Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...]10.2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.) - dalej: "O.p." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]07.2019 r., nr [...] w sprawie odmowy W. R. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2012-2017 w łącznej wysokości [...] zł.
Wnioskodawca w dniu [...]05.2019 r. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o udzielenie ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości (raty [...]). W uzasadnieniu wskazał, że od [...]10.2012 r. przebywa w zakładzie karnym. Do tego czasu miał na utrzymaniu czworo małych dzieci, a stan zdrowia nie pozwala mu na otrzymanie płatnej pracy w zakładzie karnym. Wnioskodawca nie posiada też żadnych oszczędności i toczą się wobec niego sprawy komornicze.
Po rozpoznaniu dokumentacji zgromadzonej w sprawie organ I instancji ustalił, że w 2012 r. Wnioskodawca nabył nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, położoną przy ul. [...] w K., a w akcie notarialnym z dnia [...]05.2012 r. zobowiązał się do całkowitej spłaty nieruchomości do 2016 r. W roku 2012 Wnioskodawca trafił do aresztu, w którym przebywa do chwili obecnej. Z tytułu posiadania nieruchomości w latach 2012-2017 naliczany został podatek od nieruchomości. Jak wynika z aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...]10.2017 r. Wnioskodawca w celu zwolnienia się z zobowiązania pieniężnego wynikającego z niezapłaconej reszty ceny sprzedaży oraz zasądzonych odsetek przeniósł (na rzecz sprzedających) całe prawo własności zabudowanej nieruchomości przy ul. [...] o wartości ustalonej na kwotę [...]zł. W zamiarze ostatecznego rozliczenia wszelkich zobowiązań nabywający zobowiązali się do zapłaty na rzecz Wnioskodawcy kwoty [...]zł, przy czym część z tych środków, tj. [...] zł została wpłacona na rachunek komornika sądowego na pokrycie kosztów postępowania egzekucyjnego, a pozostałe [...] zł, po zmianie wpisów własnościowych w KW, miało zostać wypłacone Wnioskodawcy.
Pismem z [...].06.2019 r. (data odbioru - [...]06.2019 r.) organ I instancji poinformował Wnioskodawcę o wysokości wszystkich zaległości z tytułu podatku od nieruchomości, ponieważ oprócz przedmiotowej zaległości na dzień złożenia wniosku Wnioskodawca posiadał też zaległości dotyczące rat [...] i [...] w wysokości [...] zł plus odsetki za zwłokę [...] zł. Łącznie zaległości wynosiły [...] zł plus odsetki [...] zł, razem [...] zł.
Wnioskodawca został również wezwany do przedłożenia materiału dowodowego określającego obecną sytuację życiową, finansową, rodzinną i zdrowotną. W dniu [...].06.2019 r. wpłynęło uzupełnienie wniosku, w którym Wnioskodawca wniósł o umorzenie wszystkich zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Dodatkowo oświadczył, że jest bezrobotny, nie ma żadnych dochodów oraz wydatków. Nie posiada też żadnego majątku oraz zasobów pieniężnych.
Decyzją z dnia [...].07.2019 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. odmówił umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2012-2017 w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości [...] zł, łącznie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że przesłanki uprawniające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej zawarte zostały w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Podkreślił, że organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W ustawie brak jednak definicji "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", a takiej definicji należy doszukiwać się w treści orzeczeń sądów administracyjnych. "Ważny interes podatnika" interpretowany jest jako sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata losowa majątku, nagła utrata możliwości zarobkowania. Jest to zatem wyjątkowa sytuacja, w której podatnik się znajduje i to niezależnie od świadomej swej woli. "Interes publiczny" to z kolei sytuacja, gdy zapłata zadłużenia doprowadzi do skutków z punktu widzenia zbiorowości niekorzystnych, których nie zbilansują uzyskane w ten sposób korzyści.
Mówiąc o interesie publicznym mowa jest o ochronie wpływów podatkowych do budżetu, która powinna uniemożliwić sytuację rezygnacji z tych wpływów. Postępowanie w przedmiocie ulg płatniczych wszczynane jest na wniosek podatnika, a decyzje wydawane w tym postępowaniu oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoprawnymi rozstrzygnięciami i odstąpił od określenia przesłanek, których zaistnienie obligowałoby organ do uwzględnienia wniosku podatnika. Wierzyciel podatkowy z punktu widzenia zasady równości i powszechności opodatkowania nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną (umorzenie zaległego podatku, w tym odsetek).
