Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 24 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej "kpa" w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1b i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania R. J. dalej "Skarżący" od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 22 września 2022 r. nr UD-IV-WSZ-SRI/002626/SP/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J. W., utrzymało ją w mocy.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Decyzją z 15 czerwca 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy orzekł o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką wskazując, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych dot. daty powstania niepełnosprawności.
Od powyższej decyzji odwołał się Skarżący.
Decyzją z 23 sierpnia 2022 r. SKO uchyliło ww decyzję wskazując na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie potwierdzenia czy rzeczywiście doszło do rezygnacji z zatrudniania na rzecz sprawowania opieki i rozstrzygnięcia ostatecznego co do kwestii pobierania przez Skarżącego zasiłku stałego.
Decyzją z 22 września 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że Skarżący nie podejmuje pracy od 2021 r. kiedy to zaczęła chorować jego matka. W okresie pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia a złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne próbował pozyskać pracę, podwyższył swoje kwalifikacje jednakże zwiększający się zakres opieki uniemożliwił mu jej podjęcie. Organ I instancji ustalił nadto, że Skarżący pobiera zasiłek stały, z którego nie zrezygnował, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołanie złożył Skarżący.
Ponownie rozpoznając sprawę SKO w pełni podzieliło ustalenia i ocenę prawną dokonaną przez organ I instancji. Nie zaprzeczył zakresowi świadczonej pomocy jednakże zgłosił wątpliwości co do kwestii rzeczywistego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnianie a koniecznością opieki ze względu na znaczny upływ czasu pomiędzy ostatnią aktywnością zawodową a ostateczną rezygnacją z zatrudniania. Wskazał, że wątpliwości te mogłyby być ocenione na korzyść Skarżącego ale pozostają one bez znaczenia wobec przesłanki negatywnej do uzyskania świadczenia, co do której Skarżący miał pełną świadomość co najmniej od daty doręczenia decyzji organu I instancji. Skarżący nie podjął żadnej inicjatywy aby zrezygnować z zasiłku stałego, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu celu tej ustawy i przyjęcie, że okoliczności pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wniósł o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 28), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Sąd w pełni podziela wywody SKO o zasadności przyjęcia, że data powstanie niepełnosprawności nie ma w tym wypadku wpływu na możliwość przyznania świadczenia, bez potrzeby ich powtarzania.
W ocenie Sądu decyzje zapadły z naruszeniem art. 6, 7, 8 i 9 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Wynika z niego, że Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i pobiera zasiłek stały.
Organy zakresu i konieczności sprawowania opieki nie kwestionują. Spór natomiast dotyczy w istocie dotyczy tego w jakim momencie i w jakiej formie Skarżący powinien zrezygnować z pobierania zasiłku stałego.
Sąd nie ma przy tym wątpliwości, że Skarżący miał świadomość, że nie można pobierać zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego. Wynikało to m.in. z pouczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak natomiast wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pobieranie m.inn. zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Na tle wykładni tego przepisu orzecznictwo nie było jednolite. W niektórych z wyroków NSA wskazywano że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia. (wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., I OSK 2042/21, wyrok WSA w Lublinie z 2 czerwca 2022 r., II OSK/Lu 280/22). W innych natomiast wskazywano że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji w której strona korzysta z innego świadczenia (zasiłku dla opiekuna) i decyzja co do wyboru z którego strona będzie korzystać należy wyłącznie do strony ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA I OSK 2189/21, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 lipca 2022 r., II SA/Gl 528/22).
Art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Z kolei zgodnie z art. 27 ust. 5 tej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień m.in. zasiłku dla opiekuna i zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami o ile nie zachodzą przesłanki negatywne wykluczające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd w tym składzie przychyla się do tych poglądów z których wynika, że dopóki strona posiada prawo do zasiłki stałego dopóty nie może jej być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W tej sprawie Skarżący od początku deklarował chęć zrezygnowania z zasiłku stałego ale nigdy z niego nie zrezygnował.
W ocenie jednak Sądu to na organie przyznającym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego spoczywał, zgodnie z art. 9 kpa obowiązek pouczenia Skarżącego o konieczności złożenia wniosku o rezygnacji zasiłku stałego. O ile bowiem Skarżący wiedział, że nie może pobierać dwóch świadczeń, to nie wiedział, że musi złożyć wniosek o rezygnacji z zasiłku stałego. Ponieważ powyższa zaakceptowana przez Sąd wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest oczywista a dojście do takich konkluzji wymaga wykładni szerszej niż językowa, organ miał obowiązek wskazania Skarżącemu jakich działań od niego oczekuje.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustali, czy Skarżący nadał pobiera zasiłek stały a jeżeli tak to pouczy Go, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z świadczenia i udzieli Skarżącemu terminu do podjęcia inicjatywy w tym zakresie. Dalsze rozstrzygnięcie (pozytywne łub negatywne) będzie konsekwencją działań Skarżącego.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1pkt 1c i 135 ppsa sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa w zw. z § 14.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz. 1800).