Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółdzielni [...] w [...] na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Uznając, że istnieje konieczność weryfikacji ww. wyroku jako niezgodnego z orzecznictwem sądów administracyjnych, skarżąca Spółdzielnia wystąpiła z wnioskiem o prawo pomocy w zakresie całkowitym wskazując w nim, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa prawnego oraz podnosząc brak możliwości uzyskania środków bez uszczerbku dla prowadzonej działalności. We wniosku wskazano, że wysokość majątku Spółdzielni wynosi [...] zł, wartość środków trwałych za ostatni rok –[...] zł, wysokość straty z ubiegły rok obrotowy według bilansu wyniosła zaś [...] zł oraz na saldo ujemne na dwóch rachunkach bankowych strony oraz brak środków w kasie. Wnioskodawczyni wyjaśniła ponadto, że osiąga przychody z prowadzonej działalności handlowej oraz z wyprzedaży majątku ujawniając, że średniomiesięczny przychód ze sprzedaży wynosi [...] zł, zaś średniomiesięczne koszty bezpośrednio związane ze sprzedażą wynoszą [...] zł. Strona oświadczyła, że do uregulowania pozostają jej zobowiązania w wysokości [...] zł, zaś należności wynoszą [...] zł, z czego [...] zł to kwota, której termin płatności jest dłuższy niż 12 miesięcy, Wnioskodawczyni sprecyzowała, że są to przede wszystkim należności wynikające ze sprzedaży nieruchomości. We wniosku podano ponadto, że należności trudnościągalne wynoszą [...] zł, zaś należności w kwocie [...] zł są dochodzone przez Spółdzielnię na drodze sądowej.
Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2).
W odniesieniu do przesłanek przyznawania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 p.p.s.a., jak również okoliczności ujawnionych w rozpoznawanym wniosku należało stwierdzić, że skarżąca Spółdzielnia nie wykazała, że spełnia wskazaną w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a przesłankę nieposiadania żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też przesłankę braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby częściowe uwzględnienie wniosku na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Zauważenia wymaga, że w odniesieniu do ustanowionych przez ustawodawcę warunków przyznawania prawa pomocy osobie prawnej bądź innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że pomoc finansowa ze strony Państwa przysługuje z założenia jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych zdobyć środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Akcentowany w rozpoznawanym wniosku brak wolnych środków, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania nie stanowi zatem okoliczności wystarczającej do stwierdzenia, że wniosek ten oparty jest na uprawnionych podstawach. Uznając, że pojęcia stanu majątkowego nie należy zawężać do środków finansowych pozostających na koncie bankowym w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdza się, że skuteczne wystąpienie przez osobę prawną oraz inną organizację nieposiadającą osobowości prawnej o przyznanie prawa pomocy wymaga nie tylko powoływania się tylko na to, że aktualnie wnioskodawca nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów procesu, ale także musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia NSA z: 7 października 2015 r., sygn. II OZ 952/15; z 24 czerwca 2015 r., sygn. II GZ 293/15; z 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11).
W przypadku podmiotów, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. zasadą pozostaje bowiem prowadzenie przez te podmioty działalności na bazie własnych środków (zob. np. postanowienie NSA z 8 października 2015 r., sygn. I OZ 1176/15).
Zakres żądania określony przez stronę w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy wymagał, by sytuacja majątkowa Spółdzielni podlegała ocenie przez pryzmat możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych, sprawdzających się w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej do kosztu wpisu w wysokości 100 zł, jak również kosztów zastępstwa procesowego, których poniesienie jest niezbędne w celu skutecznego wniesienia środka odwoławczego od wyroku z 1 grudnia 2015 r. Okoliczności ujawnione we wniosku oraz ustalone w oparciu o akta sprawy, z których wynika, że w dotychczasowym postępowaniu strona wywiązała się z obowiązku uiszczenia należnych kosztów sądowych (łączne wydatki na ten cel, z tytułu uiszczenia wpisu od skargi oraz opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, wyniosły 300 zł), kwota należności Spółdzielni przewyższa kwotę zobowiązań, a ponadto strona osiąga w sposób stały przychody zarówno z prowadzonej działalności handlowej, jak i z wyprzedaży majątku, przy czym ujawniona przez nią uśredniona wysokość bieżących przychodów uzyskiwanych ze sprzedaży – [...] zł – przewyższa znacząco wysokość potencjalnych kosztów postępowania nie pozwala przyjąć, że Spółdzielnia wykazała, że znajduje się w sytuacji opisanej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Aczkolwiek z danych przedstawionych we wniosku wynika, że koszty uzyskania przychodu przewyższają te przychody, wskutek czego wynikiem działalności jest strata, jednakże okoliczność ta nie przesądza o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy.
W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem utraty płynności finansowej. Należy jednocześnie zauważyć, że wskazując na dwa rodzaje źródeł uzyskiwania dochodów (działalność handlową i wyprzedaż majątku), wysokość średniomiesięcznego przychodu strona ujawniła wyłącznie w odniesieniu do przychodów uzyskiwanych ze sprzedaży, zatem nie można przyjąć, że podana we wniosku informacja o wysokości miesięcznych przychodów jest pełna.
Skarżąca Spółdzielnia pozostaje jednocześnie w błędzie przyjmując, że za zasadnością przyznania jej prawa pomocy przemawia konieczność zarezerwowania pozyskiwanych środków na regulowanie bieżących zobowiązań. Orzecznictwo sądowe obowiązku ponoszenia kosztów bieżącej działalności przedsiębiorcy nie traktuje priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Koszty procesu, w tym stanowiące dochód budżetu państwa koszty sądowe, ponoszone powinny być przez podmioty prowadzające działalność gospodarczą na równi z innymi obciążeniami, w tym zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Zwolnienie z kosztów sądowych, które stanowią dochód budżetu państwa, stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2015 r., I FZ 489/14). Zwolnienie podmiotu prowadzającego działalność gospodarczą od kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w sytuacjach nadzwyczajnych, przykładowo wówczas, gdy przez wnioskodawcę wykazane zostanie, że jego zdolności finansowe wyczerpują się na poniesieniu wydatków korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami procesu, a jednocześnie nie realizuje swoich zobowiązań w taki sposób, że wyzbywa się środków, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2013 r., II OZ 459/13).
Mając zatem na uwadze, że strona na bieżąco obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania, w ramach którego złożono rozpoznawany wniosek i nie wskazała okoliczności wskazujących na konieczność przeznaczania pozostających do jej dyspozycji funduszy na regulowanie zobowiązań, które muszą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów postępowania, w sposób uniemożliwiający samodzielne wywiązanie się przez Spółdzielnię z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tak jak to miało miejsce dotychczas, a także uwzględniając wysokości potencjalnych kosztów postępowania kasacyjnego należało stwierdzić, że strona nie wykazała, że poniesienie kosztów związanych z zainicjowaniem tego postępowania jest poza zasięgiem jej możliwości finansowych.
Z powołanych względów, na podstawie 246 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.