Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J.D. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. za okres od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r., przyznanego na małoletnią E. D., uznanego za niezależnie pobrane świadczenie prawomocną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta W., utrzymało w mocy powyższą decyzję.
W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:
Prezydent W. decyzja z dnia [...] września 2012 r. nr [...], przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla E. D. w kwocie [...] zł. miesięcznie na okres od 1 października 2012 r do 30 września 2013 r.
Prezydent W. postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją z dnia [...] września 2012 r. oraz dopuścił dowód z następujących dokumentów – zaświadczeń Komornika Sądowego z dnia 9 stycznia i 19 kwietnia 2013 r. oraz oświadczenia Strony z dnia 22 kwietnia 2013 r.
Następnie decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], Prezydent W. uznał za niezależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł za okres od 1 do 31 marca 2013 r., przyznane na małoletnią E. D., prawomocną decyzją z dnia [...] września 2012 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta W. wypłacone w wysokości [...] zł. w dniu 27 marca 2013 r. oraz wskazał, iż odsetki od tej kwoty i terminu wyliczone na dzień [...] września 2013 r. wynoszą łącznie [...] zł.
Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Prezydent W. orzekł o zwrocie niezależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...]zł. za okres od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r., przyznanego na małoletnią E. D., uznanego za nienależnie pobrane świadczenie prawomocną decyzją z dnia [...] października 2013 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta W. Od w/w decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., z zachowaniem ustawowego terminu, odwołanie wniosła J. D., wyrażając niezadowolenie z wydanej decyzji, kwestionując ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji.
Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192 poz. 1378). Zgodnie z art. 9 ust. 1 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się, zgodnie z art. 18 ust. 1 cyt. ustawy, na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się, stosownie do przepisu art. 20 ust. 1 cyt. Ustawy, w okresach miesięcznych.
W rozpatrywanej sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane J. D. decyzją Prezydenta W. z dnia [...] września 2012 r., na dziecko: E. D. w kwocie [...]zł. miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 3 września 2013 r.
Zgodnie z treścią przepisu art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.
Zdaniem organu z orzecznictwa sądowego wynika, iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależne pobrane (Sygn. akt. IV SA/Po 1020/12) w myśl przywołanego przepisu, do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można mówić o takim świadczeniu, i w efekcie nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, w jednej decyzji.
Organ zwraca uwagę, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] października 2013 r. nr [...], którą Prezydent W. uznał za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...]zł, świadczenie przyznane na okres od 1 do 31 marca 2013 r. na małoletnią E. D., prawomocną decyzją z dnia [...] września 2012 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta W., wypłacone w wysokości [...]zł. w dniu 27 marca 2013 r., oraz wskazał, iż odsetki od tej kwoty i terminu wyliczone na dzień [...] września 2013 r. wynoszą łącznie [...]zł. Z akt sprawy wynika też, że decyzja ta została doręczona J. D. w dniu 2 listopada 2013 r., w trybie określonym w art. 44 Kpa.
Zatem decyzja, uznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane jest od dnia 17 listopada 2013 r. prawomocna. W konsekwencji uprawomocnienia się decyzji, a więc stwierdzenia, iż świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 do 31 marca 2013 r. na małoletnią E. D. zostało pobrane nienależnie, zdaniem organu odwoławczego Prezydent W. zasadnie wydal decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], nakazującą zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dlatego też organ odwoławczy uznał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie narusza prawa.
Jednocześnie organ wyjaśnił, iż zarzuty podniesione przez Jowitę Dmowską dotyczą decyzji ustalającej, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały pobrane nienależnie i dlatego nie mogą wpłynąć na prawidłowość zaskarżonej decyzji, wydanej konsekwencji jej uprawomocnienia się.
