Uzasadnienie
Wnioskiem RDZ z dnia 3 kwietnia 2020 r., A. J. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "Organ") o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres marzec-maj 2020 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. – dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu COVID-19").
Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy przeciwdziałaniu COVID-19 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), Zakład odmówił Wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności składkowych objętych wnioskiem za kwiecień 2020 r.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład przywołał brzmienie art. 31zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, stanowiącego o prawie płatnika składek do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności składkowych, wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych, oraz wyjaśnił, że jednym z warunków do otrzymania wsparcia w formie zwolnienia z opłacania składek było złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Zakład wskazał, że do dnia 30 czerwca 2020 r. Wnioskodawca nie przesłał do Organu dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. i w związku z tym nie przysługuje Mu prawo do wnioskowanego zwolnienia za ten okres.
Pismem z dnia 29 września 2020 r., Wnioskodawca wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy zainicjowanej Jego wnioskiem, kwestionując powyższą argumentację Organu. Wnioskodawca wskazał, że wymaganą deklarację złożył w dniu 15 kwietnia 2020 r. - do skrzynki podawczej, mieszczącej się w jednostce Zakładu w G.. Następnie, wobec tego, że w dniu 4 sierpniu 2020 r. został poinformowany przez pracownika Zakładu o braku tej deklaracji, w dniu 5 sierpnia 2020 r. deklaracja została ponownie złożona. Wnioskodawca wskazał także, że przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej nie zdarzyło się, aby jego firma nie dochowała terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych. Również deklaracja za kwiecień 2020 r. na pewno została złożona w wymaganym terminie.
Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2020 r.
W uzasadnieniu decyzji Organ przywołał brzmienie przepisów stanowiących podstawę podjętego rozstrzygnięcia, a także regulacje przyjęte w art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19 oraz art. 47 ust. 2a u.s.u.s., i wskazał, że analizując sprawę ustalono, że Wnioskodawca jako przedsiębiorca zatrudniający pracowników jest zobowiązany do składania w tym samym terminie deklaracji rozliczeniowych i raportów imiennych za dany miesiąc, tj. do 15-go dnia następnego miesiąca. Wskazał także, że według danych zaewidencjonowanych na koncie płatnika poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za miesiąc kwiecień 2020 r. wpłynęły do Zakładu w dniu 5 sierpnia 2020 r., czyli po upływie ww. terminu określonego w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19.
W konsekwencji, brak wpływu poprawnych dokumentów rozliczeniowych DRA za miesiąc 04/2020 w wyznaczonym do tego terminie, tj. 30 czerwca 2020 r., nie pozwolił na pozytywne rozpatrzenie wniosku Wnioskodawcy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.
Pismem z dnia 16 listopada 2020 r., Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję Zakładu.
Skarżący wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem Organu, albowiem wymagana deklaracja rozliczeniowa została złożona w sposób rzetelny i prawidłowy przez Jego pracownicę G. D.. Nastąpiło to w dniu 15 maja 2020 r., poprzez wrzucenie dokumentu do jednej z dwóch, znajdujących się w holu Oddziału Zakładu w G., skrzynek.
Skarżący podniósł także, że prowadzi działalność gospodarczą od 25 lat i przez cały ten okres nie zdarzyło się, aby nie dopełnił swoich obowiązków polegających na terminowym - składaniu dokumentów potrzebnych do rozliczenia Jego firmy oraz opłacaniu składki ZUS. Skarżący zauważył, że do tej pory nie korzystał z żadnej pomocy i nie prosił o przesunięcie terminu płatności ani nie unikał kontaktów z Zakładem. Tymczasem w obecnej niezwykle trudnej sytuacji, wywołanej epidemią COVID-19, zarzuca się Mu brak rzetelności i brak złożenia deklaracji rozliczeniowej, i w konsekwencji odmawia wnioskowanego zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r.
Skarżący przestawił także wyjaśnienia ww. pracownicy, zajmującej się sprawami związanymi z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, która podała, że w dniu 3 sierpnia 2020 r. otrzymała telefon od pracownicy Zakładu – Inspektorat w Gryficach (niestety nie pamięta imienia ani nazwiska tej osoby) z informacją, że deklaracja za miesiąc kwiecień gdzieś zaginęła i proszą o jej ponowne dostarczenie. W dniu 5 sierpnia 2020 r. pracownica Skarżącego zgłosiła się do Zakładu, celem wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. W trakcie rozmów przeprowadzonych z pracownikami Organu na sali obsługi klienta, uzyskała sprzeczne informacje: raz - że deklaracje za miesiąc kwiecień została złożona prawidłowo w dniu 15 maja 2020 r.; dwa - że jednak ww. deklaracji nie ma w systemie. W następstwie powyższego pracownica Skarżącego zdenerwowała się i w nerwach popełniła błąd, a mianowicie ponownie złożyła deklarację rozliczeniową za kwiecień 2020 r. Przy czym w oświadczeniu płatnika składek jako datę wypełnienia wpisała 15 maja 2020 r., tj. datę pierwszego złożenia/wrzucenia deklaracji za kwiecień 2020 r. (wówczas nie było możliwości potwierdzenia przez osobę z ZUS G.).
W podsumowaniu Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie Jego wniosku i przywrócenie Mu zwolnienia z opłacania składki za kwiecień 2020 r.
Pismem z dnia 15 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udzielił odpowiedzi na skargę, w której wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane 19 stycznia 2021 r. i znajduje się w aktach sprawy.
