Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 23 maja 2023 r. nr KOA/1445/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia 17 stycznia 2023 r. nr [...] odmawiającą K. B. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. B. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że A. B. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 14 stycznia 2022 r. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do dnia 31 stycznia 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 10 czerwca 2020 r.
Odnosząc się do wskazywanej przez organ I instancji przyczyny wydania decyzji odmownej, tj. niespełnienia kryterium wymienionego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), Kolegium wyjaśniło, że fakt pozostawania przez podopiecznego w związku małżeńskim nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi w przypadku spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych i braku przesłanek negatywnych.
Organ odwoławczy uznał jednak, że decyzję Wójta Gminy N. należało utrzymać w mocy, wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej. Jak bowiem wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji (wywiady środowiskowe: z dnia 26 września 2022 r. i z dnia 2 stycznia 2023 r. oraz oświadczenie z dnia 2 stycznia 2023 r.), mimo złożenia przez skarżącą oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 14 września 2022 r., źródłem utrzymania małżonków nadal pozostaje dochód z gospodarstwa rolnego, które jest prowadzone przy pomocy syna D. B. oraz sąsiada.
Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej przynoszącej określony dochód, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma choćby częściowo zrekompensować jego utratę. Prowadzenie gospodarstwa rolnego jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Nie można zatem przyjąć, aby strona utraciła dotychczasowe źródło zarobkowania w związku z koniecznością opieki nad mężem.
Organ powołał się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40), w której wskazano, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości kontynuowania przez wnioskodawczynię prowadzenia gospodarstwa rolnego, zwłaszcza przy pomocy zamieszkującego wspólnie dorosłego syna.
Ponadto organ zauważył, że niepełnosprawność męża strony datuje się od 6 maja 2020 r. Tymczasem z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego dopiero w dniu 14 września 2022 r. Mimo niepełnosprawności męża w powyższym okresie, skarżąca była zatem w stanie pogodzić opiekę nad nim z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Brak jest więc bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki mężowi a ewentualnym zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego.
K. B. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości, o uchylenie decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów obydwu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.
W uzasadnieniu skargi skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreśliła, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine tej ustawy. Ponadto, dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma natomiast znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy ocenić jako prawidłowe stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu I instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższych przepisów nie można bowiem wykładać w oderwaniu od treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy, który zakłada szczególne zobowiązanie małżonka do świadczenia opieki, stanowiąc, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, dzieci takiej osoby byłyby wykluczone z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś małżonek nie byłby uprawniony do świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1a pkt 2 tej ustawy. Niewątpliwie zatem małżonek osoby niepełnosprawnej jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nawet wówczas gdy są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tym zakresie znajdują potwierdzenie w przywoływanym przez organ orzecznictwie sądów administracyjnych.
Sąd nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak wynika z kolei z treści art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2). Skoro ustawodawca przewidział w przywołanym przepisie, że potwierdzenie zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym następuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia, to organ, ustalając tę przesłankę, nie może abstrahować od treści złożonego oświadczenia i w sposób dowolny i niepoparty jednoznacznymi ustaleniami negującymi jego prawdziwość stwierdzać, że przesłanka ta nie została spełniona.
Co szczególnie istotne, w niniejszej sprawie skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań (k. 19 i następne akt administracyjnych). Organ uznał jednak, że nie jest związany treścią tego oświadczenia, pomimo że skutecznie nie zakwestionował jego prawdziwości. Powoływany przez Kolegium fakt, że obecnie w gospodarstwie rolnym skarżącej i jej męża prace wykonuje syn oraz sąsiad nie oznacza zaś, że skarżąca oświadczyła nieprawdę w sprawie zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Organ pozostaje zresztą niekonsekwentny co do ustalenia spełnienia tej przesłanki, bowiem z jednej strony twierdzi, że źródłem utrzymania małżonków nadal pozostaje dochód z gospodarstwa rolnego, z drugiej zaś wskazuje, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 14 września 2022 r. (s. 5, akapit 2 i 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
W ocenie Sądu, w świetle ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego, brak jest podstaw do zakwestionowania prawdziwości oświadczenia złożonego przez skarżącą w trybie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odnosząc się do pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, należy zauważyć, że nie jest sporne w tej sprawie, że skarżąca należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którym – w przypadku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki – przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży bowiem na niej, jako żonie osoby wymagającej opieki, obowiązek alimentacyjny (art. 23 i 27 Kodeksu). Organ nie kwestionuje także okoliczności legitymowania się przez męża skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika z kolei konieczność zapewnienia mu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wreszcie nie jest przedmiotem sporu w tej sprawie, że skarżąca w istocie sprawuje opiekę nad mężem.
Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia (lub niepodejmującej zatrudnienia) jest, aby rezygnacja ta miała na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne.
Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, wszystkie przytaczane orzeczenia opublikowane w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak już wskazano w rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z treścią art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Z cytowanego przepisu wynika, że osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Należy zauważyć, że treść tego przepisu koresponduje z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano, uzależniają przyznanie tego prawa od rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skoro ustawodawca określił, że dla pełnienia ról społecznych osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym, to oczywiste jest, że uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga od osoby sprawującej takiego rodzaju opiekę rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19).
Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organ nie zakwestionował, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad mężem, jednak uznał, że zakres sprawowanej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.
Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób.
Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).
Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane zgodnie ze standardami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027). Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych pozwalających na dokonywanie oceny, czy stan zdrowia badanego wymaga sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki. W tym zakresie konieczne jest zatem oparcie się na prawomocnym orzeczeniu o niepełnosprawności.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie mąż skarżącej wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Konstatacje organu dotyczące możliwości podjęcia przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, a także zakresu koniecznych czynności opiekuńczych, w istocie zmierzają do zakwestionowania wynikającego z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności stopnia koniecznej opieki, co nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka.
W ocenie Sądu, przyjęta przez organ ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącą pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania stanem zdrowia i stopniem samodzielności jej męża. Jak ustalił pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonych w dniach 26 września 2022 r. i z dnia 2 stycznia 2023 r. wywiadów środowiskowych, mąż skarżącej wymaga stałej opieki 24 godziny na dobę (porusza się na wózku inwalidzkim, jest sparaliżowany od pasa w dół, nie przemieszcza się samodzielnie, nie jest w stanie samodzielnie ubrać się lub wykonywać czynności fizjologicznych), a skarżąca taką opiekę zapewnia. Powyższe świadczy o tym, że sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter stały i długotrwały i nie może być sprawowana jedynie okazjonalnie, co wynika m.in. z konieczności zapewnienia mężowi pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności fizjologicznych.
Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącą czynności, opisywane w toku postępowania administracyjnego, dałyby się pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Organ nie uwzględnił, co słusznie zauważyła skarżąca, że jej mąż posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma zatem znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji.
Fakt, że skarżąca zaprzestała prowadzenie gospodarstwa rolnego dopiero dwa lata po stwierdzeniu u jej męża znacznego stopnia niepełnosprawności nie oznacza, zdaniem Sądu, braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Należy bowiem zauważyć, że art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od zaprzestania lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. To, że skarżąca podejmowała próbę dzielenia obowiązków związanych z opieką nad mężem z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nie oznacza, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Potwierdzona stosownym oświadczeniem okoliczność, że skarżąca zrezygnowała z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki świadczy o tym, że w istocie nie było możliwe pogodzenie obowiązków opiekuńczych z zatrudnieniem.
Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przede wszystkim uwzględni w omawianym zakresie konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej, a także ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego (480 zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.