Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2012r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].10.2011 r., nr [...], stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...].08.1966 r., nr [...], o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność F. P., w części dotyczącej przyznania odszkodowania (pkt 2) oraz odmawiającej stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...].08.1966 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości (pkt 1), utrzymał tę decyzję w mocy.
Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z dnia [...].08.1966 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność F. P. Odszkodowanie ustalono w wysokości [...] zł za grunt.
Pismem z dnia [...].05.2009 r., uzupełnionym pismem z dnia [...].07.2009 r., z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...].08.1966 r., nr [...], wystąpili pp. J. P., J. W., K. W. oraz M. W. Decyzją z dnia [...].10.2010 r., nr [...], Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...].08.1966 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania odszkodowania (pkt 2) oraz odmówił stwierdzenia nieważności w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości (pkt 1).
Decyzją z dnia [...].02.2011 r., nr [...], Minister Infrastruktury uchylił swoją decyzję z dnia [...].10.2010 r., nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie.
Pismem z dnia [...].05.2011 r., nr [...], Minister Infrastruktury przekazał Wojewodzie [...] przedmiotowy wniosek z dnia [...].05.2009 r., do rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Decyzją z dnia [...].10.2011 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...].08.1966 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania odszkodowania (pkt 2) oraz odmówił stwierdzenia nieważności w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości (pkt 1).
W uzasadnieniu wskazał, iż z akt sprawy nie wynika aby badane orzeczenie było dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. w części dotyczącej wywłaszczenia, gdyż zachowane zostały materialno-prawne przesłanki jego dopuszczalności. Natomiast w części dotyczącej przyznania odszkodowania decyzja z dnia [...].08.1966 r., nr [...], została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz. U. z 1961 r. Nr 18,poz. 94).
Prezydent Miasta G. wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej wniósł od ww. decyzji Wojewody [...] odwołanie.
Skarżący podniósł, iż Wojewoda [...] całkowicie pominął kwestię prawidłowości ustalenia odszkodowania, nadto niejasno określił krąg adresatów decyzji poprzez skierowanie jej do wiadomości strony postępowania, tj. Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej.
Po rozpatrzeniu odwołania oraz całości akt sprawy Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydał zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu dokonał obszernej merytorycznej analizy sprawy. Ostatecznie wskazał ponadto, że w całości podziela i aprobuje ustalenia organu I instancji.
Na powyższą decyzję złożył do tutejszego sądu skargę Prezydent Miasta G. wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, zarzucając jej naruszenie:
- 1) art. 19 k.p.a. poprzez naruszenie przepisów o właściwości i bezpodstawne przyjęcie, że organem właściwym do orzekania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...] sierpnia 1966 r., sygn. [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...]m, stanowiącej własność F. P., jest Wojewoda [...], nie zaś Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej,
- 2) art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie mimo wydania decyzji w sprawie przez organ niewłaściwy - Wojewodę [...],
- 3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez błędne przyjęcie, że jedynie osobista obecność biegłego na rozprawie odszkodowawczej i przedstawienie przez niego sporządzonej uprzednio na piśmie opinii szacunkowej stanowi realizację obowiązku wynikającego z przepisu art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości,
- 4) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne i nie wyczerpujące zbadanie kwestii możliwości ustnego przedstawienia na rozprawie odszkodowawczej w dniu [...] czerwca 1966 r. opinii szacunkowej, na podstawie której ustalona została wysokość odszkodowania, co doprowadziło do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...] sierpnia 1966 r., sygn. [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] m, stanowiącej własność F. P., w części dotyczącej odszkodowania.
W przypadku uwzględnienia zarzutu braku właściwości Wojewody [...] do orzekania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji PWRN z dnia [...] sierpnia 1966 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., sygn. [...] i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W przypadku zaś nieuwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów o właściwości, skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. [...] z uwagi na opisaną w skardze wadliwość orzeczenia oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał na treść wyroku z dnia 3 września 1998 r., sygn. III RN 83/98 w, którym Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania decyzji będącej przedmiotem postępowania w sprawie o stwierdzenie jej nieważności" oraz że "organem wyższego stopnia w_ stosunku do organu stopnia wojewódzkiego, którym w dacie wydania decyzji w 1968 r. był Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P. jest właściwy w sprawie minister".
Podkreślił, że w przedmiotowej sprawie właściwym do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji PWRN jest Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, a nie Wojewoda [...]
W pozostałej części rozwinął merytoryczne zarzuty co do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 kpa, a jego przedmiotem było stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...] sierpnia 1966 r. orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości, położnej w G. i, przy ul. [...], stanowiącej własność F.P.
Skarżący zarzucił, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wadliwie stanął na stanowisku, że organem właściwym jako organ pierwszej instancji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości jest Wojewoda [...].
Zarzut ten jest, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, uzasadniony.
Podnieść bowiem należy, że zasada, iż organ wyższego stopnia, który ma orzekać w trybie nadzoru, ustala się w oparciu o aktualne przepisy, a oceny decyzji poddanej nadzorowi dokonuje się w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu jej wydania choć znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sadów administracyjnych oraz w doktrynie, nie ma jednak zastosowania w sprawach dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana w strukturze organów administracji i nie istnieje już organ, który wydał ostateczną decyzję w zwykłym trybie.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1998 r. III RN 83/98 (OSNP/1999/9/293) stwierdził, iż "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji. (...) Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania.
Podkreślenia wymaga, że powyższy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. ukształtował kilkunastoletnią powszechną praktykę ustalania organu wyższego stopnia na szczeblu właściwego Ministra, jeśli chodzi o postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, wydawanych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. Praktyka ta była niezmienna na przestrzeni owych kilkunastu lat, mimo zmian we właściwości organów odnośnie wywłaszczenia i nadal powinna być stosowa (por. wyroki WSA w Warszawie sygn. akt: I SA/Wa 809/11, I SA/Wa 935/11, I SA/Wa 870/11 orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przypomnieć również należy, że przepis art. 14 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 roku wskazywał jako właściwy rzeczowo organ do orzekania o wywłaszczeniu – organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości. Mając na uwadze przepis art. 157 § 1 zdanie 1 w związku z art. 17 pkt 2 kpa należy uznać, że organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego administracji rządowej, którym w dacie [...] czerwca 1963 roku był Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej jest właściwy w sprawie Minister, będący organem nadrzędnym nad wojewodą, który obecnie pełni funkcję organu szczebla wojewódzkiego administracji rządowej zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm.).
W obecnie obowiązującym stanie prawnym w związku z przekształceniem z dniem 18 listopada 2011 r. Ministerstwa Infrastruktury w Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2011 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej) to Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jest właściwy w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności będącej przedmiotem sporu decyzji wywłaszczeniowej Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1966 r.
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 5 § 2 pkt 4, art. 17 pkt 2, 19 i art. 157 §1 kpa i należało ją wyeliminować z obrotu prawnego.
Jednocześnie Sąd stanął na stanowisku, że wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślić bowiem należy, że Sąd stwierdza nieważność decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego, w tym wydanie decyzji z rażącym naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 kpa). Ugruntowane już na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa lecz powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 1999 roku, sygn. akt V SA 1970/98, Baza Orzeczeń LEX nr 50195). Takie przekroczenie w sprawie niniejszej nie miało miejsca.
Wobec zaprezentowanego stanowiska sądu pozostałe zarzuty skargi pozostają bez wpływu na treść wyroku.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.