W tym zakresie organ I instancji powołał się na wyrok WSA w Poznaniu z 07.12.2010 r., sygn. akt I SA/Po 781/10.
Organ I instancji wyjaśnił, że przyznanie ulgi możliwe jest wyłącznie w przypadku całkowitego przekonania, iż przedstawione przez dłużnika okoliczności mają charakter wyjątkowy, gospodarczo i społecznie uzasadniający jej zastosowanie. Odnosząc ww. zasady do stanu faktycznego sprawy stwierdził, że od chwili nabycia nieruchomości w sposób zamierzony Wnioskodawca nie opłacał podatku od nieruchomości. Nawet pozyskując środki (z tytułu przeniesienia własności) w wysokości [...] zł, wystarczające na spłatę zaległości z tytułu podatku od nieruchomości nie zostały one przeznaczone na uregulowanie ciążącego zobowiązania. Sam fakt pobytu w zakładzie karnym oraz brak możliwości zarobkowych nie jest wystarczającym argumentem do udzielenia ulgi w postaci umorzenia należnego podatku w kwocie [...]zł wraz z odsetkami [...] zł (na dzień złożenia wniosku).
Końcowo organ I instancji stwierdził, że uwzględniając okoliczności powstania zaległości oraz posiadaną dokumentację, nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które stanowiłyby podstawę do umorzenia przedmiotowej zaległości.
Wnioskodawca nie zgodził się z ww. decyzją i wniósł od niej odwołanie. W uzasadnieniu wskazał, że nie miał on wiedzy o swoim obowiązku podatkowym przed listopadem 2017 r., między innymi z powodu przebywania od października 2012 r. (i nadal) w zakładach karnych w N. i w P.. Wskazał on, że wszelkie wolne środki przekazywał swojej rodzinie celem dalszego wykorzystania (koszty adwokata) i obecnie nie ma on środków na opłacenie zaległych podatków.
Decyzją z dnia [...]10.2019 r. nr [...] organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie wskazał, na regulację art. 67a § 1 O.p. Organ II instancji stwierdził, że podziela utrwalone stanowisko judykatury oraz piśmiennictwa wyrażane na gruncie art. 67a § 1 O.p., że interpretacja powyższego przepisu i jego prawidłowe zastosowanie musi uwzględniać ten podstawowy fakt, iż przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych ma charakter uznaniowy. Z istoty uznania administracyjnego wynika, że organ podatkowy ma swobodę wyboru określonego rozwiązania i w tym zakresie powołał wyrok NSA z 26.09.2002 r., sygn. akt III SA 659/2001.
Zdaniem organu II instancji na Wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, że istnieją podstawy do zastosowania ulgi. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby bowiem do wniosku, że Wnioskodawca starający się o uzyskanie korzyści w postaci ulgi w spłacie zaległości podatkowej musiałby jedynie złożyć odpowiedni wniosek bez konieczności dowodzenia podstaw swojego żądania. Obowiązek wyjaśniania wszelkich okoliczności, nawet wybiórczo powołanych e wniosku bądź też przemilczanych, spoczywałby na organach podatkowych. W tym zakresie organ II instancji powoła się na orzeczenie NSA z 04.06.2013 r., sygn. II FSK 2057/11.
Organ II instancji uznał, że organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej i finansowej Wnioskodawcy. Przede wszystkim organ umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu wzywając do sprecyzowania swego wniosku oraz do złożenia informacji o jego sytuacji finansowej oraz materialnej. Nadto przesłano Wnioskodawcy formularze do wypełnienia mające zastosowanie w sprawie (odpowiedź Wnioskodawcy z [...]06.2019 r.) oraz poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się co do tego materiału. Organ I instancji nie naruszył zasad prowadzenia postępowania dowodowego.
