Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania R. O. od decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w lipcu 2019 r. na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej na czynsz w wysokości [...] zł oraz opłacenia zadłużenia czynszowego wraz z odsetkami w wysokości [...] zł- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
Wnioskiem z [...] lipca 2019 r. R. O. wystąpił m.in. o udzielenie mu pomocy finansowej na kosztów zwrot bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej na czynsz w wysokości [...] zł oraz opłacenia zadłużenia czynszowego wraz z odsetkami w wysokości [...] zł.
Prezydent [...] ww. decyzją z [...] lipca 2019 r. orzekł o odmowie przyznania pomocy społecznej we wnioskowanym zakresie. W toku postępowania ustalono, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego dla przyznania zasiłku celowego, zaś udzielenie pomocy w postaci całkowitej regulacji bieżących opłat za czynsz nie może zostać zakwalifikowane jako zaspokające podstawowe potrzeby życiowe. Wydając decyzję odmowną organ uwzględnił również ograniczone możliwości finansowe ośrodka oraz fakt udzielenia skarżącemu w lipcu 2019 r. pomocy finansowej na inne zgłoszone potrzeby wysokości ponad [...] zł na.
Od decyzji powyższej R. O. wniósł odwołanie.
Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że odwołanie nie może zostać uwzględnione, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami i przy rozpoznawaniu wniosku strony organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ wyjaśnił, że udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności zasiłków celowych oparte jest na zasadzie pomocniczości, która polega na wspieraniu rodziny i towarzyszeniu jej w procesie usamodzielniania, w konsekwencji prowadząc stopniowo do uniezależnienia od świadczeń pieniężnych. Ośrodek nie ma obowiązku całkowitego utrzymywania rodziny i spełniania każdego żądania w pełnym zakresie. Rolą pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych.
W ocenie organu, przyznana skarżącemu odrębnymi decyzjami w lipcu 2019 r. pomoc finansowa na zakup leków, butli gazowej oraz prawo do korzystania z bezpłatnych posiłków zaspokaja jego najniezbędniejsze potrzeby, natomiast pomoc społeczna nie może przejąć na siebie odpowiedzialności całkowitego utrzymania osoby. Ponadto wydatkowanie przez organ środków publicznych na opłacenie wszystkich kosztów utrzymania klientów w pełnym zakresie stałoby w sprzeczności z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz z gospodarnością, do której zobowiązane są wszystkie organy publiczne.
Na decyzję tę Robert Ołdak wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący nie zgadzał się z argumentacją organów, podnosząc, że ośrodek pomocy społecznej uniemożliwia mu życie w godnych warunkach, a prawo do mieszkania należy uznać za niezbędną potrzebę życiową.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W okolicznościach sprawy, mimo braku wskazania tak przez SKO jak i Prezydenta [...] podstaw prawnych, w oparciu o które prowadziły postępowanie i stwierdziły brak przesłanek do przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy finansowej, należy stwierdzić zasadność uznania, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione warunki zarówno do przyznania zasiłku celowego jak i specjalnego zasiłku celowego.
Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.
Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego w dacie wydawania zaskarżonych decyzji dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżący- [...] zł.
W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że skarżący uzyskuje dochód w wymiarze przekraczającym ww. kryterium. Jego łączny dochód netto wynosi bowiem [...] zł, a stanowią go renta w wysokości [...] zł i [...] zł otrzymywane tytułem zasiłku stałego, zgodnie z treścią art. 6 ust. 3, 4 i 13 u.p.s. Artykuł 6 zawiera słowniczek pojęć używanych w ustawie i stanowi, że pod pojęciem renty należy rozumieć rentę z polskiego lub zagranicznego systemu ubezpieczeń społecznych, rentę strukturalną lub rentę socjalną. Do dochodu rodziny, a zatem również osoby samotnie gospodarującej, należy zatem wliczyć rentę w jej pełnej wysokości, a nie jak uczynił to organ- kwotę faktycznie wypłacanej renty w wysokości [...] zł, po odjęciu zajęć komorniczych. Do tej kwoty organ dodał [...] zł otrzymywane tytułem zasiłku stałego (razem [...] zł). Ten błąd rachunkowy organu nie ma jednak znaczenia, bo w obu przypadkach dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe – [...] zł. Tym samym skarżący nie kwalifikował się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 powołanej ustawy.
W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.).
Mimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było jednak rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazł. Na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Jak wskazano, art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych.
Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej.
Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Należy zatem przyjąć, że zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ prawidłowo zawęził możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze, a wiąże się to z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Konsekwencją powyższego było zatem oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. Takiej prawidłowej oceny organy administracji dokonały w rozpoznawanej sprawie, właściwie oceniając sytuację osobistą, rodzinną i finansową skarżącego, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany, gdyż zaległości czynszowe nie są zdarzeniem nagłym, niemożliwym do przewidzenia i do przezwyciężenia własnymi środkami.
Sytuacja skarżącego, chociaż trudna, to jednakże nie wyczerpuje znamion przepisu art. 41 ustawy, a wobec tego nie mogła skutkować wydaniem korzystnego dla niego rozstrzygnięcia na wskazane cele. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie i nie zawsze mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, jak powszechnie wiadomo, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna.
Nie bez znaczenia jest też to, że skarżący objęty jest różnymi formami pomocy. Decyzjami z lipca 2019 r. (a więc w tym samym czasie, co w niniejszej sprawie) organ przyznał mu pomoc finansową na zakup leków, butli gazowej oraz prawo do korzystania z bezpłatnych posiłków o łącznej wartości [...] zł. Pomoc udzielana skarżącemu jest więc realna, a nie symboliczna, a organ nie lekceważy jego potrzeb. Jednakże nie każdy wniosek skarżącego organ może załatwić zgodnie z oczekiwaniami strony.
Z przyczyn wyżej omówionych uznać należy, że organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Nie miały też miejsca inne naruszenia prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji, w tym zarzucanego w piśmie pełnomocnika naruszenia art. 7 kpa.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325) orzekł jak w sentencji wyroku.