Uzasadnienie
Pismem z [...] sierpnia 2021 r. A. P. i J. P. (dalej jako skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] (dalej też jako organ/prezydent) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 września 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 442/15. Skarżący podnieśli, że powyższym wyrokiem organ został zobowiązany do rozpoznania wniosku z [...] czerwca 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...],[...],[...],[...] i [...] oraz przy ul. [...],[...],[...],[...] i [...] ozn. hip. nr [...], działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] – w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jak wskazali skarżący, pomimo upływu wyznaczonego terminu oraz czterech kolejnych wyroków wymierzających grzywnę za niewykonanie wyroku z 4 września 2015 r. organ nadal nie wydał decyzji w sprawie.
Skarżący wnieśli o wymierzenie prezydentowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim, przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 10000 złotych, stwierdzenie że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie kosztów sądowych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że podjął szereg działań zmierzających do wydania decyzji, przy czym postępowania dotyczące nieruchomości objętych działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279) należą do spraw szczególnie skomplikowanych, co znacząco wydłuża procedowanie w sprawie. Ponadto organ wskazał, że opóźnienie w rozpoznaniu sprawy zostało spowodowane także przez trwającą nadal pandemię wirusa COVID-19. Prezydent wniósł o nierozpoznawanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi [...] grzywny.
Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako ppsa). Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku.
Poza sporem jest, że wyrokiem z 4 września 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 442/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z [...] czerwca 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...],[...],[...],[...] i [...] oraz przy ul. [...],[...],[...],[...] i [...] ozn. hip. nr [...], działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] – w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności wraz z aktami sprawy wpłynął do organu [...] grudnia 2015 r., wyznaczony przez Sąd termin na rozpoznanie sprawy upłynął bezskutecznie [...] lutego 2016 r. Wyrokiem z 11 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Wa 222/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku z 4 września 2015 r. nałożył na organ grzywnę w wysokości 2000 zł. Ponadto Sąd stwierdził, iż bezczynność w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Następnym wyrokiem z 20 września 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 211/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu ww. wyroku nałożył na organ grzywnę w wysokości 3000 zł., stwierdzając również rażące naruszenie prawa. Kolejnym wyrokiem w tym samym przedmiocie z 11 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1328/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nałożył na organ grzywnę w wysokości 5000 zł, jednocześnie stwierdzając, że Prezydent dopuścił się bezczynności mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Ponadto Sąd przyznał od organu na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w wysokości 2000 zł. Czwartym z kolei wyrokiem, z 17 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1297/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył prezydentowi grzywnę w wysokości 5000 złotych, stwierdził że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał od organu na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w kwocie po 5000 złotych.
Odpis prawomocnego wyroku z 17 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1297/20 wraz ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy wpłynął do prezydenta [...] lipca 2021 r. Pismem z [...] sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżących wezwał organ do wykonania wyroku z 4 września 2015 r. Jedyną odnotowaną czynnością po otrzymaniu wyroku z 17 listopada 2020 r. jest skierowanie do pełnomocnika skarżących [...] września 2021 r. pisma, w którym organ zwraca się o przedłożenie do akt sprawy wszystkich dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości, będących w posiadaniu skarżących, a mogących mieć znaczenie w sprawie, a ponadto wskazano jako termin zakończenia sprawy 31 grudnia 2021 r.
Wobec powyższych okoliczności sprawy, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki o których była mowa powyżej w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, nie ulega bowiem wątpliwości, że pomimo kolejnego pisemnego wezwania do wykonania wyroku prezydent nie rozpoznał wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość w terminie wskazanym w wyroku z 4 września 2015 r. Wniosek o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny za niewykonanie wyroku sądu jest zatem niewątpliwie zasadny. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej.
Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Okoliczności wskazywane przez organ, choć istotnie mogły z przyczyn obiektywnych utrudnić procedowanie w sprawie nie mogą usprawiedliwić niewykonania prawomocnego wyroku.
Mając na uwadze powyższe okoliczności i zważywszy, że jest to piąty z kolei wyrok wymierzający grzywnę w tym samym przedmiocie w ocenie Sądu zasadnym jest wymierzenie prezydentowi grzywny w wysokości niższej niż wnioskowana przez skarżących, ale wyższej niż wymierzona poprzednio, tj. 20000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa.
Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 ppsa sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
W ocenie Sądu sytuacja taka niewątpliwie zaistniała w niniejszej sprawie. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia fakt, że termin na rozpatrzenie sprawy wyznaczony w wyroku z 4 września 2015 r. upłynął już ponad sześć lat temu oraz fakt, że pomimo czterech kolejnych wyroków wymierzających grzywnę i stwierdzających rażące naruszenie prawa oraz kilkukrotnych pisemnych wezwań do wykonania wyroku organ nadal nie podjął skutecznych czynności zmierzających do załatwienia sprawy i to pomimo kilkukrotnych wezwań do wykonania wyroku. Uzasadnia to uznanie bezczynności organu za rażąco naruszającą prawo.
Art. 154 § 7 ppsa stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję kompensacyjną oraz prewencyjną – i ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy, ale nade wszystko chodzi o rodzaj zadośćuczynienia wnioskodawcy za oczekiwanie na rozstrzygnięcie wniosku. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17).
Nie ulega wątpliwości, że przyznanie sumy pieniężnej jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy pozostawiona została sądowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie.
W przywołanych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że wniosek skarżących o przyznanie sumy pieniężnej w kwocie po 10000 złotych na rzecz każdego z nich jest zasadny. Suma ta będzie formą zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy, a jednocześnie dodatkowo zdyscyplinuje organ do jej załatwienia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 ppsa orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji Sąd przyznał skarżącym sumę pieniężną w oparciu o art. 154 § 7 ppsa. O kosztach procesu zwartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na koszty sądowe składa się wpis w kwocie 200 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 złotych.