Jednocześnie organ II instancji zauważył, że z przedłożonej przez Wnioskodawcę informacji wynika, iż prócz nieruchomości (której dotyczy przedmiotowy wniosek) nie ma on żadnego majątku, nie uzyskuje dochodów i z uwagi na kilkuletnie przebywanie w zakładzie karnym nie ma on możliwości zarobkowych. Z materiału dowodowego wynika również, że Wnioskodawca posiadał mieszkanie, które zostało zajęte przez [...], a nadto toczy się sprawa sądowa o unieważnienie umowy o sprzedaż nieruchomości - domu. Ponadto organ podatkowy z własnej inicjatywy ustalił, że w 2012 r. Wnioskodawca nabył nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym na ul. [...], a aktem notarialnym z dnia [...]05.2012 r. zobowiązał się do całkowitej spłaty ceny do 2016 r. Natomiast z aktu notarialnego z dnia [...]10.2017 r. wynika, że została sporządzona umowa przeniesienia własności nieruchomości w celu zwolnienia z zobowiązania wynikającego z niezapłaconej reszty ceny sprzedaży co oznacza, że właścicielami nieruchomości ponownie zostali pierwotni sprzedający.
W zamiarze ostatecznego rozliczenia wszelkich zobowiązań nabywający zobowiązali się do zapłaty na rzecz Wnioskodawcy kwoty [...]zł, gdzie część z tych środków, tj. [...] zł została wpłacona na rachunek [...] Sądowego na pokrycie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek nabywających, a pozostałe [...] zł po zmianie wpisów w KW miało zostać przekazane Wnioskodawcy.
Organ II instancji mając na uwadze treść art. 67a § 1 Op. oraz stan faktyczny sprawy ujawniony na podstawie zaprezentowanych przez Wnioskodawcę i organ I instancji dowodów stwierdził, że za wnioskowanym umorzeniem zaległości nie przemawia istnienie ważnego interesu Wnioskodawcy lub interesu publicznego. Wnioskodawca bowiem niejako domaga się umorzenia zaległego podatku wyłącznie z jednego powodu, a mianowicie faktu, że aktualnie nie uzyskuje dochodu i nie ma możliwości finansowych z uwagi na przebywanie w zakładzie karnym.
Ponadto wskazywał, że o swoim obowiązku podatkowym dowiedział się dopiero w listopada 2012 r.
W ocenie organu II instancji twierdzenia Wnioskodawcy nie zasługiwały na uznanie, ponieważ w przeszłości był on właścicielem niejednej nieruchomości, stąd winien mieć wiedzę o zasad opodatkowania nieruchomości, jako o obowiązku powszechnym. Zwrócił uwagę, że w dniu [...]10.2017 r. Wnioskodawca uregulował sytuację związaną z brakiem zapłaty ceny za nieruchomość przy ulicy [...], nie było więc przeszkód, aby uregulować również kwestie związane z zapłatą należnego podatku od nieruchomości. Wnioskodawca pozyskał z tytułu przeniesienia własności wolne środki w wysokości [...] zł, wystarczające na zapłatę zaległości z tytułu należnego gminie podatku od nieruchomości, lecz zaległości do dnia dzisiejszego nie uregulował.
Organu II instancji zgodził się ze stanowiskiem, że obecna sytuacja majątkowa Wnioskodawcy jest trudna, jednakże okoliczność, że aktualnie nie pracuje odpłatnie, nie wyklucza możliwości podjęcia takiego zatrudnienia w późniejszym czasie w zakładzie karnym bądź po zwolnieniu z zakładu karnego. Z akt sprawy nie wynika, aby Wnioskodawca był niezdolny do pracy. Jego egzystencja nie zostaje też w żaden sposób zagrożona, nie zostaje on bowiem pozbawiony środków do życia.
Gdyby zaś jego stan zdrowia wymagał leczenia, to koszty tego leczenia za osadzonych ponosi Skarb Państwa.
Zdaniem organu II instancji, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym, stąd brak racjonalnych powodów, aby gmina rezygnowała z własnych należności z korzyścią w istocie nie dla Wnioskodawcy, a dla innych jego wierzycieli.
W skardze do Wnioskodawca zakwestionował stanowisko organu II instancji, powołując się na sytuację zarówno swoją, jak i rodziny, przedstawioną w jego wcześniejszych pismach.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:
Po dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, ze skarga nie jest zasadna, bowiem decyzja ta nie narusza prawa.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej.
Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co oznacza, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Spór w niniejszej sprawie został wywołany wnioskiem Skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2012-2017.
W ocenie Skarżącego sytuacja życiowa i finansowa w jakiej się znajduje uzasadnia zastosowanie ulgi w spłacie należności z tytułu ww. podatku.