Wskazania również wymaga, że zgodnie z art. 31zt ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżący zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy, na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działalni Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Jak stanowi z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności jego wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., którą Organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2020 r., odmawiającą Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2020 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, Organ stwierdził, że Skarżący w ustawowym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie dostarczył poprawnych dokumentów rozliczeniowych i w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Poprawna deklaracja ZUS RDA za kwiecień 2020 r. wpłynęła do Zakładu dopiero 5 sierpnia 2020 r.
Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19:
- - za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);
- - Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);
- - warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).
Z powyższych przepisów wynika zatem, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli łącznie zostaną przez niego spełnione następujące warunki: 1) zgłoszenie w określonym czasie jako płatnik, 2) zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Wskazany w pkt. 3 obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych, jako warunek zwolnienia z opłacenia składek, nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku ich składania.
Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 296 ze zm. – dalej "K.p.a.") oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).
Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).
Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 K.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94).
Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu obu decyzji Zakładu przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że na Skarżącym ciążył obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych należnych za kwiecień 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. oraz, że jako przyczynę wydania decyzji odmownej Organ wskazał uchybienie terminowi do złożenia ww. dokumentów. Według Organu bowiem, poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA wpłynęły do Zakładu dopiero w dniu 5 sierpnia 2020 r.
Podkreślić przy tym należy, że zarówno we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i w złożonej skardze, Skarżący konsekwentnie wskazywał, że dochował wymaganego prawem terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., albowiem w dniu 15 maja 2020 r. Jego pracownica złożyła tę deklarację do mieszczącej się w siedzibie Organu – Inspektorat w G. skrzynki podawczej. Niestety, z uwagi na taką formę oddania deklaracji, niemożliwe było pozyskanie dokumentu potwierdzającego ten fakt. Z kolei, złożenie do Organu w dniu 5 sierpnia 2020 r. deklaracji za kwiecień 2020 r. miało charakter wtórny, stanowiło ponowienie wykonanego już obowiązku.
W zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę Organ w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji Skarżącego, prezentując jedynie stanowisko, że według danych zaewidencjonowanych na koncie płatnika poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za miesiąc kwiecień 2020 r. wpłynęły do Zakładu w dniu 5 sierpnia 2020 r. Z kolei z akt sprawy wynika, że zajęcie takiego stanowiska nie zostało poparte wyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności sprawy. W toku prowadzonego postępowania Organ nie podjął wystarczających czynności, celem zbadania i oceny okoliczności zgłoszonej przez Wnioskodawcę. Działania Organu ograniczyły się bowiem do jednorazowej (podjętej w dniu 14 października 2020 r.) wymiany korespondencji e-mail pomiędzy pracownikami Inspektoratów Zakładu, w wyniku której na prośbę (cyt.) "o udzielenie informacji, kiedy zostały złożone dokumenty rozliczeniowe płatnika, czy było to w terminie zgodnym z przepisami tarczy antykryzysowej oraz dlaczego dokumenty DRA nie były klonowane i co było powodem, że płatnik miał złożyć nowe dokumenty" (do pisma dołączono wniosek Skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy), została udzielona odpowiedź (cyt.): "Płatnik składek A. J. złożył dokumenty rozliczeniowe za 04/2020 w dniu 05.08.2020.
Płatnik składek zatrudnia pracownika, nie spełniał warunków do klonowania dokumentów". Takie dane Organ uznał za wystarczające do autorytatywnego przesądzenia o nieterminowym złożeniu przez Wnioskodawcę wymaganej dokumentacji, a tym samym do podjęcia decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego zwolnienia.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym powyżej postępowaniu Organu dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia 3 kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się wyrażoną w art. 9 K.p.a. Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów
- - zdaniem Organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego (3 kwietnia) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca) minęły prawie 3 miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, Organ nie zwrócił Wnioskodawcy przed 30 czerwca 2020 r. uwagi na to, że warunkiem pozytywnego załatwienia Jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje), ograniczył się tylko do wydania decyzji odmownej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Wskazania wymaga, że Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. Należy też dodać, że art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.
W sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też art. 10 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.
Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).
Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia [...] września 2020 r. Organ umożliwił Wnioskodawcy wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również Wnioskodawcy przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do Zakładu już 3 kwietnia 2020 r. (data z prezentaty Organu), to było wystarczająco dużo czasu na to, aby Organ sprawdził, czy jest kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 K.p.a., Organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Z kolei, w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, jakkolwiek - pismem z dnia 15 października 2020 r. - Organ poinformował Wnioskodawcę, że zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. został Wnioskodawcy wyznaczony 7-dniowy termin, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia, na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie, jednakże faktycznie nie umożliwił Skarżącemu skorzystania z przysługującego prawa. Doręczenie przedmiotowego zawiadomienia nastąpiło bowiem [...] października 2020 r. i w tym też dniu Organ wydał zaskarżoną decyzję.
Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 K.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 K.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.
Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Organu z dnia [...] września 2020 r.
Rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego z dnia 3 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składkowych za kwiecień 2020 r., Organ - będąc związanym oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 P.p.s.a. - podejmie stosowne działania w celu usunięcia istniejących wątpliwości odnośnie terminu złożenia dokumentów rozliczeniowych koniecznych dla przyznania Skarżącemu zwolnienia od składek za kwiecień 2020 r. W razie zaś niemożności jednoznacznego wyjaśnienia wątpliwych okoliczności, mając na uwadze charakter sprawy oraz dobro i interes strony postępowania, Organ uzna, że złożenie wymaganych dokumentów rozliczeniowych nastąpiło w wymaganym terminie.