Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie reformy rolnej.
Skarżąca wystąpiła z wnioskiem doręczenie jej odpisu wyroku z uzasadnieniem, a następnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy wnioskodawczyni podała, że jej gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie z mężem utrzymywane jest z dwóch źródeł dochodu – emerytury skarżącej w wysokości [...] oraz uposażenia męża (prokuratora w stanie spoczynku) w wysokości [...] zł. Skarżąca wskazała, że na utrzymanie konieczne miesięcznie wydaje kwotę [...]. W tym zakresie strona wyjaśniła, że miesięczne koszty związane utrzymaniem mieszkania o pow. [...] wynoszą [...], opłatą mediów – [...], leczeniem męża (prywatnie) – [...], rehabilitacją męża – [...]. Podając dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni oświadczyła, że jest właścicielką: 1) nieruchomości rolnych położonych w [...] – dworku wymagającego znacznych nakładów na remont, 2) mieszkania o wartości ok. [...] oraz 3) samochodu osobowego o wartości [...].
W uzasadnieniu wniosku D.K. wskazała, że ze względu na sytuację materialną nie jest w stanie wynająć adwokata z wyboru. Podkreśliła, iż stan zdrowia jej męża, udokumentowany załączonymi do wniosku: 1) wypisem z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] września 1996 r. zaliczającego K.G. do pierwszej grupy inwalidów, 2) kartą informacyjną leczenia szpitalnego z 2014 r., 3) wynikiem badania lekarskiego z [...] lipca 2016 r., wymaga zapewnienia mu stałej opieki. Zaznaczyła, że mąż pozostaje pod stałą kontrolą lekarską i ponosi znaczne koszty prywatnych wizyt lekarskich ([...] jednorazowo za wizytę) oraz koszty przejazdów taksówkami, gdyż mąż nie jest w stanie prowadzić samochodu. Skarżąca oświadczyła, że sama pojazdu również nie prowadzi.
Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Rozpoznawany wniosek obejmuje żądanie ustanowienia adwokata, co każe kwalifikować go jako wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym wymaga wykazania od wnioskodawcy, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zakres zastosowania tego przepisu limituje bezpośrednio jego treść, wskazująca na konieczność wykazania przed podmiot występujący z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na niebezpieczeństwo zachwiania swojej sytuacji materialnej i bytowej w sposób prowadzący do niemożliwości zapewnienia sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. W odniesieniu do wyżej wskazanej podstawy normatywnej przyznania prawa pomocy w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie prezentowany jest pogląd, w świetle którego ciężar dowodu w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która o pomoc taką się ubiega (zob. np. postanowienia NSA: z 26 sierpnia 2016 r., sygn. II FZ 369/16; z 27 maja 2015 r., sygn. I OZ 551/15; z 30 kwietnia 2015 r., sygn. I GZ 187/15). Podkreśla się przy tym, że przesłanki zastosowania omawianej instytucji należy interpretować w sposób ścisły.
Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z 8 kwietnia 2016 r., sygn. I OZ 327/16).
Przyjmując powyżej wskazaną optykę badania zasadności wniosku o prawo pomocy referendarz sądowy stwierdził, że analiza oświadczeń zawartych we wniosku D. K. nakazywała przyjąć, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie zastosowania wobec niej na warunkach wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczności przedstawione przez skarżącą w żadnej mierze nie dostarczają właściwej podstawy do zaaprobowania wywodzonego przez wnioskodawczynię wniosku, iż skutkiem samodzielnego poniesienia przez nią kosztów działania adwokata ustanowionego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z 12 kwietnia 2016 r. będzie uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej oraz jej małżonka.
