Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 51/16 oddalił skargę D. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.
Skarżąca w dniu 9 lipca 2016 r. wniosła o ustanowienie na jej rzecz adwokata.
W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy wnioskodawczyni podała, że jej gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie z mężem utrzymywane jest w dwóch źródeł dochodu – emerytury skarżącej w wysokości [...] zł oraz uposażenie męża (prokuratora w stanie spoczynku) w wysokości [...] zł. Skarżąca wskazała, że na miesięczne utrzymanie wydaje kwotę [...] zł, na którą składają się koszty związane utrzymaniem mieszkania o pow. [...] m3 – [...] zł, opłata za media – [...] zł, leczenie męża (prywatnie) – [...] zł, rehabilitacja męża – [...] zł. Podając dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni oświadczyła, że jest właścicielką: 1) zwróconego przez ANR w [...] dworku wymagającego znacznych nakładów na remont, 2) mieszkania o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] zł oraz 3) 5- letniego samochodu osobowego o wartości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ze względu na sytuację materialną nie jest w stanie wynająć adwokata z wyboru.
Podkreśliła, że stan zdrowia jej męża, udokumentowany załączonymi do wniosku: 1) wypisem z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z [...] września 1996 r. zaliczającego K. G. do pierwszej grupy inwalidów, 2) kartą informacyjną leczenia szpitalnego z 2014 r., 3) wynikiem badania lekarskiego z [...] lipca 2016 r., wymaga zapewnienia mu stałej opieki. Zaznaczyła, że mąż pozostaje pod stałą kontrolą lekarską i ponosi znaczne koszty prywatnym wizyt (200 zł jednorazowo) oraz koszty przejazdów taksówkami, gdyż mąż nie jest stanie prowadzić samochodu. Skarżąca również nie prowadzi.
Postanowieniem z 14 września 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że dochody osiągane w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym skarżącej – tj. [...] zł miesięcznie netto – znacząco przewyższają nie tylko minimum socjalne, które według średniorocznym danych opublikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla tego rodzaju gospodarstw domowych w roku 2015 r. wynosiło [...] zł, ale i aktualnie ustaloną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, wynoszącą od 1 stycznia 2016 r. [...] zł. Jeśli się zważy, że zadeklarowane miesięczne wydatki na utrzymanie konieczne wynoszą [...] zł, co stanowi mniej niż 50% miesięcznych wpływów do budżetu domowego strony, to tym samym wnioskodawczyni ma możliwość pozyskać środki na pokrycie kosztów działania pełnomocnika procesowego (adwokata) ustanowionego z wyboru.
Referendarz sądowy wskazał również, że bez wpływu na powyższe stanowisko pozostaje okoliczność, że skarżąca chce przeprowadzić remont odzyskanej nieruchomości, tym bardziej że ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, jak również kwestia ponoszonych przez stronę nakładów na dojazdy taksówkami do placówek medycznych.
Na powyższe postanowienie skarżąca pismem z 5 października 2016 r. złożyła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podała, że faktycznie miesięczne wydatki strony wynoszą [...] zł. Dodatkowo w chwili obecnej sytuacja strony uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność zakupu wózka inwalidzkiego dla męża, który w sierpniu 2016 r. przeszedł trzeci zawał serca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że wnioskodawczym nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, które utrzymywane jest z dwóch źródeł dochodu - emerytury skarżącej w wysokości [...] zł oraz uposażenia męża (prokuratora w stanie spoczynku) w wysokości [...] zł. Skarżąca wskazała, że na miesięczne utrzymanie wydaje kwotę [...] zł, na którą składają się koszty związane utrzymaniem mieszkania o pow. [...] m2 - [...] zł, opłata za media - [...] zł, leczenie męża (prywatne) - [...] zł, rehabilitacja męża - [...] zł. Podając dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni oświadczyła, że jest właścicielką: 1) zwróconego przez ANR w [...] dworku wymagającego znacznych nakładów na remont, 2) mieszkania o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] zł oraz 3) 5-letniego samochodu osobowego o wartości [...] zł.
Mając powyższe na uwadze nie można uznać, że skarżąca jest osobą zupełnie pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że wnioskodawczyni jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca w sprzeciwie z 5 października 2016 r. wprawdzie wskazała, że koszty utrzymania jej rodziny wynoszą nie [...] zł, jak podała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a [...] zł, to jednak nie przedłożyła żadnych dokumentów na okoliczność ponoszonych wydatków, czym uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Podkreślić jeszcze raz należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Choć Sąd rozumie trudną sytuację życiową, w której znalazła się skarżąca z uwagi na chorobę męża i konieczność zakupu wózka inwalidzkiego, to jednak zauważyć trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem, wnioskodawczym jest w stanie z posiadanych dochodów wygospodarować środki na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.