). Rozliczenia nierzeczywiste, tj. bez zapewniania salda na rachunku, realizowane będą w celu zabezpieczenia ceny rzeczywistych, fizycznych przepływów i dopiero suma obu składników wymiany składać się będzie na cenę budżetową i poziom osiągnięcia rentowności. Skarżąca zamierza zawrzeć transakcje zabezpieczające typu forward, forward towarowy, swap walutowy, strategie opcyjne. Jak wskazała spółka, co do zasady nie zamierza ona dokonywać zabezpieczeń transakcji związanych z nabyciem środków trwałych. Przyjmuje jednak, iż w sytuacji, gdyby transakcje zabezpieczeń związanych z nabyciem środka trwałego miały miejsce, to powstałe w wyniku rozliczenia transakcji przychody/koszty przed oddaniem środka trwałego do używania zwiększałyby jego wartość.

Transakcje zabezpieczeń zrealizowane po nabyciu i oddaniu środka trwałego do korzystania stanowiłyby przychody/koszty podatkowe. W sytuacji niewykorzystania zabezpieczeń, ustalenie ich wartości odbywać się będzie poprzez odniesienie odpowiednio w przychody/koszty operacyjne (przychody/koszty podatkowe), co zdaniem spółki, potwierdza jednoznacznie, iż rozliczenie niewykorzystanych wartości zabezpieczeń odbywać się będzie poprzez wpływ na wynik operacji finansowych, w przeciwnym wypadku skarżąca nie byłaby w stanie określić wielkości przychodów, odpowiednio kosztów uzyskania przychodów. W sytuacji, gdy dany instrument nie zostanie wykorzystany, z uwagi na fakt, iż rzeczywisty wpływ środków pieniężnych nie nastąpił w danym banku. Skarżąca albo dokona uzgodnionego przesunięcia terminu rozliczenia transakcji po kursie historycznym na okres maksymalnie do 12 miesięcy albo zawrze transakcję odwrotną do zawartej umowy zabezpieczenia. W wyniku nierzeczywistego rozliczenia transakcji sprzedaży i zakupu waluty powstała różnica zostanie odniesiona na wynik jako przychody/koszty operacyjne.

W ocenie Sądu, cel zawarcia transakcji pochodnych instrumentów finansowych określony przez skarżącą jako zabezpieczenie podstawowego źródła przychodów, wbrew twierdzeniu skarżącej, nie może wyłącznie wpływać na kwalifikację wyniku z realizacji danego pochodnego instrumentu finansowego. Znaczenie w tym przypadku ma również realizacja danego instrumentu w poszczególnych okresach. Jeśli realizacja instrumentu pochodnego w poszczególnych okresach, w części nie dotyczy zabezpieczenia przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych, to w tej części powinna zostać zaliczona do źródła zyski kapitałowe, określonego w art. 7b ustawy o CIT, stosownie do brzmienia ust. 1 pkt 6 lit.b przedmiotowego przepisu.

Z kolei realizacja instrumentu pochodnego w poszczególnych okresach, w części dotyczącej zabezpieczenia przychodów i kosztów działalności operacyjnej powinna zostać zaliczona do przychodów z innych źródeł.

Wskazać należy, że zasady podatkowego rozpoznawania momentu uzyskania przychodów, określonych w art. 12 ust. 3 ustawy o CIT, uregulowane zostały w art. 12 ust. 3a - 3g oraz 3j - 3m. Zgodnie z art. 12 ust. 3f ustawy o CIT, za datę powstania przychodu z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych uważa się moment realizacji tych praw.

Zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska skarżącej o zastosowaniu "metody kasowej", określonej w art. 12 ust. 3e ustawy o CIT, zgodnie z którą w przypadku otrzymania przychodu, o którym mowa w ust. 3, do którego nie stosuje się ust. 3a, 3c, 3d i 3f, za datę powstania przychodu uznaje się dzień otrzymania zapłaty. Skoro bowiem przepisy ustawy podatkowej wyraźnie wskazują, że kwestia momentu powstania przychodu z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych określona została w ww. art. 12 ust. 3f, to tym samym wykluczone jest stosowanie art. 12 ust. 3e ustawy o CIT.

Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy o CIT, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków związanych z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych - do czasu realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo ich odpłatnego zbycia - o ile wydatki te, stosownie do art. 16g ust. 3 i 4, nie powiększają wartości początkowej środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Wydatki związane z nabyciem instrumentów pochodnych podlegają zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów w momencie:

1. - realizacji praw wynikających z danego instrumentu,
2. - rezygnacji z realizacji tych praw,
3. - odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych.

Tym samym, koszty uzyskania przychodów powstają dopiero w dacie realizacji (albo rezygnacji z realizacji) praw z instrumentów pochodnych lub w momencie ich odpłatnego zbycia. Podkreślić należy, że jeżeli nabycie pochodnego instrumentu finansowego służy zabezpieczeniu transakcji nabycia/wytworzenia środków trwałych oraz nabycia wartości niematerialnych i prawnych, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, to stosownie do art. 16g ust. 3 i 4 tej ustawy wszelkie wydatki poniesione w celu nabycia tego instrumentu oraz jego realizacji powiększają wartość środka trwałego lub wartości niematerialnej czy prawnej.

W oparciu o kryterium powiązania poniesionego kosztu z przychodem, ustawodawca wyróżnił koszty podatkowe:

1. - bezpośrednio związane z przychodami, których poniesienie przekłada się wprost na uzyskanie konkretnych przychodów (możliwe jest ustalenie, w jakim okresie i w jakiej wysokości powstał związany z nimi przychód) oraz
2. - inne niż bezpośrednio związane z przychodami, których nie można w taki sposób przypisać do określonych przychodów, ale są racjonalnie uzasadnione jako prowadzące do ich osiągnięcia (tzw. koszty pośrednie).

W myśl art. 15 ust. 4d ustawy o CIT, koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą.

Zgodnie z art. 15 ust. 4e ustawy o CIT, za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów uważa się dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, na który ujęto koszt na podstawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), z wyjątkiem sytuacji, gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.

Jak wyżej wskazano, konsekwencje podatkowe (sposób i moment ujęcia w przychodach i kosztach) zależą przede wszystkim od tego, czy transakcja na instrumentach pochodnych ma charakter rzeczywisty, czy też nierzeczywisty.

Z przedstawionego we wniosku opisu zdarzenia przyszłego wynikało, że skarżącą zawiera oba rodzaje kontraktów. Zauważyć należy, że w przypadku kontraktów nierzeczywistych, tj. gdy nie ma miejsca dostawa instrumentu bazowego, różnice z wyceny instrumentu bazowego lub inaczej kwota rozliczenia (wartość z kontraktu i wartość z dnia realizacji) może być ujęta w przychodach podatkowych (zysk) lub w kosztach uzyskania przychodów (strata).

Zdaniem Sądu, przychód z tytułu realizacji transakcji nierzeczywistych (dodatni wynik z transakcji) powinien być rozpoznany w momencie realizacji praw wynikających z tych pochodnych instrumentów finansowych, w myśl art. 12 ust. 3f ustawy o CIT.

Natomiast spółka będzie uprawniona do potrącenia kosztów (straty), wynikających z rozliczenia nierzeczywistego instrumentu pochodnego (ujemny wynik z transakcji) w dacie poniesienia wydatku, zgodnie z art. 15 ust. 4d ustawy o CIT. Przy ustalaniu daty potrącenia kosztów spółka winna uwzględnić art. 15 ust. 4e ustawy o CIT. Zatem, wynik ujemny na kontraktach terminowych, spółka winna rozpoznać w momencie sprzedaży towarów zgodnie z przyjętą przez skarżącą polityką rachunkowości.