Zasadnicze znaczenia dla przyjętego rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznawanego wniosku miało ustalenie, iż dochody osiągane w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym skarżącej – tj. [...] miesięcznie netto - znacząco przewyższają nie tylko minimum socjalne, które według średniorocznych danych opublikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych,dla tego rodzaju gospodarstw domowych w roku 2105 r. wynosiło 1792 zł, ale i aktualnie ustaloną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, wynoszącą od 1 stycznia 2016 r. 1850 zł. Jeśli się zważy, że skarżąca zadeklarowała, iż jej stałe miesięczne wydatki na utrzymanie konieczne, obejmujące w świetle oświadczeń strony stanowiące znaczące obciążenie budżetu domowego wydatki na leczenie i rehabilitację, wynoszą [...], co stanowi mniej niż 50% miesięcznych wpływów do budżetu domowego strony, to za uprawnione przyjąć należy założenie, iż z nadwyżki finansowej, którą skarżąca comiesięcznie dysponuje po poniesieniu owych wydatków stałych wnioskodawczyni ma możliwość pozyskać środki na pokrycie kosztów działania pełnomocnika procesowego (adwokata) ustanowionego z wyboru.
Dostrzegając, że przedstawiony przez stronę katalog wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne nie może być uznany za pełny, jako nieobejmujący chociażby środków finansowych przeznaczonych na żywność organ sądowy rozpoznający wniosek nie znalazł podstaw do stwierdzenia braku możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków na zatrudnienie adwokata ze służących utrzymaniu dwuosobowego gospodarstwa domowego strony stałych dochodów w wysokości [...] miesięcznie.
Nie można pominąć i tego, że w sytuacji, gdy skarżąca ma zabezpieczone potrzeby bytowe posiadając tytuł prawny do lokalu mieszkalnego o znacznej wartości ([...]) i powierzchni użytkowej, która może być obiektywnie uznana za wystarczająca dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych dwuosobowej rodziny ([...]), do uwzględnienia wniosku nie mogły przyczynić się argumenty strony wskazujące na konieczność zgromadzenia środków na remont odzyskanej nieruchomości rolnej. Wydatki na remont tej nieruchomości, w skład której, według informacji przedstawionej przez wnioskodawczynię, wchodzi również zdewastowany dworek, nie mogą być bowiem wliczone do niezbędnych wydatków koniecznych strony, mających priorytet przed kosztami procesu.
Zgłoszone żądanie ustanowienia dla strony adwokata ze środków z budżetu państwa nie może być również uwzględnione w oparciu o informację dotyczącą ponoszonych przez stronę nakładów na dojazdy taksówkami do placówek medycznych. Zauważenia wymaga, że złożone przez stronę na potrzeby niniejszego postępowania oświadczenie majątkowe obejmujące informację o posiadanym majątku ruchomym w postaci samochodu osobowego o znacznej wartości ([...]) połączone z informacją o wyłączeniu tego składnika majątku z bieżącej eksploatacji ze względu na stan zdrowia męża skarżącej czy też brak stosownych uprawnień do kierowania pojazdem przez stronę (na co może wskazywać informacja podana przez stronę o treści "ja także nie prowadzę") kazałoby pod rozwagę poddać, w sytuacji gdy strona rzeczywiście postrzega swoją sytuację finansową jako trudną, zasadność wyzbycia się tego składnika majątku, czy to w celu uniknięcia ponoszenia, jako nieracjonalnych i zbędnych, kosztów jego utrzymania (ubezpieczenie), czy to mając na względzie potrzebę pozyskania funduszy w celu obrony swoich praw w postępowaniu sądowym.
Reasumując, analiza wniosku nie prowadzi do podzielenia subiektywnej oceny strony, iż ustanowienie pełnomocnika z wyboru jest wyłączone z uwagi na sytuację materialną skarżącej. Ocena informacji przedstawionych we wniosku nie daje podstaw do stwierdzenia, że skarżąca wykazała, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jej we własnym zakresie kosztów działania pełnomocnika procesowego. Z oświadczeń skarżącej można wyprowadzić wniosek, iż preferuje ona przeznaczanie posiadanych środków na wydatki inne niż związane z wszczętym postępowaniem sądowym, a więc w istocie ubiega się o kredytowanie tego postępowania ze środków publicznych.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.