Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania C. i A. Z., K. B. oraz K. B. od decyzji Starosty W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] orzekającej (1) o umorzeniu posterowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W., w rejonie ul. [...], (2) o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W., w rejonie ul. [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] podał, że umową notarialną z dnia [...] A. i C. Z. oraz Z. B. sprzedali Skarbowi Państwa, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), nieruchomość położoną w W., przy ul. [...], z przeznaczeniem pod zabudową mieszkaniową wielorodzinną, zgodnie decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] o lokalizacji inwestycji nr [...]., z tym, że część tej działki o pow. [...] m², przeznaczona jest pod poszerzenie ul. [...].
Działka nr [...], stanowi obecnie działkę ewid. nr [...].
Z wnioskiem o zwrot części nieruchomości, oznaczonej aktualnie jako część działki ewid. nr [...] wystąpili A. Z., C. Z., K. B. i K. B. Dla nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka ewid. nr [...], prowadzona jest księga wieczysta [...]. Zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nieruchomość stanowi własność [...] i znajduje się w użytkowaniu wieczystym H. w W. Dla nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka ewid. nr [...] prowadzona jest księga wieczysta [...], z której wynika, że nieruchomość stanowi własność m. W. i znajduje się w użytkowaniu wieczystym H. w W. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 28 kwietnia 2008 r. ustalono, że działka ewid. nr [...] jest zagospodarowana; na nieruchomości znajduje się ciąg pieszy oraz pas izolacyjny zieleni, jest porośnięta drzewami.
W uzasadnieniu decyzji Starosta W. wskazał, iż na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, jednakże nastąpiło to w dniu 9 października 1998 r., a zatem nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym organ orzekający zbadał kwestię realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, i uznawszy, że przedmiotowa nieruchomość jest zagospodarowana zgodnie z planem realizacyjnym budowy osiedla mieszkaniowego, a zatem cel wywłaszczenia został zrealizowany, Starosta W. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...], przywołując art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stwierdził, że podziela stanowisko przedstawione w decyzji organu pierwszej instancji, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Wskazał, że zasadnie organ pierwszej instancji uznał, iż w sprawie znajduje zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z odpisem z księgi wieczystej KW Nr [...] na przedmiotowej nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz H. w W. Wniosek o wpisanie prawa użytkowania wieczystego złożony został 29 kwietnia 1997 r., natomiast wpis nastąpił 8 grudnia 1998 r. Należy jednak zauważyć, że wpis użytkowania wieczystego ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis stosownie do art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Przejście prawa użytkowania wieczystego na nabywcę następuje wprawdzie po dokonaniu wpisu, ale ze skutkiem wstecznym od daty złożenia wniosku o wpis. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 21 maja 2002 r. III CZP 20/02, powstanie lub przejście prawa użytkowania wieczystego uzależnione jest od dokonania wpisu do księgi wieczystej (art. 7 u.g.n.), jednakże zasada wstecznego działania wpisu, wynikająca z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, mające zastosowanie także przy wpisach o charakterze konstytutywnym oznacza, że - w razie dokonania wpisu - datą powstania prawa użytkowania wieczystego jest data złożenia wniosku o wpis.
W tej sytuacji zasadnie, zdaniem Wojewody [...], organ pierwszej instancji uznał, iż zwrot przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy. Podkreślił, że ustalenie wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest zatem konieczne badanie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Odnosząc się do pkt. II zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że wywłaszczona nieruchomość wykorzystana została z celem wywłaszczenia.
Zgodnie z ustaleniami dokonanymi podczas oględzin, przedmiotowa nieruchomość jest zagospodarowana, znajduje się na niej ciąg pieszy oraz pas zieleni. Powyższe potwierdza wykonana podczas oględzin dokumentacja fotograficzna. Realizacja osiedla mieszkaniowego obejmuje nie tylko budowę domów mieszkalnych, ale także niezbędnej infrastruktury, a zatem budynków handlowych, usługowych, parkingów, ciągów pieszych a także zieleni. W tej sytuacji utworzenie ciągów pieszych oraz terenów zielonych stanowi realizację celu wywłaszczenia.
Reasumując stwierdził, że wywłaszczona działka została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, co uniemożliwia jej zwrot.
Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli C. i A. Z, K. B. oraz K. B., zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego – (1) zasady wyrażonej w art. 3 kodeksu cywilnego - "Ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba, że to wynika z jej brzmienia lub celu" natomiast art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje wyraźnie swego działania wstecznego; celem, o którym mowa w tym przepisie może być tylko ochrona interesu prawnego obu stron, a więc także interesu następców prawnych byłych współwłaścicieli, który narusza zaskarżona decyzja; (2) art. 19 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 r. przez nie uwzględnienie stanu prawnego obowiązującego bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy - 1.01.1998 r., (3) art.67 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r., (4) art.27 oraz art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. przez niewłaściwą interpretację wymienionych przepisów z których jednoznacznie wynika, że oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie prawa w drodze umowy wymaga prawomocnego wpisu w księdze wieczystej, jako przyczyny decydującej o braku wystąpienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami;
- 2) nie rozpoznanie istoty sprawy pod kątem wymogów przepisów art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez nie poczynienie ustaleń faktycznych odnośnie stwierdzenia przez organ stanu zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej zgodnie z założeniami planu realizacyjnego wydanego do decyzji o lokalizacji inwestycji z dnia [...] maja 1971 r. – wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty W. - jako naruszających prawo oraz interes prawny wnioskodawców.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi organ powołaną podstawą prawną.
- 2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają prawa.
- 3. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Art. 137 ustawy stanowi natomiast, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
- 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
- 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Prawidłowo organ stwierdził, że wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi, choćby spełnione były przesłanki zwrotu określone w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaistnienie ustanowionego w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyjątku od zasady, o której mowa w art. 136 ust. 3 ustawy powoduje, iż już ustalenie jego wystąpienia wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy, bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia wymienionych w art. 137 ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. IOSK 648/08).
Sąd podziela stanowisko organu, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
4. Zdaniem Sądu zasadnie organy obu instancji uznały, iż w sprawie znajduje zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej wynika, że na przedmiotowej nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz H. w W. Wniosek o wpisanie prawa użytkowania wieczystego złożony został 29 kwietnia 1997 r., natomiast wpis nastąpił w dniu 8 grudnia 1998 r. Należy jednak zauważyć, że wpis użytkowania wieczystego ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis – stosownie do art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Przejście prawa użytkowania wieczystego na nabywcę następuje wprawdzie po dokonaniu wpisu, ale ze skutkiem wstecznym od daty złożenia wniosku o wpis. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 21 maja 2002 r. III CZP 29/02, wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis (art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz. U. 2002 r. Nr 124, poz. 1361), LEX nr 53268). Sąd Najwyższy stwierdził dalej, że powstanie lub przejście prawa użytkowania wieczystego uzależnione jest od dokonania wpisu do księgi wieczystej (art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościami), jednak zasada wstecznego działania wpisu, wynikająca z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ma zastosowanie także przy wpisach o charakterze konstytutywnym. Oznacza to, że - w razie dokonania wpisu - datą powstania prawa użytkowania wieczystego lub jego przejścia na nabywcę (skutek rozporządzający zawartej umowy) jest data złożenia wniosku o wpis. Sąd Najwyższy podkreślił, że skutek wsteczny wynikający z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, związany jest z wpisem już dokonanym.
Również w postanowieniu z dnia 27 października 2006 r. I CSK 184/06 Sąd Najwyższy stwierdził, że uznanie, że powstanie użytkowania wieczystego lub przejście tego prawa następuje - w razie dokonania wpisu nabywcy w księdze wieczystej - z chwilą złożenia wniosku o dokonanie tego wpisu, pozwala zapobiec przypadkowości wynikającej z tego, kiedy sąd wieczystoksięgowy dokona wpisu oraz pozwala uniknąć niepewności co do sytuacji nabywcy użytkowania wieczystego, uniemożliwiającej mu skuteczne rozporządzenie nabytym prawem (LEX nr 398439, również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r. II CK 208/05, LEX nr 603856).
Nie budzi zatem wątpliwości, że stanowisko organów jest prawidłowe, zgodne z utrwalonym orzecznictwem i nie narusza zasady nie działania prawa wstecz.
5. W tej sytuacji zasadnie organy uznały, iż zwrot przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy. Jednocześnie należy podkreślić, że ustalenie wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest zatem konieczne badanie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a odnosząc się do pkt. II zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, iż wywłaszczona nieruchomość wykorzystana została z celem wywłaszczenia.
Jak wynika z akt sprawy, w szczególności z ustaleń dokonanych podczas oględzin, przedmiotowa nieruchomość jest zagospodarowana, znajduje się na niej ciąg pieszy oraz pas zieleni, potwierdza to również wykonana podczas oględzin dokumentacja fotograficzna.
Organ słusznie uznał, że realizacja osiedla mieszkaniowego obejmuje nie tylko budowę domów mieszkalnych, ale także niezbędnej infrastruktury, a zatem budynków handlowych, usługowych, parkingów, ciągów pieszych a także zieleni.
Sąd podziela stanowisko organu, że wywłaszczona działki została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, co uniemożliwia jej zwrot.
6. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zarzuty skargi są bezzasadne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.
Sąd nie doszukał się takiego naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.