Uzasadnienie
M.S., wnioskiem z dnia [...] października 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Skarżąca zaznaczyła, że poza domem o pow. [...], budynkami gospodarczymi oraz nieruchomością rolną o pow. [...] nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Nie posiada również papierów wartościowych i innych praw majątkowych. Wskazała, że wraz z mężem są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, utrzymują się natomiast z posiadanego małego gospodarstwa rolnego, z którego dochód miesięczny wynosi około [...]. Wnioskodawczyni zaznaczyła ponadto, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem (woda – [...], prąd – [...], węgiel [...]) oraz oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Do wniosku załączone zostały dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej strony.
Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, pismem z dnia 18 listopada 2016 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym potwierdzonych przez bank wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawczynię oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wraz z wykazem dokonywanych operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, stosownego dokumentu potwierdzającego, że mąż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, oświadczenia wskazującego charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego, oświadczenia czy wnioskodawczyni i jej mąż korzystają z dopłat bezpośrednich z funduszy unijnych lub z innych form pomocy ze środków wypłacanych z budżetu Unii Europejskiej, wskazania ich wysokości oraz dokumentów potwierdzających powyższe.
W związku z tym, że nadesłane w odpowiedzi na wezwanie dokumenty nie były wystarczające do pełnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 7 grudnia 2016 r. ponownie wezwano stronę do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia wskazującego charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego, decyzji potwierdzających wysokość dopłat otrzymywanych z budżetu Unii Europejskiej oraz zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawczynię oraz jej męża w 2015 r.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. skarżąca wskazała, że nadesłała żądane dokumenty oraz że nie posiada z mężem innych rachunków bankowych.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Instytucja przyznania prawa pomocy jest zatem rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wnioskodawczyni nie wykazała należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 powołanej ustawy podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11).
W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, stosownymi pismami z dnia 18 listopada 2016 r. i z dnia 7 grudnia 2016 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych oświadczeń i dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo powyższych wezwań skarżąca nie przedstawiła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W szczególności wnioskodawczyni nie nadesłała żądanego oświadczenia wskazującego charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego, a także żądanych decyzji potwierdzających wysokość dopłat otrzymywanych z budżetu Unii Europejskiej oraz zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2015 r. Niewykonanie wezwania w powyższym zakresie uniemożliwia - w ocenie referendarza sądowego - rzeczywistą i pełną ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej.
Jeszcze raz podkreślić trzeba, że strona wezwana do nadesłania dodatkowych oświadczeń czy dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, nie może realizować wezwania w sposób wybiórczy i niedokładny. Jak wskazano przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli wnioskodawca przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jego sytuacji materialnej i finansowej. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają natomiast stronę, do której wezwania zostały skierowane.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.
W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.