W ocenie organów podatkowych, z przedstawionych przez Skarżącego okoliczności wynika, że domaga się on umorzenia zaległego podatku wyłącznie z jednego powodu, a mianowicie faktu, że aktualnie nie uzyskuje od dochodu i nie ma możliwości finansowych z uwagi na przebywanie w zakładzie karnym. W ocenie organów podatkowych nie zasługują na uwzględnienie zaprezentowane w sprawie twierdzenia. Przede wszystkim wskazały na okoliczność posiadania w przeszłości nieruchomości przez Skarżącego, stąd powinien on mieć wiedzę o zasadach opodatkowania nieruchomości, jako obowiązku powszechnym.
Ponadto w dniu [...]10.2017 r. uregulował sytuację związaną z nabyciem a jednocześnie brakiem zapłaty ceny za nieruchomość przy ul. [...]. Nie było więc przeszkód, aby uregulował również kwestię związaną z zapłatą należnego podatku od nieruchomości. Uzyskał, także wolne środki w wysokości [...] zł wystarczające na zapłatę zobowiązania, lecz nie uregulował tej zaległości. Tym samym organy podatkowe nie dopatrzyły się istnienia ustawowych przesłanek umorzenia zaległości objętej wnioskiem.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 67a § 1 O.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy, na wniosek podatnika, może zastosować ulgi w spłacie zaległości podatkowych opisane w tym przepisie, tj.:
- - odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
- - odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;
- - umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Zasadnie w zaskarżonej decyzji organ II instancji uznał, że interpretacja powyższego przepisu art. 67a § 1 O.p. i jego prawidłowe zastosowanie musi uwzględniać fakt, iż przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych ma charakter uznaniowy. Z istoty uznania administracyjnego wynika, że organ podatkowy ma swobodę wyboru określonego rozwiązania. Zatem nawet ustalenie istnienia przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 2 O.p., nie wiąże organu podatkowego, to znaczy,że organ podatkowy nie musi podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Może (w ramach swego uznania) zadecydować o odmowie przyznania ulgi, nawet wówczas, gdy istnieje "ważny interes podatnika", czy też "interes publiczny".
Prawidłowe zastosowanie art. 67a Op. wiąże się z obowiązkiem ustalenia przez organ podatkowy, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Wprawdzie zgodnie z art. 122 i 187 § 1 O.p., organy podatkowe są zobowiązane podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, to jednak przepisy te nie mogą stanowić źródła nieograniczonego obowiązku badania sprawy i poszukiwania dowodów i nie zwalniają podatnika z obowiązku współdziałania w procesie ustalania okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia.
Zastrzeżenie takie nabiera szczególnego znaczenia w sprawach dotyczących ulg podatkowych. Nie można bowiem abstrahować od faktu, że przedmiotem niniejszej sprawy jest umorzenie zaległości podatkowych, a więc ulga w spłacie zobowiązania podatkowego, ustanawiająca odstępstwo od obowiązku poniesienia ciężaru publicznego, przyznawana na wniosek podatnika. W tego typu sprawach podatnik powinien dołożyć wszelkich starań, by wykazać zasadność zgłoszonego żądania. Uwzględnić bowiem należy, że przyznanie ulgi leży przede wszystkim w jego interesie i to on posiada informacje niezbędne dla oceny przesłanki "ważnego interesu podatnika", o jakiej mowa w art. 67a O.p. Zatem to strona powinna udowodnić, że istnieją podstawy do zastosowania ulgi. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby bowiem do wniosku, że podatnik starający się o uzyskanie korzyści w postaci ulgi w spłacie zaległości podatkowej musiałby jedynie złożyć odpowiedni wniosek bez konieczności dowodzenia podstaw swojego żądania.
Obowiązek wyjaśniania wszelkich okoliczności, nawet wybiórczo powołanych przez stronę bądź też przez nią przemilczanych, spoczywałby na organach podatkowych. Takie założenie prowadziłoby z kolei do całkowicie nieuzasadnionej sytuacji, w której organy prowadzące postępowanie byłyby zmuszone do poszukiwania racji przemawiających za zastosowaniem ulgi podatkowej (por. wyrok NSA dnia z 04.06.2013 r., sygn. akt II FSK 2057/11). W wyroku tym stwierdzono również, że w sprawach dotyczących ulg w spłacie zobowiązań podatkowych za niedopuszczalne uznać należy wywodzenie z przywołanych na wstępie przepisów ordynacji podatkowej w istocie nieograniczonego obowiązku badania sprawy i wyręczania strony w ustalaniu okoliczności relewantnych z punktu widzenia przesłanek przyznania ulgi.
