Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] o zwrocie wniosku D. G., K. G. i W. G., w części dotyczącej zwrotu zespołu pałacowo-parkowego w W. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Pismem z dnia 6 listopada 2012 r. D. G., K. G. i W. G., reprezentowani przez adwokat K. N., zwrócili się do Wojewody [...] z wnioskiem o ustalenie, że zespół pałacowo - parkowy położony w miejscowości W., gmina [...], o powierzchni [...] ha, nie podlegał pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm) oraz zwrot nieruchomości opisanych w pkt 1 wniosku.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], Wojewoda [...] zwrócił stronom ww wniosek w części dotyczącej pkt 2, tj. żądania zwrotu zespołu pałacowo - parkowego.
Po rozpatrzeniu zażaleń D. G., K. G. i W. G., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w obecnym stanie prawnym organy administracji publicznej nie mają kompetencji do orzekania o zwrocie nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. Kwestia ewentualnego zwrotu (wydania) nieruchomości, jako spór dotyczący praw rzeczowych, jest sprawą cywilną podlegającą rozpatrzeniu przez sąd powszechny, zgodnie z art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Wyjaśniono również, że przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają zastosowania do nieruchomości przejętych na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepisy te mają zastosowanie jedynie do nieruchomości wywłaszczonych (a nie znacjonalizowanych) na podstawie tej właśnie ustawy oraz aktów prawnych wskazanych w art. 216 ust. 1 i 2 ustawy, wśród których ustawodawca nie wymienia dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Na powyższe postanowienie D. G., K. G. i W. G. reprezentowani przez adwokat K. N. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zarzucając organowi;
- - naruszenie przepisu art. 136 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich niezastosowanie i bezpodstawne przyjęcie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w sprawie niniejszej mamy do czynienia z nieruchomością znacjonalizowaną, a tymczasem, zdaniem Ministra, przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczą wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych;
- - dokonanie rozróżnienia nieruchomości na: wywłaszczone i znacjonalizowane, gdy tymczasem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w żaden sposób nie wyjaśnia na czym ta różnica ma polegać i w związku z tym błędne przyjęcie, że w sprawie zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie orzeka właściwy organ administracji.
W ocenie strony skarżącej Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazuje jedynie organ uprawniony do orzekania w sprawie ustalenia czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej. Nie zostały w nim uregulowane kwestie związane ze zwrotem wywłaszczonych nieruchomości, co w konsekwencji powoduje, że zastosowanie mają odpowiednie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, a wcześniej odpowiednich ustaw regulujące sprawy wywłaszczania nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że Wojewoda [...] rozpatrzył pkt 1 wniosku z dnia 6 listopada 2012 r. poprzez wydanie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] stwierdzającej, że zespół dworsko - parkowy w W. podpadał pod działanie dekretu. Podstawą prawną decyzji był § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidujący możliwość orzekania o tym, czy dana nieruchomość podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu. Powyższa decyzja została zaskarżona do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – powoływana dalej jako "ppsa").
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozważań Sądu jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] o zwrocie skarżącym – w trybie art. 66 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) wniosku o zwrot przejętego na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zespołu pałacowo-parkowego w W. Z treści art. 66 § 3 Kpa wynika, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem w istocie do oceny, jaka droga - postępowania przed sądem powszechnym, czy też przed organami administracyjnymi jest właściwa do rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że jak słusznie zauważyły organy administracyjne, przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej, o tym czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powyższe oznacza zatem, że zgodnie z § 5 cytowanego powyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. wojewoda ma kompetencję do orzekania o tym, czy dana nieruchomość podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu. Przywołany § 5 rozporządzenia stanowił więc podstawę prowadzenia postępowania, co do pkt 1 wniosku, które zakończyło się decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. [...].
Odnosząc się natomiast do spornej kwestii, czy o zwrocie nieruchomości przejętej w trybie powyższego dekretu (pkt 2 wniosku) może orzekać organ administracji, to Sąd przychyla się do stanowiska organów przedstawionego w zaskarżonych postanowieniach, wskazujących, że jest to sprawa cywilna podlegającą rozpatrzeniu przez sąd powszechny. Żaden bowiem przepis prawny nie nakłada obowiązku rozpoznawania tego typu spraw przez organy administracji publicznej.
W skardze strony reprezentując stanowisko odmienne, jako postawę prawną wskazały art. 136 ustawy dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej u.g.n.). Zgodnie z § 3 art. 136 u.g.n poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. O zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji (art. 142. 1 u.g.n).
W ocenie Sądu wskazana podstawa prawna nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że zwrotowi w trybie art. 136 u.g.n. mogą podlegać jedynie nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, musiało to jednak nastąpić na podstawie obowiązującej wówczas ustawy wywłaszczeniowej. Wchodzą tu w szczególności przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tj. Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 ze zm - uchylona), przepisy ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 – uchylona), wreszcie przepisy ustawy wymienione w art. 216 u.g.n. (por., Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, G. Bieniek i in. LexisNexis, Wyd. 2 str. 659).
Zakres przedmiotowy art. 136 ustawy został rozszerzony przez art. 216 ustawy, który przewiduje stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych przepisów. Wyliczenie zawarte w art. 216 ma charakter zupełny (wyczerpujący) i nie obejmuje dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Potwierdzenie tego poglądu znajduje odzwierciedlenie chociażby w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. (SKK 22/01), w którym Trybunał stwierdził, że wyłączenie w art. 216 u.g.n uprawnień do zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., jest zgodne z art. 32 i art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.
Powyższe oznacza, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym, nieruchomości znacjonalizowane działaniem ww. dekretu, nie podlegają zwrotowi na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Dlatego też w ocenie Sądu organy administracji zasadnie zwróciły skarżącym wniosek w oparciu o art. 66 § 3 Kpa, uznając właściwość sądu powszechnego do rozstrzygania w kwestii zwrotu nieruchomości przejętej w trybie dekretu o reformie rolnej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.