Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 listopada 2022 r. nr KOC/6449/Sr/20 po rozpatrzeniu odwołania E. J. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 4 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydent [...] decyzją z 4 listopada 2020 r. orzekł o uznaniu pobranych świadczeń rodzinnych w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2020 r. na Z. J. i A. B. za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na mocy decyzji z 17 października 2019 r. E. J. otrzymywała świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2019/2020 w formie zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w kwocie 306,47 zł, przyznanych na okres od 01-11- 2019 r. do 31-12-2019 r. oraz w kwocie 355,47 zł miesięcznie, na okres od 01-01-2020 r. do 31-10-2020 r. Prawo do świadczeń rodzinnych ustalono na podstawie dochodu rodziny, który został obliczony na kwotę 3066,86 zł, a w przeliczeniu na cztery osoby w rodzinie wyniósł 766,72 zł.
Organ zaznczył, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł.
E. J. 23 czerwca 2020 r. przedłożyła dokument potwierdzający datę narodzin córki A. J. - w dniu 15 czerwca 2020 r. Do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, złożonego w związku ze zmiana sytuacji życiowej, wnioskodawczyni załączyła również oświadczenie potwierdzające utratę dochodu z tytułu otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych z Urzędu Pracy, datę uzyskania zatrudnienia w [...] S.A. – 8 listopada 2019 r. oraz wysokość dochodu netto uzyskanego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za miesiąc grudzień 2019 r. w kwocie 1 850 zł.
Organ wskazał, że art. 5 ust. 4 ww. ustawy stanowi, iż w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.
Mając powyższe na uwadze, dochód strony osiągnięty z tytułu otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych z Urzędu Pracy nie został uwzględniony z powodu jego utraty.
Zgodnie z art. 5 ust. 4b ww. ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się łub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
W myśl art. 3 ust. 24 lit. c) uzyskanie dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 23 lit. b) utrata dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zasiłku łub stypendium dla bezrobotnych. Art. 24 ust. 7 ww. ustawy stanowi natomiast, iż w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia te nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
Tym samym w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej i dochodowej, organ I instancji zobowiązany był do ponownego przeliczenia dochodu rodziny. Dochód rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym 2018 obliczony na kwotę 2472,61 zł miesięcznie, nie zmienił się. Jednakże, do tej kwoty dodano dochód uzyskany za kwiecień 2019 r. w kwocie 594,25 zł z tytułu otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych z Urzędu Pracy, zwiększając miesięczny dochód rodziny do kwoty 3066,86 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 766,72 zł, przekraczając kwotę 764,00 zł o 2,72 zł.
W związku z tym, że organ nie został poinformowany o utracie dochodu z tytułu otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych oraz na podstawie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2016 r. wnioskowane świadczenia rodzinne zostały przyznane w niższej kwocie, ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 3 ww. ustawy.
Po otrzymaniu 23 czerwca 2020 r. dokumentu potwierdzającego utratę ww. dochodu z dniem 23 września 2019 r., organ ponownie przeliczył dochód rodziny. Po odjęciu tego dochodu od miesięcznego dochodu rodziny zgodnie z art. 5 ust. 4 ww. ustawy, miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wyniósł 618,15 zł, spełniając tym samym przesłankę określoną w art. 5 ust. 2 ww. ustawy i powodując przysługiwanie świadczeń rodzinnych w pełnej kwocie. Jednakże, po dodaniu do miesięcznego dochodu rodziny w wysokości 2 472,61 zł kwoty dochodu uzyskanego za miesiąc grudzień 2019 r. w wysokości 1 850,00 zł, miesięczny dochód rodziny wyniósł 4 322,61 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1080,65 zł i przekroczył kwotę 764 zł o 316,65 zł.
Prezydent [...] zaznaczył, że również zgodnie z zapisami ustawy obowiązującymi od 1 stycznia 2016 r. wnioskowane świadczenia rodzinne nie przysługiwały stronie w okresie od 01-01-2020 r. do 31-05-2020 r. Kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych rodziny wnioskodawczyni w tym okresie wynosiło 3056,00 zł (764,00 zł pomnożone przez cztery osoby), tak więc dochód został przekroczony o 1266,61 zł (miesięczny dochód rodziny w wysokości 4322,61 zł minus kryterium dochodowe rodziny w wysokości 3056,00 zł).
Zgodnie z art. 5 ust. 3c ww. ustawy w przypadku, gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, ustalona zgodnie z art. 3a, jest niższa niż 20,00 zł, świadczenia te nie przysługują. Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o których mowa w ust. 3 wynosiła 366,33 zł, natomiast kwota przekroczenia kryterium dochodowego wynosiła 1266,61 zł. Obliczono zatem- od kwoty przysługujących zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w wysokości 366,33 zł odjęto kwotę przekroczenia kryterium dochodowego rodziny w wysokości 1266,61 zł, co dało wynik ujemny w wysokości - 900,28 zł. Brak było zatem podstaw do przyznania świadczeń rodzinnych w okresie od 01-01-2020 r. do 31-05-2020 r.
Organ podkreślił, że o konieczności poinformowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskodawczyni była pouczona w decyzji przyznającej świadczenia. Podpisała również oświadczenie potwierdzające zapoznanie się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego oraz zobowiązanie do informacji o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia zawarte we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, jak również pouczenie, iż niepoinformowanie organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu.