Zdaniem Sądu, organy podatkowe prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego. Przede wszystkim organ umożliwił Skarżącemu czynny udział w postępowaniu wzywając do sprecyzowania swego wniosku oraz do złożenia informacji o jego sytuacji finansowej oraz materialnej. Nadto przesłano Skarżącemu formularze do wypełnienia mające zastosowanie w sprawie oraz poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się co do tego materiału. Organy podatkowe nie naruszyły więc zasad prowadzenia postępowania dowodowego.
Tym samym uznać należy ustalony przez organ I instancji stan faktyczny za prawidłowy, co też potwierdził organ II instancji w zaskarżonej decyzji. Z przedłożonej przez Skarżącego informacji wynika, iż prócz nieruchomości (której dotyczy przedmiotowy wniosek) nie ma on żadnego majątku, nie uzyskuje dochodów i z uwagi na kilkuletnie przebywanie w zakładzie karnym nie ma on możliwości zarobkowych. Według oświadczenia posiadał on mieszkanie, które zostało mu "zabrane" przez komornika, a nadto toczy się sprawa sądowa o unieważnienie umowy sprzedaży nieruchomości - domu.
Sąd dostrzega również, że organ podatkowy z własnej inicjatywy ustalił, że Skarżący w 2012 r. nabył nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym na ul. [...]. Następnie, jak wynika z aktu notarialnego z [...]05.2012 r., Skarżący zobowiązał się do całkowitej spłaty ceny do 2016 r., jednakże w 2012 r. trafił do zakładu karnego i przebywa w nim do chwili obecnej. Natomiast z aktu notarialnego z [...]10.2017 r. wynika, że Skarżący przeniósł własność nieruchomości w celu zwolnienia ze zobowiązania wynikającego z niezapłaconej reszty ceny sprzedaży, co oznacza, że właścicielami nieruchomości ponownie zostali pierwotni sprzedający. Ustalono również w toku postępowania, że doszło pomiędzy stronami do ostatecznego rozliczenia wszelkich zobowiązań, poprzez zapłaty na rzecz Skarżącego kwoty [...]zł. Część tej kwoty, tj. [...] zł została wpłacona na rachunek komornika sądowego na pokrycie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek nabywających, a część, tj. [...] zł miała zostać przekazana Skarżącemu po zmianie wpisów w księdze wieczystej.
Jak już wyżej wskazywano, podstawą prawną rozstrzygnięcia organu podatkowego był przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. W przepisie tym ustawodawca przewidział wyjątek od obowiązującej w polskim prawie zasady obowiązkowego płacenia podatków, realizowany poprzez dopuszczenie możliwości udzielenia pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Umorzenie to może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj. "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zobowiązania podatkowego. "Ważny interes podatnika", "interes publiczny" to pojęcia nieostre. W nauce przedmiotu "ważny interes podatnika" definiuje się jako pewien stan oczekiwania, określoną potrzebę zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra.
Z kolei "interes publiczny" traktuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (Ordynacja Podatkowa Komentarz, Cezary Kosikowski, Leonard Etel, Jacek Brolik, Rafał Dowgier, Piotr Pietrasz, Mariusz Popławski, Sławomir Presnarowicz, Wojciech Stachurski, wydanie 5, Lex - Wolters Kluwer business, Warszawa 2013 str. 294-295). W orzecznictwie wskazuje się, że owymi wartościami wspólnymi tworzącymi "interes publiczny" są sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 06.07 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 156/10 – wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sądowa wykładnia pojęcia "ważnego interesu podatnika" ma charakter kazuistyczny: generalnie można wyróżnić orzeczenia, które akcentują nadzwyczajny, losowy charakter przypadków, w następstwie których podatnik nie może uregulować swych zobowiązań podatkowych (np. wyrok NSA z dnia 22.04.1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98).
