Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] Minister Budownictwa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek J. M., R. K. i A. W., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1951 r., nr [...] o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...] i utrzymującej to orzeczenie w mocy decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1952 r. nr [...].
Z ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego wynika następujący stan faktyczny sprawy:
Opisana na wstępie nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W dniu wejścia w życie dekretu nieruchomość stanowiła współwłasność J. M., W. M., Z. M., S. W. oraz J. C. Pismem z dnia 10 lipca 1949 r. (data wpływu do Zarządu Miejskiego W. 28 sierpnia 1949 r.) współwłaściciele nieruchomości zwrócili się o przywrócenie im terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do ww. gruntu i pismem z tej samej daty wnieśli o przyznanie im tego prawa.
Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1951 r. nr [...] odmówiło przywrócenia terminu, podnosząc iż podanie nie zawiera wskazania okoliczności i dowodów stwierdzających, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawców, z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia. Powołując się na powyższe orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1951 r. nr [...] odmówiło przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej gruntu i stwierdziło, że wszystkie znajdujące się na nim budynki przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. w związku z art. 32 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130).
Od orzeczenia z [...] listopada 1951 r. dotychczasowi właściciele nieruchomości wnieśli odwołanie do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej podnosząc, że ogłoszenie o objęciu nieruchomości w posiadanie przez Gminę było nieprecyzyjne, ponieważ nie wymieniało ul. [...], lecz tylko wskazywało granice obszaru, w którym ta ulica się znajduje. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z dnia [...] maja 1952 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie nie znajdując podstaw do jego zmiany.
Obecnie przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr nr [...] z obrębu [...] stanowiących mienie komunalne, przy czym działka nr [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym właścicieli lokali mieszkalnych mieszczących się w budynku usytuowanym na gruncie, zaś działka nr [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej [...].
W dniu 14 marca 2002 r. do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wpłynął wniosek R. K., będącej jedną ze spadkobierczyń dawnych właścicieli nieruchomości, o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] listopada 1951 r. Do wniosku R. K. przyłączyli się A. M. oraz J. M. - spadkobiercy dawnych współwłaścicieli nieruchomości. W piśmie z dnia 9 września 2005 r. R.K. rozszerzyła zakres żądania wnosząc o stwierdzenie nieważności także decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1952 r. Wnioskodawczyni podniosła, że wbrew stanowisku przyjętemu w kwestionowanym orzeczeniu, właściciele złożyli wniosek o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy z dochowaniem terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, zgodnie z terminem objęcia gruntów w posiadanie przez Gminę W. podanym w ogłoszeniu z dnia 16 sierpnia 1948 r.
Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] listopada 1951 r. oraz utrzymującej je w mocy decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1952 r. wskazując, że powyższe rozstrzygnięcia nie zawierają wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ nadzoru wyjaśnił, że określony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. sześciomiesięczny termin na złożenie przez dotychczasowych właścicieli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej jest terminem prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Cechą tego terminu jest także, iż nie podlega on przywróceniu. Dlatego niezłożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie własności czasowej w powyższym terminie stanowiło okoliczność wystarczającą do orzeczenia o nieprzyznaniu tego prawa. Nieruchomość przy ul. [...] została objęta w posiadanie przez Gminę W. na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 6, poz.
43) w dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. w dniu wydania Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy nr 20 zawierającego ogłoszenie o obejmowaniu w posiadanie przez Gminę gruntów na obszarze, na którym była położona nieruchomość (przedmiotowej nieruchomości dotyczył pkt [...]). Ogłoszenie zostało ponadto opublikowane w nr [...] dziennika "[...]" z [...] sierpnia 1948 r. W związku z tym termin do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej przedmiotowego gruntu upłynął w dniu 16 lutego 1949 r. Właściciele nieruchomości złożyli natomiast wniosek (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu opatrzonym datą 10 lipca 1949 r.) w dniu 28 sierpnia 1949 r., a zatem po terminie.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na skutek wniosków złożonych przez J. M. oraz R. K. działającą w imieniu własnym, jak również jako pełnomocnik A. W., Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] maja 2007 r. Wyjaśniając istotę postępowania nadzorczego Minister wskazał, że rola organu nadzoru sprowadza się w takim postępowaniu do ustalenia, czy istnieje oczywista niezgodność między treścią przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. a treścią podjętych rozstrzygnięć. W badanej sprawie takiej niezgodności organ nie stwierdził. Organ ponownie wyjaśnił, że do terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, nie mają zastosowania przepisy dotyczące przywrócenia terminu, a stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwałę NSA z dnia 14.10.1996 r. sygn. OPK 19/96, ONSA 1997/2/56, uchwałę NSA z dnia 9.11.1998 r. sygn. OPK 11/98, ONSA 1999/1/14, także wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.12.2005 r., sygn. I SA/Wa 276/05, Lex nr 189827).
