Uzasadnienie
Wojewoda Śląski - reprezentujący Skarb Państwa pismem z dnia 16 maja 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw (nazwany skargą) od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr KKU 154/20 w przedmiocie nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości.
W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sprzeciw jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a." od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.
Do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64b § 1 P.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 50 § 1 i 2 P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.
Przepis ten zgodnie z art. 64b P.p.s.a. ma odpowiednie zastosowanie do sprzeciwu wniesionego w trybie art. 64a P.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 13 kwietnia 2022 r. w przedmiocie nabycia przez Gminę Mysłowice z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości, wydana została na podstawie art. 138 § 2 kpa, nie ulega zatem wątpliwości, że pismo skarżącego z dnia 16 maja 2022 r. nazwane "skarga", stanowi w istocie sprzeciw, o którym mowa w art. 64a P.p.s.a. Przedmiotowy sprzeciw wniesiony został przez Wojewodę Śląskiego jako organ reprezentujący Skarb Państwa.
Zauważyć zatem trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że stronami postępowania komunalizacyjnego co do zasady jest Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel skomunalizowanego mienia oraz jednostka samorządu terytorialnego, na rzecz której następuje przeniesienie jego własności. Inny podmiot może być stroną tego postępowania jeżeli wykaże, że skomunalizowane mienie na dzień 27 maja 1990 r. stanowiło jego własność, a zatem nie powinno być skomunalizowane.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się również, że system reprezentacji Skarbu Państwa w sferze prawa materialnego, oparty na działaniach różnych podmiotów, którym ustawy ustrojowe przyznają odpowiednie kompetencje w tym zakresie, jest ze swej istoty zdecentralizowany. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów niniejszej ustawy oraz odrębnych ustaw, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. W myśl art. 11a powołanej ustawy przepis art. 11 ust. 1 stosuje się do czynności prawnych lub czynności procesowych podejmowanych na rzecz lub w interesie Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.
Powołany przepis ustanawia więc zasadę, że o ile nie ma odrębnych uregulowań ustawowych, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta (prezydent miasta na prawach powiatu).
Istotne jest również, że zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami ilekroć w ustawie jest mowa o właściwym organie - należy przez to rozumieć starostę, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz organ wykonawczy gminy, powiatu i województwa w odniesieniu do nieruchomości stanowiących odpowiednio własność gminy, powiatu i województwa. W myśl art. 4 pkt 9b1 przez starostę - należy rozumieć również prezydenta miasta na prawach powiatu.
Z powołanych regulacji wynika zatem, że w zakresie gospodarowania nieruchomościami, w tym w postępowaniach komunalizacyjnych, zasadą jest reprezentacja Skarbu Państwa przez starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu). Jeszcze raz podkreślić trzeba, że ustanowione w art. 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami przedstawicielstwo ustawowe Skarbu Państwa oznacza, że wszystkie czynności związane z zakresem gospodarowania nieruchomościami, obejmujące czynności faktyczne, jak i prawne związane z dokonywaniem obrotu i obciążeń, wchodzą w zakres umocowania ustawowego. Z przepisu tego wynika, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) działa jako statio fisci Skarbu Państwa.
W rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że stroną postępowania komunalizacyjnego reprezentującą Skarb Państwa jest Prezydent Miasta [...] (miasta na prawach powiatu) – wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Wojewoda Śląski nie występował w tym postępowaniu w charakterze strony jako organ reprezentujący Skarb Państwa, a tym samym nie jest uprawniony do złożenia sprzeciwu od ww. decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Nie ma on własnego interesu prawnego we wniesieniu sprzeciwu od przedmiotowej decyzji.
Dodatkowo zauważyć trzeba, że Wojewoda Śląski występował w przedmiotowej sprawie jako organ wyposażony w kompetencje do władczego rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej i wydania decyzji w pierwszej instancji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że Wojewoda nie jest uprawniony do wniesienia skargi (a więc również sprzeciwu), w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym wydał decyzję w pierwszej instancji. Wynika to z ogólnej zasady, że nie można łączyć roli procesowej organu administracji publicznej oraz strony. Innymi słowy w ustawowej roli organu orzekającego nie ma miejsca na jego własny interes prawny lub obowiązek. Taka pozycja organu wyłącza możliwość równoczesnego występowania w charakterze strony kierującej się własnym interesem i zabiegającej o uzyskanie korzystnej dla siebie decyzji. Bez względu na przedmiot sprawy i jego rzeczywisty związek z interesem prawnym organ pierwszej instancji nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej, dotyczącej osoby trzeciej, w której wydał orzeczenie.
W rezultacie organ ten nie jest uprawniony do zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji organu odwoławczego. Innymi słowy powierzenie Wojewodzie właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej wyłącza możliwość dochodzenia przez Wojewodę jego interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego.
Nie ulega zatem wątpliwości, że Wojewoda Śląski działając jako organ pierwszej instancji nie był uprawniony do złożenia sprzeciwu od ww. decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że Wojewoda Śląski jest stroną niniejszego postępowania sądowego. Wniesiony sprzeciw jest więc niedopuszczalny i podlega odrzuceniu.
Na marginesie zauważyć trzeba, że sprzeciw wniesiony został z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 64c § 1 P.p.s.a.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 64b § 1 P.p.s.a. oraz art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.