Uzasadnienie
Wojewoda [...] na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Zakłady [...] w G. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w B., gmina [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i budowli wybudowanych na tym gruncie przed [...] grudnia 1979 r., tj. budynku administracyjno-gospodarczego, szamba i studni wierconej.
Od decyzji Wojewody [...] odwołanie wniósł [...] Związek [...] w G. Minister Infrastruktury decyzja z [...] września 2009 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze.
W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, że uwłaszczenie z mocy art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odnosi się do stanu prawnego istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. i dotyczy państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej posiadających w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Decyzja ma charakter deklaratoryjny i oznacza przekształcenie istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności budynków, innych urządzeń i lokali. Nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych osób prawnych lub ich poprzedników prawnych.
"[...]" S.A. w G., następca prawny Zakładów [...] w G. wnioskiem z dnia 12 października 2007 r. wystąpił o uwłaszczenie działką nr [...]. W dniu 5 grudnia 1990 r. działka ta stanowiła własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z [...] grudnia 1979 r. i pozostawała w zarządzie Zakładów [...], co wynika z aktu notarialnego oraz odpisu księgi wieczystej. Zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. umowa, zawarta w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa oraz odpis z księgi wieczystej, stanowią dowody istnienia prawa zarządu. Spełnione zostały zatem przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
[...] Związek [...] w G. zarzucił w odwołaniu, że decyzja uwłaszczeniowa narusza prawa osób trzecich, bowiem 25 kwietnia 1980 r. doszło do protokólarnego przekazania w administrację i użytkowanie działki nr [...] na rzecz Pracowniczego [...], który następnie przekształcił się w Rodzinny [...], wpisany do rejestru prowadzonego przez Krajową Radę Polskiego [...]. Związek twierdzi, że 5 grudnia 1990 r. to on był zarządcą i użytkownikiem spornej działki i jemu przysługuje roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego. Podnosi też, że art. 32 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, miejskie i przyzakładowe pracownicze ogrody działkowe istniejące w dniu 12 maja 1981 r. stały się pracowniczymi ogrodami działkowymi, a [...] przejął nieodpłatnie majątek, należności i zobowiązania działających dotychczas jednostek organizacyjnych pracowniczych ogrodów działkowych, ponadto urządzenia służące do wspólnego użytku użytkowników działek stają się własności Związku. Dlatego zdaniem odwołującego działka ta w dniu 5 grudnia była w zarządzie [...] a nie w zarządzie uwłaszczonych Zakładów.
Odnosząc się do odwołania Minister wskazał, że prawo użytkowania do gruntu dla ogrodu [...] mogło powstać na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 3 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), bądź art. 8 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych a także art. 39 w związku z art. 4 ust. 1 pkt ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z akt nie wynika, aby na podstawie wymienionych przepisów była wydana decyzja na rzecz ogrodu działkowego w odniesieniu do działki nr [...]. Faktyczne korzystanie z gruntu nie jest równoznaczne z ustanowieniem prawa użytkowania i nie stanowi o prawach rzeczowych do nieruchomości. Polski Związek [...] nie posiada praw rzeczowych do działki objętej decyzją o uwłaszczeniu. Ponadto art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uzależnia uwłaszczenia od ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego i od przeznaczenia danej nieruchomości w tym planie.
Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie od decyzji pierwszej instancji służy stronie, tj. osobie posiadającej interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Skoro [...] nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowych działek, to tym samym nie posiada interesu prawnego a więc i legitymacji prawnej do wniesienia odwołania. Argumenty podnoszone w odwołaniu wskazują na interes faktyczny, który nie daje uprawnień strony. Ewentualne roszczenia dotyczące nakładów na przedmiotowym gruncie mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym a nie w postępowaniu administracyjnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] Związek [...] w G. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury z [...] września 2009 r. zarzucając jej:
błędną i dowolną wykładnię art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że Zakłady "[...]" posiadały w dniu 5 grudnia 1990 r. grunty w zarządzie podczas, gdy faktycznie i prawnie teren ten znajdował się w zarządzie przyzakładowego ogrodu [...] istniejącego tam z woli Zakładu "[...]" jeszcze od czasu ustawy z dnia 9 marca 1949 r.;
błędną i dowolną wykładnię art. 200 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie, iż budynki i inne urządzenia zostały nabyte ze środków własnych przedsiębiorstwa;
błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, iż skarżący nie ma interesu prawnego w niniejszym postępowaniu i nie posiadał w zarządzie działki nr [...] wraz z budynkami i innymi urządzeniami, podczas gdy jako faktyczny zarządca terenu stałego ogrodu działkowego – od kilkudziesięciu lat – nabył prawa niezbywalne, objęte kolejnymi ustawami o ogrodach działkowych.
Uzasadniając skargę [...] wskazał m.in., ze przedsiębiorstwo "[...]" nie sprawowało faktycznego zarządu na przedmiotowym gruncie, nie płaciło podatków i nie wykonywało innych obowiązków. Poza wykupem nieruchomości od osób fizycznych nie poniosło żadnych innych kosztów. Powyższe koszty ponosiło [...], które na mocy ustaw było od ich części zwolnione. Przedmiotowa działka została nabyta nie w celu wykorzystywania jej bezpośrednio przez "[...]" i wykonywania prawa zarządu, lecz została nabyta w celu założenia na niej ogrodu działkowego, a co za tym idzie wykonywania prawa zarządu przez ogród i Polski [...]. Spełnione są również przesłanki do nabycia przez [...] użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu – art. 10 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych – bowiem faktycznie to on był użytkownikiem działki nr [...], co wskazuje na interes prawny [...]. Artykuł 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje, iż do nabycia prawa użytkowania wieczystego i prawa własności może dojść dopiero w momencie, gdy państwowa osoba prawna w niezmienionej formie prawnej zarządza gruntem aż do 1 stycznia 1998 r. Przed tą datą doszło do zmiany formy prawnej uwłaszczonego podmiotu i do jego prywatyzacji.
Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1992 r. sygn. III CZP 140/91 (OSNCP 1992/6/109) spółki mogą być państwowymi osobami prawnymi tylko wtedy, gdy wszystkie udziały stanowią mienie państwowe. Skarżący posiada materialnoprawny interes uczestniczenia w tej sprawie, bowiem w świetle art. 10 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych ma prawo nabyć sporny teren w użytkowanie wieczyste.
Skarga została uzupełniona pismem z 3 marca 2010 r.
Odpowiadając na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga jako zasadna została uwzględniona.
Decydujące znaczenie dla procesu uwłaszczenia ma stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r. Ta data wyznacza przy tym nie tylko podmiot uzyskujący z mocy prawa użytkowanie wieczyste, ale i organ właściwy do orzekania w przedmiocie uwłaszczenia. Są to decyzje o charakterze deklaratoryjnym i jedynie potwierdzają to co nastąpiło z mocy samego prawa. Decyzje te mają jednak także również charakter konstytutywny, co odnosi się wyłącznie do określenia warunków powstałego z mocy prawa użytkowania wieczystego i sposobu nabycia własności budynków oraz innych urządzeń i lokali. Oznacza to, że przekształcenia państwowych lub komunalnych osób prawnych dokonane po tym terminie nie stanowią przeszkody do wydania decyzji uwłaszczeniowej potwierdzającej nabycie użytkowania wieczystego i własności budynków przez państwową lub komunalną osobę prawną będącą w dniu 5 grudnia1990 r. zarządcą gruntu Skarbu Państwa lub gminy.
Nie ma też żadnych racji, które przemawiałaby za tym, że z powodu uchylenia ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (art. 241 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami), sprawa uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych została inaczej uregulowana w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami co do istoty uwłaszczenia i zasad orzekania w takich sprawach. Przepis art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przepis przejściowy, stosuje się do niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy spraw stwierdzenia nabycia z mocy ustawy z dnia 29 września 1990 r. z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego. Sformułowanie tego przepisu świadczy o tym, że stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego następuje na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jest to więc stwierdzenie praw nabytych z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Powyższe nie oznacza jednak, że organ orzekający w takiej sprawie nie jest obowiązany do zbadania, czy wnioskodawca spełnia wszelkie warunki do uwłaszczenia i zbadania, czy decyzja uwłaszczeniowa nie narusza praw osób trzecich (art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami).
W dniu 5 grudnia1990 r. obowiązywała ustawa z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 58), która w art. 8 stanowiła, że grunty przeznaczone pod pracownicze ogrody działkowe terenowe organy administracji państwowej przekazują nieodpłatnie w użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców. Kolejne zmiany tego przepisu nie wyłączyły uprawnienia [...] do żądania przyznania prawa do gruntu w postaci użytkowania, a od 1 stycznia 1999 r., przewidziana została możliwość uzyskania użytkowania wieczystego w drodze decyzji wydanej przez starostę w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.
Obowiązująca w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 169, poz. 1419 ze zm.) w art. 10 ust. 1 stanowi, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod rodzinne ogrody działkowe, przekazuje się nieodpłatnie w użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że grunty te mogą być oddawane nieodpłatnie PZD w użytkowanie wieczyste.
Należy też przytoczyć treść art. 207 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym osoby będące posiadaczami nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. i pozostawały nimi nadal w dniu 1 stycznia 1998 r. mogą żądać oddania nieruchomości w drodze umowy w użytkowanie wieczyste wraz z przeniesieniem własności budynków, jeżeli zabudowały te nieruchomości na podstawie z lokalizacją stałą.
Powołane wyżej przepisy kształtowały i kształtują uprawnienie skarżącego do ubiegania się o prawo do gruntu zajętego pod ogród działkowy przeznaczony w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Tym samym orzekający w sprawie organ w sprawie uwłaszczenia miał obowiązek ocenić, czy skarżący z mocy powołanych wyżej przepisów jest osobą trzecią w rozumieniu art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, że nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego nie może naruszać praw osób trzecich. Taką osobą trzecią jest niewątpliwie [...], uprawniony z mocy powołanych wyżej przepisów do ubiegania się o prawo do przedmiotowego gruntu. Uprawnienia wynikające dla [...] z przytoczonych regulacji powinny być ocenione przez Ministra.
Stanowisko, że [...] Oddział w G. nie legitymował się tytułem prawnym do przedmiotowego gruntu i z tego powodu nie posiada interesu prawnego w postępowaniu uwłaszczeniowym i legitymacji prawnej do wniesienia odwołania nie jest prawidłowe. Interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego. Taki interes [...] wynika z powołanych wyżej przepisów i orzekający w sprawie Minister był obowiązany do oceny uprawnień nie tylko Spółki "[...]" lecz także do ustalenia, czy w sprawie nie zachodzi przeszkoda do jej uwłaszczenia ze względu na interesy osób trzecich, w tym przypadku [...] Oddział w G. Dodać należy, że uwłaszczona na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami może być państwowa osoba prawna, a nie jej następca prawny, który takich cech nie posiada. Przesłanki uwłaszczenia powinny być spełnione zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r. jak i w dniu wydania decyzji przez wojewodę.
Jeżeli wnioskodawca w związku z przekształceniami dokonanym po dniu 5 grudnia 1990 r. nie jest już państwową osobą prawną, nie ma do niego zastosowania przepis art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).