Natomiast w sytuacji faktycznego przeniesienia prawa własności ze sprzedającego (Bank) na kupującego (spółka) w drodze fizycznego dostarczenia instrumentu bazowego (waluty) kupującemu przez sprzedającego, w określonym terminie i miejscu w zamian za ekwiwalent pieniężny, tj. faktycznego dostarczenia skarżącej zabezpieczonej na instrumencie bazowym waluty, a więc w przypadku transakcji rzeczywistych, spółka zobowiązana będzie do rozpoznania różnic kursowych od tych transakcji. Jak wynika bowiem z art. 9b ust. 1 ustawy o CIT, podatnicy ustalają różnice kursowe na podstawie:

1. - art. 15a, albo
2. - przepisów o rachunkowości, pod warunkiem, że w okresie, o którym mowa w ust. 3, sporządzane przez podatników sprawozdania finansowe będą badane przez firmy audytorskie. Prawo podatkowe podobnie jak i bilansowe dzieli różnice kursowe na stanowiące przychody (dodatnie) i koszty (różnice ujemne).

W myśl art. 15a ust. 1 ustawy o CIT, różnice kursowe zwiększają odpowiednio przychody jako dodatnie różnice kursowe albo koszty uzyskania przychodów jako ujemne różnice kursowe w kwocie wynikającej z różnicy między wartościami określonymi w ust. 2 i 3.

W przypadku wskazanym we wniosku będą to różnice od środków własnych podmiotu określone w art. 15a ust. 2 pkt 3 oraz art. 15a ust. 3 pkt 3 ustawy o CIT.

Zgodnie z art. 15a ust. 2 pkt 3 ustawy o CIT, dodatnie różnice kursowe powstają, jeżeli wartość otrzymanych lub nabytych środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej w dniu ich wpływu jest niższa od wartości tych środków lub wartości pieniężnych w dniu zapłaty lub innej formy wypływu tych środków lub wartości pieniężnych, według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tych dni, z zastrzeżeniem pkt 4 i 5.

Jak stanowi natomiast art. 15a ust. 3 pkt 3 ustawy o CIT, ujemne różnice kursowe powstają, jeżeli wartość otrzymanych lub nabytych środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej w dniu ich wpływu jest wyższa od wartości tych środków lub wartości pieniężnych w dniu zapłaty lub innej formy wypływu tych środków lub wartości pieniężnych, według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tych dni, z zastrzeżeniem pkt 4 i 5.

Stosownie natomiast do treści art. 15a ust. 4 ustawy o CIT, przy obliczaniu różnic kursowych, o których mowa w ust. 2 i 3, uwzględnia się kursy faktycznie zastosowane w przypadku sprzedaży lub kupna walut obcych oraz otrzymania należności lub zapłaty zobowiązań. W pozostałych przypadkach, a także gdy do otrzymanych należności lub zapłaty zobowiązań nie jest możliwe uwzględnienie faktycznie zastosowanego kursu waluty w danym dniu, stosuje się kurs średni ogłaszany przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień.

Jak wskazano na wstępie, art. 7b ustawy o CIT zawiera zamknięty katalog przychodów, które podatnicy będą kwalifikować jako przychody z zysków kapitałowych. Natomiast, koszty uzyskania przychodów winny być klasyfikowane w relacji do przychodu, którego dotyczą. Oznacza to, że w przypadku podatnika, który winien rozpoznawać przychody z zysków kapitałowych oraz innych źródeł przychodów w przypadku poniesienia wydatku stanowiącego koszt podatkowy, będzie on zobowiązany, do ustalenia czy jest to koszt dotyczący przychodów z zysków kapitałowych czy przychodów z innych źródeł.

Sąd uznał zarzut skarżącej o naruszenia art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.a ustawy o CIT za niezasadny, gdyż skoro ww. przepis stanowi wprost o wykluczeniu ze źródła zyski kapitałowe przychodów służących zabezpieczeniu przychodów i kosztów działalności operacyjnej, to brak realizacji faktycznego zabezpieczenia tych przychodów i kosztów stanowi o konieczności ich uznania za przychody i koszty rozliczania ich w ramach źródła przychodów z zysków kapitałowych.

W ocenie Sądu, również pozostałe zarzuty skarżącej nie były zasadne, nie zaistniały wątpliwości przy stosowania przepisów prawa, zaś organ interpretacyjny dokonał oceny stanowiska spółki na ich tle. Okoliczność, że skarżąca nie podziela oceny organu nie świadczy o naruszeniu przepisów postępowania.

Odnosząc się do przywołanych interpretacji przez skarżącą, podkreślić należy, że stan faktyczny w nich przedstawiony różnił się od stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.