Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 25 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1152/09

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania D. W. (dalej powoływana jako skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu G. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., oznaczonej poprzednio jako działka nr [...] o pow. [...] ha - część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, ujawnionej w księdze wieczystej nr KW [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, a będącej w użytkowaniu wieczystym E. i R. małż. C. Uzasadnienie faktyczne:

1. 1. Działka nr [...] o pow. [...] ha została nabyta przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] maja 1974 r. Repertorium A Nr [...], w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. (Dz.U. Nr 18, poz. 94 z 1961 r.), od M. i B. małż. S.
2. 2. Spadkobiercami M. i B. małż. S. na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] września 1977 r. Sygn. akt [...] oraz z dnia [...] września 1994 r. Sygn. akt [...] są: D. W., G. J., T. N., C. P., M. B., Z. B. oraz K. S.
3. 3. W dniu 25 sierpnia 1998 r. skarżąca, G. J., T. N., C. P., M. B. i Z. B. wystąpiły z wnioskiem o zwrot nieruchomości.
4. 4. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 1998 r. Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu w/w nieruchomości.
5. 5. Powyższa decyzja Wojewody została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 1999 r. Nr [...].
6. 6. W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 września 2005 r. Sygn. akt. I SA/Wa 1110/05 uchylił obie decyzje. WSA stwierdził m.in., że wniosek o zwrot nieruchomości nie podchodzi od wszystkich spadkobierców M. i B. S., bowiem na tym wniosku brak jest podpisu K. S.
7. 7. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Starosta Powiatu G. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości oznaczonej poprzednio jako działka nr [...], obecnie część działki nr [...] o pow. [...] ha, z uwagi na to, że w przedmiotowej sprawie brak było wniosku pochodzącego od jednego ze współspadkobierców – K. S.
8. 8. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu G.
9. 9. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1370/06, uchylił zarówno decyzję Wojewody [...] jak również poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu G. Sąd administracyjny zalecił, aby przy ponownym prowadzonym postępowaniu Starosta G. wezwał strony, które złożyły wniosek o zwrot nieruchomości do przedłożenia oświadczeń wszystkich spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości w przedmiocie żądania zwrotu (przyłączenia się do wniosku albo zrzeczenia się żądania) albo też przedstawienia orzeczenia sądu wydanego w trybie art.199 KC, pod rygorem umorzenia postępowania.
10. 10. Starosta pismem z dnia 26 kwietnia 2007 r. wezwał spadkobierców byłych właścicieli, którzy złożyli wniosek z dnia 25 sierpnia 1998 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, do przedłożenia oświadczenia w przedmiocie żądania zwrotu nieruchomości (przyłączenia się do wniosku albo zrzeczenia się żądania). Pismem z dnia 23 stycznia 2008 r. wezwano spadkobierców byłych właścicieli do przedstawienia orzeczenia sądu stwierdzającego, że wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości pochodzi również od K. S., względnie uzupełnienia oświadczenia w przedmiocie żądania zwrotu (przyłączenia się do wniosku albo zrzeczenia się żądania) przez K. S.
11. 11. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało zawieszone z uwagi na to, że do Sądu Rejonowego w G. został złożony przez skarżącą wniosek o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną polegającą na złożeniu w imieniu wszystkich byłych właścicieli działki nr [...], oświadczenia w przedmiocie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
12. 12. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] starosta podjął, zawieszone postępowanie, z uwagi na przedłożenie przez skarżącą postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] maja 2008 r. zezwalające na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną polegającą na złożeniu w imieniu wszystkich byłych właścicieli działki nr [...], oświadczenia w przedmiocie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dodatkowo w dniu 19 czerwca 2008 r. skarżąca złożyła w imieniu K. S. wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka nr [...], obecnie część działki nr [...].
13. 13. Starosta Powiatu G. decyzją z dnia [...] października 2008 r. ponownie odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Starosta w uzasadnieniu decyzji wskazał, że przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.; dalej powoływana jako ugn) wyłącza roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy – tj. 1 stycznia 1998 r. - nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ stwierdził, że z wypisu z księgi wieczystej nr KW [...] z dnia [...] maja 2007 r. wynika, że działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym E. i R. małż. C., którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1997 r. Rep. A Nr [...] od spółki G. G. natomiast nabyło prawo użytkowania wieczystego [...] o pow. [...] ha z dniem [...] grudnia 1990 r., co stwierdził Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 1996 r. Nr [...].
14. 14. Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i zwrot przedmiotowej nieruchomości.
15. 15. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Wojewoda [...] stwierdził, że na ww. nieruchomości zostało ustalone z dniem [...] grudnia 1990 r. użytkowanie wieczyste na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "G." zgodnie z decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 1996 r. oraz, że wpis tego prawa do księgi wieczystej KW Nr [...] nastąpił [...] września 1997 r. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1997 r. Rep. A nr [...] przeniesiono to prawo na rzecz E. i R. C., co zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...]. Sytuacja ta wypełnia zdaniem organu przesłanki określone w art. 229 ugn, który ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości w postaci przypadku sprzedania albo oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości przed dniem wejścia w życie ustawy z jednoczesnym ujawnieniem praw nabywcy w księdze wieczystej. Ustalenie przeszkód powinno zatem prowadzić od odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
16. 16. Na powyższą decyzję Wojewody [...] skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono, że o zwrot nieruchomości ubiega się od 1991 r. W trakcie postępowania Kierownik Urzędu Rejonowego w G. decyzją z dnia [...] lutego 1996 r. nr [...] orzekł o zwrocie części działki nr [...]. Zdaniem skarżącej zbycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło z naruszeniem prawa, ponieważ prawo użytkowania wieczystego zostało zbyte przez G. S.A w W. ma rzecz pracownika – [...]. Zarówno zbywca jak i nabywcy wiedzieli o istnieniu roszczeń. Przy tym nabycie prawa użytkowania wieczystego przez E. i R. C. nastąpiło wprawdzie w dniu [...] grudnia 1997 r., jednak w księdze wieczystej prawa to zostało ujawnione dopiero w dniu [...] listopada 1998 r., a więc art. 229 ugn nie powinien mieć w tym przypadku zastosowania.
17. 17. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości zajmowane dotychczas stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

1. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

2. Dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - ugn. Przepis ten został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe" i jest on przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Z tego wynika, że art. 229 ugn ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Przy tym prawidłowa wykładnia art. 229 ugn prowadzi zaś do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ugn nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.

3. Taka sytuacja w sposób oczywisty zachodzi w przedmiotowej sprawie. Na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1996 r. G. SA w W. nabyło prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. przed dniem 1 stycznia 1998 r. W dalszej kolejności aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1997 r. spółka, która już w tej dacie była ujawniona w księdze wieczystej sprzedała to użytkowanie wieczyste na rzecz E. i R. C. Dla przedmiotowej sprawy podstawowe znaczenie ma właśnie fakt ujawnienia praw spółki w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., co oznacza że w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wygasło niezależnie od tego czy w księdze wieczystej była wpisana spółka czy też nowi nabywcy prawa użytkowania wieczystego.

4. Dlatego też podnoszone przez stronę zarzuty co do prawidłowości umowy z dnia [...] grudnia 1997 r. nie mają żadnego znaczenia w niniejszej sprawie. Nie wpływają bowiem one na ocenę przesłanek określonych w art. 229 ugn. Organ nie jest uprawniony do merytorycznego orzekania o zwrocie w sytuacji ujawnienia w księdze wieczystej praw osób trzecich. Wbrew twierdzeniu skarżącej, nie ma również znaczenia w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, wydanie w 1996 r. – a więc jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami – decyzji o zwrocie części działki nr [...].

5. Skoro przytoczony wyżej przepis art. 229 ugn wyłącza roszenie o zwrot nieruchomości (roszczenie nie przysługuje), to wobec stwierdzenia istnienia przesłanki negatywnej w postaci zaintabulowanego w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej - decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest trafna. W tej sytuacji prawnej nie było potrzeby ustalania w toku postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości jej zbędności na cel wywłaszczenia, i w związku z tym zarzut nie przeprowadzenia w tym zakresie postępowania nie mógł odnieść żadnego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł w kontekście poczynionych rozważań i wskazanych argumentów stwierdzić niezgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.