W świetle powyższego organ uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone w okresie od 01-01-2020 r. do 31-05-2020 r. w łącznej kwocie 1736,95 zł, są zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczeniami nienależnie pobranymi, ponieważ zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
E. J. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że dochód jej rodziny z 2018 r. został błędnie obliczony, z uwzględnieniem dochodu męża z umowy o dzieło oraz z umowy o pracę, podczas gdy dochód z umowy o dzieło został utracony. Organ powinien także wziąć pod uwagę obniżenie pensji męża skarżącej w efekcie obniżenia wymiaru etatu, dokonane przez pracodawcę w 2020 r., z powodu COVID. Skarżąca wniosła również o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, jeśli organ nie uzna zmiany umowy o prace jej męża z 1/2 na 1/4 etatu za obniżenie dochodu, z uwagi na jej trudną sytuację rodzinną i materialną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), która określa warunki nabywania prawa do tych świadczeń oraz zasady ich ustalania, przyznawania oraz wypłacania, jednym ze świadczeń rodzinnych jest zasiłek rodzinny oraz wymienione w art. 8 dodatki do tego zasiłku.
Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
W myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Kolegium podkreśliło, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decydujące znaczenie ma decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 13 października 2020 r. nr KOC/4132/Sr/20, którą Kolegium w pkt II odmówiło przyznania E. J. prawa do wnioskowanych świadczeń rodzinnych na okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. i wskazało w uzasadnieniu, że za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2020 r. świadczenia skarżącej nie przysługują w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. Stanowisko Kolegium wyrażone ww. decyzji potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2575/20, którym oddalił skargę na decyzję z 13 października 2020 r. i podzielił opinię organu, że choć Prezydent prawidłowo wyliczył kwoty dochodu, to jednak powinien był orzec, że za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. świadczenia przyznane skarżącej powinny łącznie wynosić 317,33 zł miesięcznie, zaś za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. świadczenia skarżącej nie przysługują w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego.
W wyroku Sąd odniósł się również do zarzutów, które zostały podniesione w odwołaniu od przedmiotowej decyzji, dotyczących niewłaściwego uwzględnienia dochodu męża z tytułu umowy o dzieło z 2018 r., który zdaniem skarżącej był dochodem utraconym i wskazał, że zgodnie art. 5 ust. 4c ustawy, przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Jak wynika natomiast z akt sprawy, mąż skarżącej zatrudniony był na podstawie umowy o dzieło od sierpnia 2018 r. do listopada 2018 r., a następnie od listopada 2018 r. zawarł z tym samym pracodawcą umowę o pracę. W tej sytuacji nie można uznać, że utracił on dochód z tytułu umowy o dzieło.
Sąd podzielił jednocześnie zarzut skarżącej dotyczący nieuwzględnienia utraty dochodu męża w 2020 r., związanego z ograniczeniem wymiaru czasu pracy, wskazując jednocześnie, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem aneksy do umów o pracę, podpisane zostały przez męża skarżącej 18 czerwca 2020 r., a zatem nie mogły mieć wpływu na wyliczenie dochodu rodziny w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r.
Odnosząc się do podnoszonej trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej Kolegium przytoczyło art. 30 ust. 3 ustawy podkreślając, że skarżąca będzie mogła bezpośrednio do organu I instancji zwrócić się z odrębnym wnioskiem o umorzenie w całości lub w części kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego na dzieci Z.J. i A. B. łącznie z odsetkami, bądź też o rozłożenie tej kwoty na raty. Wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty, jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy decyzja w sprawie nienależnie pobranych świadczeń jest wykonalna. Walor wykonalności decyzja uzyskuje zaś albo z chwilą, gdy stała się ostateczna, albo gdy z mocy klauzuli zawartej w tej decyzji, postanowienia organu prowadzącego postępowanie lub przepisu prawa uzyskała ona rygor natychmiastowej wykonalności. W przedmiotowej sprawie decyzja o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane, w związku z zaskarżeniem jej do organu II instancji, nie jest jeszcze ostateczna.
E. J. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że organ wadliwe ustalił dochód rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd zaznacza, że wszystkie okoliczności, za wyjątkiem nieuwzględnienia przez organy administracji faktu utraty dochodu przez męża skarżącej związanego z ograniczeniem czasu jego pracy w 2020 r., a w konsekwencji wadliwego ustalenia przekroczenia kryterium dochodowego za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., są w niniejszej sprawie bezsporne. Przedmiotem sporu pozostaje jedynie wyżej wymieniona kwestia.
Skarżąca zarzuca, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania w sprawie ponieważ pominęły, że aneksy wpływające na wysokość otrzymywanego wynagrodzenia podpisane przez jej męża 18 czerwca 2020 r. weszły w życie w dniu 1 lutego 2020 r. i 1 marca 2020 r. i spowodowały zmniejszenie wynagrodzenia za pracę od marca 2020 r.
Zarzut ten jest zdaniem Sądu uzasadniony. Z treści aneksu z dnia 31 stycznia 2020 r. wprost wynika, że obowiązuje on od 1 lutego 2020 r., zaś z treści aneksu z dnia 2 marca 2020 r. wprost wynika, że obowiązuje on od dnia 1 marca 2020 r. Organy administracji ustaliły stan faktyczny sprawy z pominięciem wskazanej okoliczności czym naruszyły reguły postępowania wymienione w treści art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią powyższe i wydadzą decyzję uwzględniającą całość materiału dowodowego sprawy.
Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.