Uzasadnienie
M.S. pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
W piśmie z dnia [...] września 2016 r. skarżąca wniosła o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz przyznanie adwokata z urzędu. Wskazała, że zarówno ona jak i jej mąż są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Utrzymują się z małego gospodarstwa rolnego gdzie dochód miesięczny wynosi ok. [...].
W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Skarżąca zaznaczyła, że poza domem o pow. [...], budynkami gospodarczymi oraz nieruchomością rolną o pow. [...] nie posiada żadnego majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych i innych praw majątkowych. Potwierdziła, że wraz z mężem są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni zaznaczyła ponadto, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem (woda – [...], prąd – [...], węgiel [...]) oraz oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.
Do wniosku załączone zostały dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej strony – decyzję w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego za 2016 r. - do zapłaty [...], fakturę VAT za energię elektryczną opiewającą na kwotę [...], fakturę za wodę na kwotę [...] oraz zaświadczenie wydane przez Prezydenta Miasta [...] zgodnie z którym M.S. od [...] lipca 1998 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i od [...] stycznia 1999 r. nie posiada prawa do zasiłku.
Pismem z dnia 18 listopada 2016 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym potwierdzonych przez bank wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawczynię oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wraz z wykazem dokonywanych operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, stosownego dokumentu potwierdzającego, że mąż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, oświadczenia wskazującego charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego, oświadczenia czy wnioskodawczyni i jej mąż korzystają z dopłat bezpośrednich z funduszy unijnych lub z innych form pomocy ze środków wypłacanych z budżetu Unii Europejskiej, wskazania ich wysokości oraz dokumentów potwierdzających powyższe.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała historię jej rachunku bankowego za okres od [...] września 2016 r. do [...] listopada 2016 r., z którego wynika, że w dniu [...] października 2016 r. otrzymała kwotę [...] tytułem płatności bezpośredniej. Ponadto nadesłała zaświadczenie wydane przez Prezydenta Miasta [...], że jej mąż R.S. od dnia [...] stycznia 2015 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku.
Pismem z dnia 7 grudnia 2016 r. ponownie wezwano stronę do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia wskazującego charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego, decyzji potwierdzających wysokość dopłat otrzymywanych z budżetu Unii Europejskiej oraz zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawczynię oraz jej męża w 2015 r.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. skarżąca wskazała, że nadesłała żądane dokumenty oraz że nie posiada z mężem innych rachunków bankowych.
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, stosownymi pismami z dnia 18 listopada 2016 r. i z dnia 7 grudnia 2016 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych oświadczeń i dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Mimo powyższych wezwań skarżąca nie przedstawiła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W szczególności wnioskodawczyni nie nadesłała żądanego oświadczenia wskazującego charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego, a także żądanych decyzji potwierdzających wysokość dopłat otrzymywanych z budżetu Unii Europejskiej oraz zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2015 r. Niewykonanie wezwania w powyższym zakresie uniemożliwia rzeczywistą i pełną ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Skarżąca nie wykazała należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. M.S. wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 9 stycznia 2017 r., wskazując, że przesłała całą dokumentację jaką posiada. ARiMR nie wydaje od trzech lat decyzji o przyznaniu płatności, lecz bezpośrednio przelewa je na konto. Wskazała, że nie posiada żadnych innych kont bankowych. Jej mąż nie posiada konta bankowego. Zarówno ona jak i jej mąż nie rozliczają się w urzędzie skarbowym. Wskazała, że jej gospodarstwo rolne ma charakter tradycyjny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być udzielone stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, tj. uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.
Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy.
W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącą dokumenty i oświadczenia były wystarczające do oceny jej stanu majątkowego, jak również jej możliwości finansowych. Podniesione w sprawie okoliczności zdaniem Sądu prowadzą do wniosku, że skarżąca wykazała dostatecznie, że spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia jej żądania. Sytuacja życiowa skarżącej w chwili obecnej nie pozwala na wygospodarowanie sumy pieniężnej na pokrycie kosztów postępowania sądowego oraz na opłacenie fachowego pełnomocnika, co w konsekwencji uniemożliwiłoby skarżącej, jako osobie pozbawionej środków na ich pokrycie, skorzystanie z prawa dobrodziejstwa do sądu i obrony swoich praw.
Mając na uwadze złożone wyjaśnienia stwierdzić należy, że w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z akt sprawy zarówno skarżąca jak i jej mąż są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Skarżąca że poza domem o pow. [...], budynkami gospodarczymi oraz nieruchomością rolną o pow. [...] nie posiada żadnego majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych i innych praw majątkowych. Gospodarstwo rolne należące do skarżącej przynosi dochód w wysokości około [...] miesięcznie. Skarżąca w październiku 2016 r. otrzymała kwotę [...] tytułem płatności bezpośredniej, należy jednak pamiętać, że świadczenie to jest przyznawane raz w roku. Skarżąca przy tym ponosi koszty utrzymania – podatek od nieruchomości, opłaty za prąd, wodę oraz opał. Oświadczenia skarżącej potwierdzają przedłożone dokumenty (zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, wyciąg z konta bankowego, decyzja w sprawie zmiany wymiary zobowiązania pieniężnego, faktury).
Opisana sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia wniosek, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego Sąd uznał, że zasadne jest przychylenie się do wniosku i zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych, a także ustanowienie dla niej adwokata z urzędu.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.