Na decyzję SKO w W. z dnia [...] lutego 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. D. podnosząc, iż była przekonana, że komornik przesyła jej pieniądze jako spłatę zadłużenia, a nie bieżące alimenty. Podniosła, że ojciec jej córki E. D.j jest winny z tytułu zaległych alimentów ponad [...]zł. Kiedy Komornik zaczął przesyłać jej ściągnięte od dłużnika kwoty poinformowała go, że korzysta z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca wskazuje na swoją trudną sytuację - przebywa na urlopie wychowawczym i wychowuje czwórkę dzieci w wieku 19, 12, 9 i 4 lata. Najmłodsze dzieci (synowie) posiadają orzeczenie o niepełnosprawności, a najmłodsze dziecko jest autystykiem. Żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przekracza zdaniem skarżącej możliwości jej rodziny i nie jest w stanie ich zwrócić.
Jednocześnie skarżąca podnosi, iż w 2012 r. była w takiej samej sytuacji (niesłusznie pobranie świadczeń alimentacyjnych), ale wówczas wzięto pod uwagę społeczne aspekty sprawy i umorzono jej dług, a wszystko to na podstawie tych samych przepisów i takiej samej sytuacji życiowej jej rodziny.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w W. z dnia [...] lutego 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2013 r. zobowiązującą J. D. do zwrotu przyznanego na rzecz jej małoletniej córki E. D. nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2013 r do 31 marca 2013 r w wysokości [...]zł. wraz z ustawowymi odsetkami (świadczenie zostało uznane za nienależne prawomocną decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r.)
W związku z zawartym w skardze wnioskiem wyjaśnić w pierwszym rzędzie należy, że dokonując tej kontroli sąd administracyjny ocenia jedynie czy prowadząc postępowanie i wydając rozstrzygnięcie w sprawie organy nie naruszyły prawa procesowego i materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji. Sąd nie rozstrzyga natomiast o istocie sprawy administracyjnej, która nie była przedmiotem orzekania organu. Z tego względu domaganie się przez skarżącą umorzenia przez Sąd kwoty nienależnie wypłaconej ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mogło okazać się skuteczne.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.z 2012 r. poz.1228 ze zm. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że osoba która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczone są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art.7).
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazanie skarżącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego (na rzecz małoletniej J. D. za okres od 1-31 marca 2013 r). Wskazane wyżej świadczenie w wysokości [...]zł. uznano za nienależnie pobrane decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r., która jest prawomocna. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i o jego zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r.,sygn. akt I OSK 620/10, a także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, w tym: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r, sygn..akt IV SA/po 438/11 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 804/09).
W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia podejmowana na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy – skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną.
Należy zwrócić uwagę, że w decyzji z dnia [...] września 2012 r. Skarżąca została pouczona, że nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego podlegają zwrotom. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca nie poinformowała organu o otrzymaniu od komornika alimentów na rzecz małoletniej E. D. za okres od 1 - 31 marca 2013 r. Natomiast sytuacja sądu w przedmiotowej sprawie sytuacja materialna i osobista skarżącej nie ma i nie może mieć wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie. Te kwestie mogą mieć ewentualne znaczenie w przypadku rozpatrywania przez organ wniosku (jeśli skarżąca z takim wnioskiem do organu wystąpi) o umorzenie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia lub rozłożenia należności na dogodne raty.
Natomiast słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, iż w ramach niniejszego postępowania, nie był on uprawniony do rozstrzygnięcia wniosku strony zawartego w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, o umorzenie żądanych do zwrotu należności. O umorzeniu na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela może bowiem orzec dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ich zwrotu. Dopiero wówczas dopuszczalne jest również badanie, czy sytuacja życiowa osoby zobowiązanej w rzeczywistości pozwala jej na spłatę nienależnie pobranych świadczeń.
Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że skarżąca w podobnej sytuacji znalazła się nie pierwszy raz, co sama podnosi w skardze, zatem trudno uznać, iż nie wiedziała co należy uczynić w takiej sytuacji aby nie narazić się na konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego.
Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.