Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 maja 2017 r. E. D., J. U. i J. U. (dalej jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 547/16. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpoznania w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy złożonego w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm., dalej: ugn) wniosku z dnia 12 października 2007 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] na terenie [...] wieś [...] z osady nr [...], działki nr [...], [...] i [...].
Jednocześnie Sąd stwierdził, iż organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ww. skardze skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie zakreślonym przez Sąd, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny w wysokości według uznania Sądu, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd ustalił, iż akta administracyjne wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. wpłynęły do Prezydenta w dniu 12 października 2016 r., zatem termin wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie upłynął w dniu 13 lutego 2017 r. (poniedziałek).
Z akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia 17 marca 2017 r. wezwali Prezydenta do wykonania opisanego na wstępie wyroku, jednak Prezydent nie zastosował się do tego wezwania i nie wydał decyzji odszkodowawczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu ww. grunt przeszedł na własność gminy [...], a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. Organ przyznał, że prowadzone jest – z wniosku spadkobierców dawnych właścicieli - postępowanie administracyjne o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w trybie art. 215 ust. 2 ugn. Organ podał, że Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] wyznaczył Prezydentowi dodatkowy termin rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość do 30 listopada 2011 r. Organ zauważył również, że przed SKO w [...] na skutek wniosku skarżących toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1958 r., nr [...] odmawiającego przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości.
Wobec czego postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] Prezydent zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu rozpatrzenia przez SKO ww. wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego. Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. uchylił postanowienie Prezydenta z dnia [...] marca 2014 r.
Organ wskazał również, że SKO przy piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. przekazało Wojewodzie [...] do rozpoznania zgodnie z właściwością ww. wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia. Z kolei Wojewoda wniosek ten przekazał Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju jako organowi właściwemu.
Organ zauważył także, że WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lipca 2016 r. zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość w terminie czterech miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Prawomocny wyrok został doręczony organowi w dniu 12 października 2016 r.
Organ zaznaczył, że do chwili obecnej nie zapadło rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia odmawiającego przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, a od rozstrzygnięcia tej kwestii zależy zasadność rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie. Uznał zatem, że nie było możliwe rozpoznanie wniosku o odszkodowanie w wyznaczonym przez Sąd terminie. Ponadto Prezydent wskazał, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] zawieszono z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu rozpatrzenia przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa ww. wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1958 r., nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "ppsa", w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa).
Jak wskazano wyżej, przed wniesieniem skargi na niewykonanie wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. skarżący pismem z dnia 17 marca 2017 r. wezwali Prezydenta do jego wykonania. Procesowy wymóg wniesienia skargi został zatem spełniony. Terminy do wniesienia skargi ustalone w art. 53 ppsa nie mają zastosowania do skargi wnoszonej na podstawie art. 154 § 1 ppsa, a w konsekwencji dopuszczalność jej wniesienia nie jest uwarunkowana upływem określonego czasu od dnia doręczenia organowi wezwania do wykonania wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 2721/12, Lex nr 1248469).
Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], wydanym po złożeniu rozpoznawanej skargi na niewykonanie wyroku, organ zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu rozpatrzenia przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. odmawiającego przyznanie dotychczasowemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości.
Do dnia wydania niniejszego wyroku Prezydent nie rozstrzygnął wniosku skarżących o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Oznacza to, że po wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. do momentu zawieszenia postępowania organ pozostawał w bezczynności. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie organowi grzywny Sąd uznał za uzasadniony i wymierzył organowi grzywnę w wysokości 500 zł. Wymierzając grzywnę w takiej kwocie Sąd wziął pod uwagę blisko siedmiomiesięczny okres niewykonania przez organ prawomocnego wyroku. Uwzględnił także, że jej wysokość mieści się w granicach określonych przez art. 154 § 6 ppsa.
Sąd podkreśla, że niewykonanie wyroków sądów w demokratycznym państwie prawa stanowi szczególnie istotne uchybienie w działaniu organu administracji, godzi bowiem w zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym w szczególności w zasadę praworządności zawartą w art. 7 kpa oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 kpa
Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego w prawomocnym wyroku obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.
Zgodnie z art. 154 § 2 zd. 2 ppsa Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W ocenie Sądu, obecna bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. Dokonując takiej oceny Sąd wziął pod uwagę fakt, że sprawy prowadzone w oparciu o przepis art. 215 ugn są sprawami szczególnie skomplikowanymi. Nie bez znaczenia jest również fakt, prowadzenia przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] odmawiającego przyznanie dotychczasowemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości, albowiem dopiero odmowa uwzględnienia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego daje podstawę do rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania.
Jednocześnie Sąd nie stwierdził potrzeby wymierzania organowi dodatkowej sankcji w postaci przyznania na rzecz skarżących sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił. W ocenie Sądu, ten dodatkowy środek o charakterze dyscyplinująco-represyjnym powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, gdyż jak wskazano wyżej Prezydent do czasu rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nie jest władny orzekać w kwestii odszkodowania.
Z powyższych względów, w pkt 1, 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6, art. 154 § 2, w pkt 3 sentencji - na podstawie art. 151 w zw. z art. 154 § 7 ppsa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) (200 zł tytułem wpisu od skargi, 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego).