Uzasadnienie
Pismem z 10 marca 2022 r. R. Ł., K. Ł., A. Ł. i J. Ł. (dalej jako skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy (dalej też jako organ/prezydent) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 marca 2014 r. sygn. akt I SAB/Wa 675/13. Skarżący podnieśli, że powyższym wyrokiem prezydent został zobowiązany do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie, przy ul. [...] – w części dotyczącej odszkodowania za grunty o powierzchni [...] m2 – w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Pomimo upływu wskazanego terminu oraz trzech kolejnych wyroków wymierzających grzywny organ nadal nie wydał decyzji w sprawie.
Skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim – na podstawie art. 154 § 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako ppsa), przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w maksymalnej możliwej wysokości – na podstawie art. 154 § 7 ppsa oraz o zasądzenie kosztów sądowych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w sprawie podejmowane są czynności zmierzające do jej rozpoznania, ale z uwagi na niekompletność akt sprawy nie ma obecnie możliwości wydania decyzji. Pismem z 10 września 2019 r. wezwano pełnomocnika skarżących do uzupełnienia wniosku, które to wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ppsa. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę.
Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku.
Poza sporem jest, że wyrokiem z 28 marca 2014 r. sygn. akt I SAB/Wa 675/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...] (dawna [...]), stanowiącą część gruntów osady [...] zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], o powierzchni [...] m2 – w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyrokiem z 19 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 348/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył organowi grzywnę w kwocie 1000 złotych oraz stwierdził, że bezczynność w wykonaniu wyroku z 28 marca 2014 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Kolejnym wyrokiem z 20 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1108/16 ten sam Sąd wymierzył organowi grzywnę w kwocie 5000 złotych oraz stwierdził bezczynność z rażącym naruszeniem prawa.
Trzecim z kolej wyrokiem z 20 lipca 2017 r. tutejszy Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 15000 złotych i stwierdził bezczynność z rażącym naruszeniem prawa. Jedyną odnotowaną czynnością po otrzymaniu przez organ wyroku z 20 lipca 2017 r. jest wezwanie do pełnomocnika skarżących o nadesłanie dodatkowych dokumentów, datowane na 10 września 2019r. Pismem z 24 listopada 2020 r. skarżący wezwali organ do wykonania wyroku z 28 marca 2014 r.
Wobec powyższych okoliczności sprawy, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki o których była mowa powyżej w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, nie ulega bowiem wątpliwości, że pomimo upływu terminu wyznaczonego w wyroku z 28 marca 2014 r. oraz trzech kolejnych wyroków wymierzających grzywnę za jego niewykonanie, a także kolejnego pisemnego wezwania prezydent nadal nie rozpoznał wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Wniosek o wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny jest zatem niewątpliwie zasadny. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej.
Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Okoliczności wskazywane przez organ nie mogą usprawiedliwić niewykonania prawomocnego wyroku, podkreślić przy tym należy, że wbrew stanowisku organu pełnomocnik skarżących pismem z 22 października 2019 r. zajął stanowisko w przedmiocie wezwania z 10 września 2019 r. W przypadku gdy organ uznał, że na skutek nienadesłania przez skarżących dodatkowych dokumentów zachodzi przeszkoda w rozpoznaniu sprawy zobowiązany był zawiesić postępowanie. Skoro tego nie zrobił, pozostaje w bezczynności.
Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 ppsa sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zważyć należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem z 5 marca 1991 r., a zatem toczy się już ponad trzydzieści lat, zaś termin wyznaczony w wyroku z 28 marca 2014 r. upłynął bezskutecznie 4 września 2014 r., tj. osiem lat lat temu. Nadto nie można pominąć faktu, że jest to czwarty z kolei wyrok wymierzający grzywnę w tym samym przedmiocie, a także faktu, że jedyną odnotowaną czynnością po otrzymaniu poprzedniego wyroku jest wezwanie z 10 września 2019 r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Sądu zasadne jest wymierzenie organowi grzywny w wysokości wyższej niż wymierzona w poprzednim wyroku, tj. 20000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa, a także stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Art. 154 § 7 ppsa stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję kompensacyjną oraz prewencyjną – i ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy, ale przede wszystkim chodzi o rodzaj zadośćuczynienia wnioskodawcy za oczekiwanie na rozstrzygnięcie wniosku. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17).
Nie ulega wątpliwości, że przyznanie sumy pieniężnej jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy pozostawiona została sądowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie.
W przywołanych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że wniosek skarżących o przyznanie sumy pieniężnej jest uzasadniony do wysokości 7000 złotych. Suma ta będzie formą zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy, a jednocześnie dodatkowo zdyscyplinuje organ do jej rozpoznania.
Wymierzając grzywnę oraz przyznając sumę pieniężną w kwotach niższych niż wnioskowane w skardze Sąd miał na uwadze znany z urzędu fakt, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279) należą do spraw szczególnie skomplikowanych i wymagają przy tym od organów ustalania stanu dawnych nieruchomości na kilkadziesiąt lat wstecz. Okoliczność ta nie stanowi usprawiedliwienia dla niewykonania wyroku, ale może częściowo tłumaczyć opóźnienie w rozpoznaniu sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 ppsa orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji Sąd przyznał każdemu ze skarżących sumę pieniężną w oparciu o art. 154 § 7 ppsa. O kosztach procesu zwartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz.265). Na koszty sądowe składa się wpis w kwocie 200 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 złotych.