Uzasadnienie
A. D. (dalej: Skarżąca) pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o:
- 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.);
- 2) przyznanie Skarżącej na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim;
- 3) zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania
- - w związku z niewykonaniem przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 509/15.
Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. N. i W. J. zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 11 lipca 1985 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] pochodzącej z "Tabeli likwidacyjnej wsi [...] nr [...]" w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i zasądził na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania.
Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 13 stycznia 2016 r., zatem czteromiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w wyroku z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 509/15 upłynął z dniem 13 maja 2016 r.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że wobec niewykonania powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I SA/WA 1953/16 nałożył na Prezydenta [...] grzywnę. Następnie zostały złożone kolejne skargi na niewykonanie ww. wyroku (sprawy rozpoznane przez WSA w Warszawie pod sygn. akt I SA/WA 1691/19 i I SA/WA 392/20). Skarżąca podkreśliła, że powyższe niczego nie zmieniło, organ niezmiennie pozostaje bezczynny, dosłownie nie podejmując już aktualnie żadnych działań w sprawie. Mając na uwadze dotychczasowy tok postępowania i czynności podjęte przez organ, termin do jej rozstrzygnięcia (nawet jeśli by przyjąć, iż sprawa ma szczególnie skomplikowany charakter) został już znacznie przekroczony. Dlatego skarga jest konieczna i uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, że do dnia dzisiejszego (23 luty 2021 r.) nie wpłynął prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 392/20 wraz z kopiami akt przedmiotowego postępowania. Stwierdził, że opóźnienie w realizacji wniosku wynika między innymi z postawy Skarżących, których aktywność procesowa koliduje z możliwością przedsięwzięcia czynności zmierzających do wydania decyzji w sprawie.
Do dnia [...] stycznia 2022 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 1985 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Rozpoznawana skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 509/15 zobowiązał Prezydenta [...]do rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 1985 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość warszawską położoną przy ul. [...] pochodzącej z "Tabeli likwidacyjnej wsi [...] nr [...]" w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt.
Bezspornie, akta tej sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 18 września 2015 r. wpłynęły do organu w dniu [...] stycznia 2016 r., zatem czteromiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem [...] maja 2016 r.
Istotną w sprawie i niekwestionowaną okolicznością jest to, że do dnia wniesienia skargi z [...] stycznia 2021 r. - mimo uprzedniego wezwania organu przez Skarżącą do wykonania prawomocnego wyroku – Prezydent [...] nie rozstrzygnął tej sprawy, to jest nie rozpoznał wniosku z dnia [...] lipca 1985 r.
Dlatego wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest uzasadniony.
W demokratycznym państwie prawnym nie może być bowiem tolerowane niewykonywanie wyroków sądów. Pogląd ten jest konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi bowiem do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy też o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.
Zgodnie z treścią art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Skład orzekający ocenił, że w realiach rozpoznawanej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości [...] złotych, która to kwota mieści się w granicach wymiaru określonego w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że Prezydent [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw, może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów. Jednakże jest to już czwarty wyrok w sprawie ze skargi na niewykonanie wyroku z dnia 18 września 2015 r. Sąd miał więc szczególnie na uwadze, że mimo wcześniejszych wyroków: z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1953/16, z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1691/19 i z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 392/20 wymierzających organowi grzywny, organ w dalszym ciągu nie rozpoznał wniosku z dnia [...] lipca 1985 r.
Nie zasługiwały przy tym na uwzględnienie w wyjaśnienia Prezydenta [...], z których wynikało, że opóźnienie w realizacji wniosku wynika między innymi z postawy Skarżących, których aktywność procesowa koliduje z możliwością przedsięwzięcia czynności zmierzających do wydania decyzji w sprawie.
Co do zasady bowiem brak akt administracyjnych nie jest przeszkodą do rozpoznania sprawy. To rzeczą organu jest takie zorganizowanie pracy, by być w posiadaniu albo samych akt albo ich kopii w razie zaistnienia konieczności ich przekazania innemu organowi, czy też sądowi. Dzisiejsze środki techniczne są w pełni wystarczające, by sprawnie i skutecznie rozwiązać ten problem. W takiej sytuacji organ powinien wystąpić do sądu lub właściwego organu, w którego dyspozycji pozostawały akta administracyjne z wnioskiem o ich czasowe wypożyczenie w celu niezwłocznego rozpoznania sprawy lub też skopiowania tychże akt (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1503/10). Niezrozumiałe jest, dlaczego w rozpoznawanej sprawie organ takich działań nie podjął.
Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1792/16).
Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku z dnia 18 września 2015 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ nie zakończył bowiem sprawy, mimo że upłynęło już ponad 5 lat od wyznaczonego terminu.
Zgodnie z treścią art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości działania organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować stronie nieuzasadnione oczekiwanie z powodu bezczynności i przewlekłości działania organu.
Sąd nie uwzględnił wniosku Skarżącej o przyznanie od Prezydenta [...] sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Skarżąca wniosku tego bowiem nie uzasadniła.
Sąd zasądził też na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).