Uzasadnienie
A. F. pismem z dnia lutego 2020 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 224/15.
Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej jako tabela likwidacyjna wsi [...] nr [...] cz., stanowiącej obecnie działki ewidencyjne o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta wraz z odpisem prawomocnego wyroku doręczone zostały organowi dnia [...] kwietnia 2016 r.
Skarżąca pismem z dnia [...] lipca 2016 r. wezwała organ do wykonania powołanego wyroku. Wobec bezskuteczności tego wezwania wniosła wskazaną na wstępie skargę, żądając w niej zobowiązania Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, zasądzenia od organu na rzecz skarżącej odszkodowania w wysokości połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, stosownie do art. 154 § 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że pomimo upływu kilkudziesięciu lat wniosek następców prawnych byłych właścicieli o przyznanie własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) nie został rozpoznany co do przeważającej części działek wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości dekretowej, natomiast w zakresie, w którym wnioski zostały rozpoznane negatywnie, nie wydano decyzji o ustaleniu odszkodowania. Podniosła również, że pismem z dnia [...] lipca 2016 r. wezwała organ do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 224/15, jednak wezwanie to pozostało bezskuteczne.
Ponadto podkreśliła, że poza skierowaniem wskazanego powyżej wezwania, wielokrotnie zwracała się do urzędników prowadzących sprawę, jak i kierownictwa Biura Spraw Dekretowych o wykonanie wyroku, jednak także bez skutku. Zwróciła też uwagę na upływ ponad 4 lat od wydania wyroku stwierdzającego bezczynność i brak w tym czasie wykonania tegoż wyroku przez organ. W ocenie skarżącej powyższe postępowanie organu uzasadnia zasądzenie na jej rzecz odszkodowania za niezałatwienie sprawy i tym samym ignorowanie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.)
W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że w chwili obecnej podejmowane są w niniejszej sprawie czynności mające na celu merytoryczne załatwienie sprawy, w tym dokonywana jest analiza dotychczas zgromadzonej dokumentacji. Wskazał ponadto, że ze względu na złożony charakter postępowania oraz bardzo dużą ilość postępowań administracyjnych dotyczących ustanawiania prawa użytkowania wieczystego nie było możliwe rozpatrzenie wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości w terminie określonym w art. 35 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego. O wskazanych powyżej okolicznościach uniemożliwiających terminowe rozpatrzenie wniosku pełnomocnik stron został poinformowany pismem z dnia [...] lutego 2020 r. Organ zwrócił uwagę na okoliczność, że akta sprawy na skutek ponagleń i skarg wnoszonych przez strony pozostają w długotrwałym posiadaniu organów nadrzędnych i sądów administracyjnych, co także znacząco utrudnia rozpoznawanie spraw, bowiem nie jest możliwym prowadzenie tych postępowań wyłącznie w oparciu o akta zastępcze, zaś o kolejności rozpatrywania spraw nie może decydować wyłącznie aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg, tym bardziej, że wniosek skarżącej jest relatywnie nowy w stosunku do innych wniosków o odszkodowanie oczekujących na rozpatrzenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego.
Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten musi pozostawać w bezczynności po wyroku. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, obie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 154 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi.
Jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie, mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżącą do wykonania prawomocnego wyroku, Prezydent [...] nie rozpoznał w całości wniosku z [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Akta sprawy zwrócone zostały do organu w dniu [...] kwietnia 2016 r. Od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoczął zatem swój bieg wyznaczony wyrokiem termin, w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana.
W konsekwencji termin ten upłynął bezskutecznie dnia [...] czerwca 2016 r. Wobec tego Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki o których mowa w art. 154 § 1 i 6 powołanej ustawy, a zatem skarga o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny jest zasadna.
Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które zobowiązane są do jego stosowania.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 154 § 2 powołanej ustawy Sąd ma obowiązek orzec, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponieważ od ponad czterech lat Prezydent pozostaje przy wykonywaniu powyższego wyroku w stanie bezczynności, która w tych okolicznościach przybiera postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, tj. art. 286 § 2 powołanej ustawy, jak też art. 153 tej ustawy i art. 12 oraz 35 kpa. Taką jej ocenę uzasadnia również fakt, że do dnia wniesienia skargi organ nie podejmował jakichkolwiek działań w sprawie. Pismo informujące pełnomocnika strony o braku możliwości rozpatrzenia wniosku w terminie określonym w art. 35 § 3 kpa, do którego nawiązuje organ w odpowiedzi na skargę, datowane jest na dopiero na dzień [...] lutego 2020 r., a zatem czynność ta podjęta została dopiero po wniesieniu skargi na niewykonanie wyroku.
W tej sytuacji Sąd uznał za zasadne wymierzenie organowi grzywny z tytułu zaistniałej zwłoki w wykonaniu prawomocnego wyroku. Sąd miarkując wysokość nakładanej grzywny, za najbardziej obecnie adekwatną, a jednocześnie mieszczącą się w granicach określonych przepisem art. 154 § 6 powołanej ustawy uznał grzywnę w kwocie 3000 zł.
Jednocześnie, w ocenie Sądu obecnie brak jest usprawiedliwionych podstaw uzasadniających przyznanie obecnie na rzecz skarżącej od organu tytułem zadośćuczynienia za zaistniałe opóźnienie sumy pieniężnej ustalonej na podstawie art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również treść skargi nie pozwalają na przyjęcie, że skarżąca na skutek niewykonania powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a co za tym idzie nierozpoznania przez organ złożonego wniosku w terminie zakreślonym przez Sąd, doznała uciążliwości wymagającej zadośćuczynienia poprzez przyznanie wnioskowanej sumy pieniężnej. Wyjaśnić należy, że suma pieniężna z art. 154 § 7 powołanej ustawy ma charakter kompensacyjny i prewencyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. Skarżąca w złożonej skardze nie podnosi takich okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej wnioskowanej sumy pieniężnej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 154 § 1 i 2 w związku z art. 154 § 6 oraz na podstawie art. 154 § 7 w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 265).