Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] maja 1979 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi S., gm. Z., stanowiącego własność Z. M. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Naczelnik Gminy w Z. decyzją z dnia [...] maja 1979 r. orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi S., gm. Z., stanowiącego własność Z. M. Pismem z dnia 6 czerwca 2005 r. E. M., J. M., P. M. i S. M. wystąpili o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1979 r., a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] utrzymał ww. decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 363/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skargi E. M., uchylił decyzje z dnia [...] marca 2009 r. i [...] stycznia 2010 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] przekazał wniosek z dnia 6 czerwca 2005 r. do rozpoznania zgodnie z właściwością Wojewodzie [...].
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1979 r. i wskazał, że stosownie do treści § 1 ust. 1 Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198), za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub większej części uprawiane lub poddane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika i dzierżawcę. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 1979 r. Naczelnik Gminy wskazał, że właściciel przedmiotowej nieruchomości zmarł i od chwili jego śmierci, tj. około 5 lat, nikt gospodarstwem tym się nie zajmował, ziemia stała odłogiem, a spadkobiercy mieszkali w innych miejscowościach i nie interesowali się nim. W sprawie przejęcia ww. nieruchomości rolnej zachował się protokół z dnia [...] maja 1979 r. z przeprowadzonej lustracji gospodarstwa rolnego położonego we wsi S., z którego wynika, iż w skład przejętego gospodarstwa wchodziły grunty orne o obszarze [...] ha i użytki zielone o pow. [...] ha.
W gospodarstwie tym nikt nie zamieszkiwał, a jedynie około [...] ha użytkowane były rolniczo przez nieustalonego dzierżawcę. Wobec tego nie ma wątpliwości, że przesłanka wynikająca z § 1 ww. rozporządzenia, świadcząca o opuszczeniu nieruchomości, została spełniona.
Po rozpoznaniu odwołania E. M., J. M. i P. M., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie jednoznacznie wynika, że większa część przedmiotowej nieruchomości, około [...] ha, po śmierci Z. M. nie była użytkowana rolniczo, w konsekwencji czego spełniona została przesłanka określona w § 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r., świadcząca o opuszczeniu nieruchomości. Przy tym dla oceny trafności kwestionowanego rozstrzygnięcia nie ma znaczenia rozbieżność co do okresu opuszczenia gospodarstwa rolnego (w protokole z dnia [...] maja 1979 r. wskazano okres 3 lat, a w decyzji 5 lat), wobec istnienia stanu faktycznego na gruncie. Ustalenia znajdujące się w treści protokołu z dnia [...] maja 1979 r. z przeprowadzonej lustracji gospodarstwa rolnego, potwierdzają dodatkowo zeznania świadków oraz wyjaśnienia stron.
Wprawdzie zeznania te i wyjaśnienia są niespójne z uwagi na znaczny upływ czasu, jednak wynika z nich, że gospodarstwem zajmował się Z. M., natomiast odkąd zajęli się nim dzierżawcy, powierzchnia gruntów, które użytkowane były jako orna, uległa stopniowemu zmniejszeniu. Wobec powyższego organ uznał, że kwestionowana w trybie nadzorczym decyzja nie narusza prawa.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. M. i P. M. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie § 1 i 2 ww. rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. oraz art. 7, 77 i 156 § 1 kpa. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentacje na poparcie powyższych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kierując się tą regułą Sąd uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestionowana decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej – J. M., który zmarł w dniu [...] maja 2012 r.
W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).
Powyższe oznacza, że J. M. zmarły w dniu [...] maja 2012 r. nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jego prawa i obowiązki powinni wstąpić jego następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie.
Tego rodzaju uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 P.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.