Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu odwołania A. J., J. L. i E. R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. umarzającej postępowania postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] wywłaszczono za odszkodowaniem nieruchomość o pow. [...] ha, parcela nr [...], położoną w B. przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w B. tom II, wykaz 67.
Pismem z dnia [...] maja 2012 r. A.J., J. L. i E. R. reprezentowane przez r.pr. M. K., wystąpiły do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady w [...].
Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej działając na podstawie przepisu art. 65 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego przekazał powyższy wniosek według właściwości Wojewodzie [...].
Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej rady Narodowej Wydział Społeczno-Administracyjny w [...]. z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości gruntowej, parcela nr [...], położonej w B. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w B. tom II, wykaz [...].Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda [...] wskazał, że kwestionowane przez stronę orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 24, poz.
- 31) i dotyczyło wywłaszczenia oraz odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.
Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z art. 10 dekretu organem właściwym w sprawie orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu było w pierwszej instancji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej właściwej według położenia przedmiotu wywłaszczenia. Odwołanie do decyzji wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, na podstawie art. 24 ust. 2 dekretu rozpatrywała Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Wskazał w tym miejscu, że Komisja ta miała jedynie charakter organu odwoławczego, natomiast nie posiadała uprawnień nadzorczych przypisanych organowi wyższego stopnia. Wojewoda wyjaśnił, że organem wyższego stopnia w stosunku do organów Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej był właściwy minister. Obowiązujące w tym czasie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidywały, że organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez organ naczelny – ten organ.
Tak więc, zdaniem Wojewody [...], organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w przedmiocie wywłaszczenia był minister. Zdaniem Wojewody w przedmiotowej sprawie, stosownie do treści art. 157 § 1 kpa minister jest organem właściwym do rozstrzygania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania. W związku z powyższym, Wojewoda [...] stwierdził, że stosownie do art. 157 § 1 kpa w zw. z art. 20 kpa Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, jest organem właściwym do rozstrzygania w przedmiotowej sprawie w pierwszej instancji.
Wojewoda wyjaśnił jednocześnie, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem pierwszej instancji.
Od decyzji powyższej odwołanie do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył pełnomocnik A. J., J. L. i E. R. – r.pr. M. K. Po rozpatrzeniu odwołania oraz zbadaniu całości akt sprawy, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] i wyjaśnił, że w sprawie niniejszej przekazał wniosek A. J., J. L. i E. R. z dnia [...] maja 2012 r. uznając swoją niewłaściwości i powołując się na uprzednie rozstrzygnięcia sporów kompetencyjnych w tym zakresie przez Prezesa Rady Ministrów. Organ wyjaśnił jednocześnie, że pogląd ten nie został zaakceptowany w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych i powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał ponadto, że również w najnowszych rozstrzygnięciach sporów o właściwość zaistniałych między wojewodami a Ministrem, Prezes Rady Ministrów wskazuje ministra jako organ właściwy w tego typu sprawach.
Minister wyjaśnił, że w wyniku niniejszej decyzji pozostanie do rozpatrzenia przez niego wniosek A. J., J. L. i E. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] lutego 1956 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem ww. nieruchomości położonej w B. przy ul. [...].
Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu A. J., J. L. i E. R. reprezentowane przez pełnomocnika r.pr. M. K. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organ orzekającym w sprawie naruszenie:
- - art. 105 § 1 kpa poprzez bezzasadne przyjęcie, że rozpoznanie sprawy jest bezprzedmiotowe, a w konsekwencji że uzasadnionym jest jego umorzenie;
- - art. 65 § 1 kpa oraz art. 156 § 1 kpa poprzez uznanie, że Wojewoda [...] jest niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, a właściwym do jej rozpoznania jest Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.
W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżących podał argumenty na poparcie powyższych zarzutów i wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji Wojewody [...].
Odpowiadając na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwana dalej p.p.s.a. nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli ze względu na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 Kpa dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej prowadził bowiem postępowanie niezgodnie z właściwością.
Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi. (vide: wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 532/07).
Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 kpa, a jego przedmiotem było stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w B. przy ul. [...] stanowiących własność A. i T. S. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1998 r. III RN 83/98 (OSNP/1999/9/293) stwierdził, iż "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji. (...) Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania.
Podkreślenia wymaga, że powyższy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. ukształtował kilkunastoletnią powszechną praktykę ustalania organu wyższego stopnia na szczeblu właściwego Ministra, jeśli chodzi o postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, wydawanych przez Prezydia Wojewódzkich Rad Narodowych na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. Praktyka ta była niezmienna na przestrzeni owych kilkunastu lat, mimo zmian we właściwości organów odnośnie wywłaszczenia i nadal powinna być stosowa (por. wyroki WSA w Warszawie sygn. akt: I SA/Wa 809/11, I SA/Wa 935/11, I SA/Wa 870/11 orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przypomnieć również należy, że przepis art. 14 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 roku wskazywał jako właściwy rzeczowo organ do orzekania o wywłaszczeniu - organ do spraw wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości. Mając na uwadze przepis art. 157 § 1 zdanie 1 w związku z art. 17 pkt 2 kpa należy uznać, że organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego administracji rządowej, którym w dacie 9 lutego 1956 r. był Wydział Społeczno-Administracyjny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]., jest właściwy w sprawie Minister będący organem nadrzędnym nad Wojewodą, który obecnie pełni funkcję organu szczebla wojewódzkiego administracji rządowej zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm.).
Jednocześnie Sąd, odnosząc się do zarzutu skargi, zwraca uwagę, że przekazanie wniosku A. J., J. L. i E. R. przez Ministra Wojewodzie [...] nastąpiło nie postanowieniem, lecz pismem z dnia 22.08.2012 r. zgodnie z treścią art. 65 § 1 k.p.a. po nowelizacji, na które nie przysługuje zażalenie.
Zatem przekazanie wniosku nastąpiło w formie czynności materialno-technicznej, a pismo takie nie ma cech czynności o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wydane zostało bowiem w stanie prawnym obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r. W tym bowiem dniu weszła w życie ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Na mocy tej ustawy zmieniona została m.in. treść art. 65 § k.p.a., z którego wynika, że przekazanie podania do organu następuję w formie zwykłego pisma, na które nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Zatem ponownie rozpatrując sprawę Minister w ramach autokontroli wyeliminuje z obrotu powyższe pismo, a następnie rozpatrzy wniosek z dnia 7 maja 2012 r. złożony przez A. J., J. L. i E. R. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r. w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w B. przy ul. [...].
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji jako dotknięte kwalifikowaną wadą prawną musiały zostać usunięte z obrotu prawnego zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 2 w związku z art. 135 – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powyższej ustawy.