Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2555/13 odrzucił skargę A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane.
W tej sytuacji skarżąca, wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2014 r.
W dniu [...] sierpnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącej od powyższego postanowienia wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach wnioskodawczyni podkreśliła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Skarżąca wskazała, że jest osobą bardzo schorowaną oraz że nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że przebywa na terenie N. i nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Znajduje się obecnie na utrzymaniu męża, od którego otrzymuje [...] euro. Skarżąca wskazała ponadto, że znajduje się w "nieformalnej separacji" oraz że czeka na emeryturę w Polsce i po jej otrzymaniu wraca do kraju.
W złożonym sprzeciwie skarżąca podtrzymała dotychczasową argumentację, podkreślając jednocześnie, że mąż nie informuje jej o wysokości uzyskiwanych dochodów oraz że jest osobą nieporadną i osamotnioną.
Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, pismem z dnia 9 września 2014 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez męża, dokumentów (przetłumaczonych na język polski) potwierdzających, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, nie otrzymuje renty, zasiłków i nie korzysta z innej formy wsparcia przebywając w N., dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem oraz wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwanie doręczone zostało w dniu 12 września 2014 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 19 września 2014 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu wezwanie nie zostało wykonane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony podlega rozpoznaniu na nowo.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 powołanej ustawy - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa.
W myśl art. 243 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).
Instytucja przyznania prawa pomocy jest zatem rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – wnioskodawczyni nie wykazała należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 powołanej ustawy podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11).
W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, stosownym pismem z dnia 9 września 2014 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie wykonała wezwania - nie nadesłała żądanych dokumentów, co uniemożliwia - zdaniem Sądu - dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Jednocześnie wskazać trzeba, że Sąd nie orzekał w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem wnioskodawczyni zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.