Podobnie w tym przedmiocie wypowiedział się WSA w Warszawie w wyroku z dnia 16.05.2005 r., sygn. akt III SA/Wa 80/04, w którym podkreślił, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie (art. 84 Konstytucji RP). Uzyskanie ulgi podatkowej jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podatnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Dlatego z tego odstępstwa nie można czynić normy i z faktu, że jakiś inny podmiot uzyskał umorzenie zaległości podatkowych, wywodzić prawo do żądania podobnej ulgi. Ten pogląd akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie. Dla porządku należy wskazać, że są też takie orzeczenia, które przyjmują, że ważnego interesu podatnika nie można ograniczać li tylko do nadzwyczajnych i losowych zdarzeń, ale także normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia) – wyrok NSA z 10.03.2009 r., sygn. akt I FSK 31/08.
Należy przy tym wskazać, że ustalenie w toku postępowania istnienia "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" nie oznacza jeszcze, że organ podatkowy będzie zobowiązany do przyznania ulgi, gdyż w sprawach tego rodzaju ma zastosowanie tzw. uznanie administracyjne, które jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oczywiście owo uznanie administracyjne nie będzie miało zastosowania wówczas, gdy wyniki postępowania nie pozwolą na stwierdzenie istnienia jednej z dwóch albo obu przesłanek łącznie, o których mowa w art. 67a O.p. Skoro więc decyzje o przyznaniu ulg mogą mieć charakter uznaniowy (w razie zaistnienia "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego"), a hipoteza normy prawnej art. 67a O.p. oparta jest na nieostrych przesłankach, co daje organom podatkowym bardzo szerokie pole do podejmowania rozstrzygnięć, to istotne jest, aby w takich postępowaniach ze szczególną starannością gromadzić materiał dowodowy, wyjaśniać wszelkie istotne wątpliwości respektując podstawowe zasady ogólne postępowania podatkowego, w tym zasadę zaufania.
Użyte w art. 67a § 1 O.p. określenie "może" oznacza, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania co, jednakże nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Uprawnienie organu administracji do wydania decyzji uznaniowej nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zinterpretował powyższe pojęcia nieostre na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie. Prawidłowa decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych wymaga więc w pierwszej kolejności stanowiska organu podatkowego w kwestii czy zachodzi w sprawie "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny".
Wskazać też trzeba, iż w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sądowa kontrola legalności decyzji, wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie czy wydanie decyzji w sprawie ulgi podatkowej, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Wybór sposobu załatwienia wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowej zależy wyłącznie od woli organu podatkowego, nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej.
Sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że organ II instancji zasadnie uznał, że brak jest podstaw do umorzenia zaległości podatkowych z uwagi na niewystąpienie w sprawie niezbędnych do tego przesłanek, tj. to zarówno przesłanki ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego. Organ podatkowy wyjaśnił, że pomimo nie kwestionowanej w niniejszej sprawie trudnej sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się Skarżący, udzielenie ulgi podatkowej godziłoby w interes publiczny. Przedmiotowa zaległość podatkowa nie powstała na skutek czynników niezależnych od Skarżącego, nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności. Stanowią one, co trafnie stwierdził organ podatkowy, rezultat świadomie podejmowanych przez niego decyzji, w tym świadomego zaniechania płatności tego podatku.
Tym samym w żaden sposób nie zwalniają Skarżącego z obowiązku opłacania podatków. Okoliczności te, nie mogą też zostać uznane za wyjątkowe, czy nadzwyczajny przypadek losowy świadczący o istnieniu ważnego interesu podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 O.p. Organ podatkowy odniósł się, także do okoliczności, że Skarżący aktualnie nie pracuje odpłatnie, co nie wyklucza możliwości podjęcia takiego zatrudnienia w przyszłości.
Zasadne jest też stanowisko organu II instancji, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym, więc brak racjonalnych powodów, aby gmina rezygnowała z własnych należności.
Sąd zaakceptował prawidłowość prezentowanego przez organy podatkowe stanowiska o braku przesłanki "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" na tle zgromadzonego materiału dowodowego. W sprawie nie pominięto okoliczności przywoływanych przez skarżącego na uzasadnienie swojego wniosku. Powołano i przeanalizowano wszystkie argumenty wskazane przez Skarżącego.
Końcowo podkreślić należy, że odmowa umorzenia zaległości podatkowych nie stwarza stanu res iudicata i można żądać ponownie przyznania ulgi w spłacie zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza w razie pogorszenia sytuacji finansowej lub zdrowotnej zobowiązanego.
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.