Uzasadnienie
W związku z wniesieniem skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2014 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2014 r. o umorzeniu postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skarżąca H. K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca podała we wniosku, że dochody uzyskiwane z emerytury w wysokości [...] zł w całości przeznacza na podstawowe opłaty oraz wydatki związane z utrzymaniem jej jednoosobowego gospodarstwa domowego oraz na leczenie. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że jest współwłaścicielką domu o pow. [...] m2 i nie posiada innego majątku.
Powzięte wątpliwości odnoszące się do przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej skarżącej skutkowały wezwaniem jej - w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) - do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez przedstawienie dokumentu wskazującego na wysokość aktualnie pobieranej emerytury, szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie wraz z określeniem ich wysokości, w tym także dokumentów potwierdzających ich opłacenie, a ponadto informacji o wydatkach ponoszonych przez skarżącą na utrzymanie domu oraz o aktualnym sposobie wykorzystania tej nieruchomości. W odpowiedzi na sądowe wezwanie - w piśmie, które wpłynęło do sądu w dniu 25 marca 2015 r. - skarżąca wyjaśniła, że nie posiada rachunków i faktur dokumentujących ponoszone prze nią wydatki, co jest związane z tym, że zakupy dla skarżącej – osoby po wielu złamaniach kończyn i złamaniu miednicy – robione są przez jej córkę i bratanicę, które rachunków takich nie gromadzą.
Strona oświadczyła ponadto, że połowę emerytury oddaje córce, która znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, zaś dom którego jest współwłaścicielką (w [...]) i za który skarżąca uiszcza podatek od nieruchomości, nie jest obecnie zamieszkany. Brak środków finansowych nie pozwala na przeprowadzenie koniecznego gruntownego remontu tej nieruchomości, zalanej na skutek pęknięcia rur i posiadającej zniszczoną instalację centralnego odgrzewania. Do pisma strona dołączyła kopię decyzji o waloryzacji emerytury z [...] marca 2015 r., z której wynika, że od 1 marca 2015 r. skarżąca pobiera miesięcznie świadczenie w wysokości [...] zł.
Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzależnienie możliwości przyznania prawa pomocy od wykazania przez osobę wnioskującą o przyznanie takiej pomocy, że poniesienie kosztów tego postępowania wiązać się będzie z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy sprawia, że do uwzględnienia wniosku może dojść jedynie w tych przypadkach, w których zostanie przez wnioskodawcę dowiedzione, że dysponuje on wyłącznie środkami na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych, a zdobycie dodatkowych środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego każe uznać, że skarżąca bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania ma możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztu wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, jak też uiszczenia innych kosztów sądowych, które nie przekraczają jednorazowo w postępowaniu, którego dotyczy rozpoznawany wniosek, kwoty 100 zł. W złożonym wniosku skarżąca nie wskazała wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, braku tego nie uzupełniła także na wezwanie sądowe z 6 marca 2015 r. tłumacząc brak posiadania stosownych faktur i rachunków zależnością od członków najbliższej rodziny, z pomocy których korzysta przy dokonywaniu czynności związanych z zaopatrzeniem swojego gospodarstwa domowego. Zaniedbanie przez osoby sprawujące pieczę nad skarżącą, polegające na niegromadzeniu zazwyczaj archiwizowanej w gospodarstwach domowych dokumentacji związanej z kosztami utrzymania gospodarstwa (np. rachunki za energię elektryczną, gaz, dowody opłaty czynszu) obciąża jednakże samą skarżącą, gdyż w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych niedopełnienie obowiązku dostarczenia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. danych, jak również przedstawienie ich w sposób niekompletny bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia, co uprawnia do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z 5 marca 2015 r., I OZ 177/15; postanowienie NSA z 3 marca 2015 r., II OZ 153/15).
W rozpoznawanej sprawie, poza gołosłownym oświadczeniem strony o całkowitym bilansowaniu się uzyskiwanych dochodów z wydatkami ponoszonymi w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie można znaleźć okoliczności, która wskazywałaby na wykazanie spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy ponadto zauważyć, że oświadczenie to, zawarte w treści wniosku o prawo pomocy, pozostaje niespójne z oświadczeniem skarżącej złożonym w piśmie wniesionym do sądu w dniu 25 marca 2015 r., w którym strona podała, że wspomaga finansowo pozostającą w trudnej sytuacji materialnej córkę, a środki przekazywane na ten cel wynoszą połowę emerytury. Udzielanie stałego wsparcia finansowego córce w tak znacznym rozmiarze każe przypuszczać, że kwota [...] zł, stanowiąca równowartość połowy pobieranego świadczenia emertytalnego, w istocie wystarcza skarżącej na utrzymanie konieczne.
Należy zauważyć, że w świetle deklaracji skarżącej, nie pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z córką co sprawia, że Sąd lub organ sądowy rozpoznający wniosek o prawo pomocy nie ma możliwości wglądu w sytuację materialną i osobistą osoby, na rzecz której z dochodów skarżącej następuje przysporzenie majątkowe. Należy zauważyć, że w obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi (art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), zaś rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Odróżnić należy ponadto obowiązek alimentacyjny od prawa skarżącej do dysponowania swoim majątkiem, jako możnością określonego postępowania.
Skarżąca nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że ciąży na niej prawny obowiązek dostarczania środków utrzymania córce, która takich środków nie posiada. Należy zatem przyjąć, że przekazywanie córce środków finansowych następuje w istocie w formie darowizny podlegającej przepisom ustawy od spadków i darowizn. Nie odmawiając zatem skarżącej prawa do decydowania o sposobie wykorzystania swoich dochodów należy stwierdzić, że nie znajduje uzasadnienia przerzucanie na Skarb Państwa, a w istocie na innych podatników, kosztów wszczętego przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego w sytuacji, gdy strona godzi się, by jej darowizny stanowiły stałe źródło dochodów jej dorosłego dziecka.
Niezależnie od powyższego należy wskazać na zaniechanie skarżącej polegające na braku szczegółowego przedstawienia wydatków ponoszonych przez nią na utrzymanie konieczne sprawia, że nie ma podstaw do przyjęcia, że kształtują się one na poziomie znacznie odbiegającym od przeciętnego. Dochód skarżącej przekracza znacząco minimum socjalne przyjmowane jako niezbędne dla prawidłowego prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego (minimum socjalne dla tego rodzaju gospodarstwa domowego w drugiej połowie 2014 r., według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, wynosiło [...] zł). Skarżąca nie wskazała ani nie udokumentowała, aby musiała ponosić jakiegokolwiek rodzaju wydatki szczególne.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony tego postępowania, której celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść we własnym zakresie np. kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji sprawia, że prawo pomocy udzielane jest przede wszystkim osobom nieposiadającym źródeł stałego dochodu oraz majątku, a także pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca nie wykazała, że jej stan majątkowy wskazuje na konieczność przejęcia przez Skarb Państwa kosztów sądowych związanych z postępowaniem wszczętym jej skargą.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.