W ocenie organu nadzoru, niezłożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu stanowiło okoliczność uzasadniającą wydanie orzeczenia o nieprzyznaniu prawa własności czasowej.
R. K. wniosła skargę na decyzję Ministra Budownictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, iż zupełnie niezrozumiałe jest w niniejszej sprawie koncentrowanie się na czysto proceduralnej kwestii, czy wniosek wymagany art. 7 ust. 1 dekretu złożony był, czy też nie, w wymaganym terminie. Zdaniem skarżącej rozstrzygnięcie prawne polegać winno przede wszystkim na rozpatrzeniu ducha prawa, a nie drugorzędnej w tym przypadku procedury. W ocenie skarżącej, bezsporne fakty dobitnie świadczą, że w odniesieniu do gruntu nieruchomości przy ul. [...] właściciele wypełnili unormowania prawne zawarte w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. Zgodnie bowiem z art. 1 tego dekretu stanowiącym "W celu umożliwienia racjonalnego przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami Narodu..." właściciele własnym kosztem odbudowali zniszczony budynek i mieli na to pozwolenie władz działających także zgodnie z dekretem.
Fakt, że odbudowany budynek stoi po dziś dzień i spełnia takie same funkcje, jakie spełniał w chwili wydania orzeczenia odmawiającego prawa własności czasowej do gruntu świadczy, że orzeczenie o odmowie przyznania prawa własności czasowej wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa (w tym wypadku art. 1 dekretu). Ponadto nie wyjaśniono, zdaniem skarżącej, kluczowej w sprawie kwestii, czy wniosek dekretowy został przez właścicieli złożony w terminie zgodnym z ogłoszeniem z dnia 16 sierpnia 1948 r, w którym to ogłoszeniu nie określono dokładnie terenu przy ul. [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Na wstępie należy podkreślić, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem jest ustalenie, czy decyzja administracyjna jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ administracji publicznej wyjaśnia stan faktyczny oraz ustala stan prawny z daty wydania zakwestionowanej decyzji i na tej podstawie dokonuje oceny legalności zakwestionowanej decyzji.
W niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę weryfikowanych orzeczeń stanowił art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, zgodnie z którym dotychczasowy właściciel gruntu mógł w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę W. zgłosić wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej) za czynszem symbolicznym. Z akt wynika, że objęcie nieruchomości przy ul. [...] w posiadanie przez Gminę W. nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r., o czym ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy z 1948 r. nr 20 pod poz. [...], a ponadto w "[...]" nr [...] z dnia [...] sierpnia 1948 r. Natomiast właściciele nieruchomości złożyli wniosek o przyznanie wieczystej dzierżawy dopiero w dniu 28 sierpnia 1949 r. a więc po upływie sześciomiesięcznego terminu. Powyższe ustalenia organu nadzoru w zakresie objęcia przedmiotowego gruntu w posiadanie przez Gminę W. oraz daty złożenia przez współwłaścicieli nieruchomości wniosku dekretowego nie budzą wątpliwości, gdyż znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy.
Faktu uchybienia terminu wnioskodawcy byli zresztą w pełni świadomi, gdyż wraz z wnioskiem o przyznanie wieczystej dzierżawy złożyli wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Przyczyną odmowy przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości było więc złożenie wniosku z uchybieniem zawitego terminu, którego przywrócenie nie było możliwe. Orzeczeniu odmawiającemu przyznania tego prawa nie można zarzucić rażącego naruszenia przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. Skoro skutkiem uchybienia terminu było wygaśnięcie uprawnienia właściciela nieruchomości do żądania przyznania prawa własności czasowej do gruntu, to gmina takiego wniosku nie mogła merytorycznie i pozytywnie rozpoznać. Bez znaczenia dla oceny legalności podjętych w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięć jest podnoszona przez skarżącą okoliczność odbudowy przez właścicieli, budynku znajdującego się na spornej nieruchomości.
Przepisy dekretu nie przewidują żadnych okoliczności zwalniających stronę ubiegającą się o przyznanie prawa własności czasowej z obowiązku dochowania sześciomiesięcznego terminu na złożenie wniosku w tej sprawie. Takie rozumienie przepisu art. 7 ust. 1 dekretu nie jest sprzeczne z jego celem i duchem prawa, co zarzucała skarżąca.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.