Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] maja 2018 r. J.O., A.K., R.K. i K.W. (dalej jako: skarżący), reprezentowani przez adwokata, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 696/14. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku z dnia [...] października 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]" - w terminie czterech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem.
Skarżący wskazali, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku mimo iż termin wyznaczony przez Sąd już upłynął. Przy czym bezskuteczne pozostały wystosowane przez skarżących wezwania organu do wykonania wyroku jak również nie odniosła skutku okoliczność trzykrotnego wymierzenia organowi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie grzywien za niewykonanie powołanego wyroku z 2014 r. – co w pełni uzasadnia niniejszą skargę.
Wobec powyższego skarżący wnieśli o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów;
- 2) przyznanie od Prezydenta na rzecz skarżących sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości przewidzianej przepisami prawa, aby uzyskali rekompensatę za rażącą bezczynność organu;
- 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa sądowego.
Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w sprawie konieczne jest ustalenie kiedy przedmiotowa nieruchomość została przejęta pod inwestycje i czy spełnia przesłanki wynikające z przepisu art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto pismem z dnia [...] maja 2018 r. zwrócono się do Biura Prawnego Urzędu [...] o wystąpienie na drogę sądową z wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...][...] Wydziału Cywilnego z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...] poprzez orzeczenie, iż spadek po F.K. przypada w całości spadkobiercy ustawowemu – Skarbowi Państwa. Organ podkreślił, że po zgromadzeniu całości wymaganej dokumentacji i sprawdzeniu, czy w sprawie nie występują okoliczności uniemożliwiające wydanie decyzji, będą podjęte czynności ustalające czy istnieją środki na pokrycie odszkodowania.
Organ podniósł ponadto, że opóźnienie w rozpatrywaniu sprawy jest spowodowane również m.in. bardzo dużą ilością korespondencji wpływającej w sprawach o przyznanie odszkodowania za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279). Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku postępowań, nie pozwala na dotrzymywanie przez organ terminów ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa, w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa).
Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 696/14, zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku z dnia [...] października 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]" - w terminie czterech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Akta te wraz z prawomocnym wyrokiem wpłynęły do organu 22 kwietnia 2015 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana.
W konsekwencji upłynął on 22 sierpnia 2015 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzednich wielokrotnych wezwań przez skarżących do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami tutejszego Sądu z dnia: 14 stycznia 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 1745/15), 6 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wa 189/17), 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wa 1661/17) grzywien w wysokości odpowiednio 500 zł, 3000 zł i 6000 zł za niewykonanie ww. wyroku z dnia 15 grudnia 2014 r., Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął.
Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w wysokości 8000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze także fakt, iż jest to już czwarta grzywna wymierzona przez Sąd, a uprzednie ukaranie organu wskazanymi wyżej grzywnami w kwotach 500 zł, 3000 zł i 6000 zł nie przyniosło żadnego skutku w kwestii rozpoznania wniosku odszkodowawczego.
Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie bowiem nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.
Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta i mimo ukarania go uprzednio trzykrotnie grzywnami za niewykonanie wyroku – nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 4 lata od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Przy czym Sądowi znany jest z urzędu fakt, że w sprawy gruntów [...] należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż działanie organu w niniejszej sprawie jest opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, a nieliczne podejmowane przez niego czynności mogły być wykonane w dużo krótszym czasie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy.
Od dnia 14 lutego 2018 r., tj. od wpływu do organu prawomocnego wyroku o sygn. akt I SA/Wa 1661/17 o ukaraniu Prezydenta trzecią z kolei grzywną za niewykonanie powołanego wyroku, organ praktycznie nie uczynił w sprawie nic aż do dnia 24 maja 2018 r., kiedy zwrócił się do Zastępcy Dyrektora Biura Prawnego Urzędu [...] o wystąpienie do właściwego sądu powszechnego o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydziału Cywilnego z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...] poprzez orzeczenie, iż spadek po F.K. przypada w całości spadkobiercy ustawowemu – Skarbowi Państwa. Przy czym wydaje się, że do podjęcia aktywności w sprawie organ zmobilizowało organ wystąpienie skarżących z niniejszą skargą na niewykonanie wyroku. Taki sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa).
Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy.
W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżących sum pieniężnych po 2000 zł dla każdego z nich. Kwoty te stanowią formę rekompensaty dla skarżących za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 ppsa.