Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. K. od decyzji Burmistrza Gminy B. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] odmawiającej przyznania W. K. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych oraz oddłużenie mieszkania utrzymało powyższą decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:
Wnioskami z dnia 29 października 2009r. oraz z dnia 10 listopada 2009 r. W. K. zwrócił się do Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie mu zasiłku celowego na wskazane cele tj. na bilet PKP z B. do P., na zakup leków w kwocie [...] zł, na oddłużenie mieszkania, na naprawę i dowiezienie 3 maszyn do pisania, na zakupienie i wymianę 2 zamków do drzwi wejściowych, [...] zł miesięcznie na kserokopie dokumentów i zakup znaczków pocztowych.
Decyzją Burmistrza Gminy B. Nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. odmówiono Panu W. K. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych oraz oddłużenie mieszkania. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że dochód Pana W. K. przekracza kryterium dochodowe uprawniającego go do zasiłku celowego. Nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania Panu K. specjalnego zasiłku celowego.
Pismem z dnia 19 listopada 2009 r. Pan W. K. wniósł w ustawowym terminie odwołanie od decyzji z dnia [...] listopada 2009 r.
Oceniając zaskarżone orzeczenie, Kolegium stanęło na stanowisku, że organ I instancji odmawiając przyznania Panu W. K. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania oraz na zakup znaczków pocztowych i wykonywanie kserokopii dokumentów nie przekroczył granic uznania administracyjnego i właściwie zastosował obowiązujące przepisy.
Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej:
- 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Natomiast przepis art. 3 ustawy o pomocy społecznej przewiduje:
Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochody nie przekraczają kryteriów dochodowych określonych w ustawie o pomocy społecznej. Przepis art. 8 ust. 1 tej ustawy stanowi:
- 1. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje:
- 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
- 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobą nie przekracza kwoty 351 zł zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobą w rodzinie",
- 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"
- - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Stosownie do postanowień art. 39 ustawy o pomocy społecznej:
W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.
Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, wykonanie drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczenia na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.
Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego.
Z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 2 listopada 2009r. wynika, że W. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, na który składa się renta inwalidzka w wysokości [...] zł oraz zasiłek stały - [...] zł. Zajmuje lokal spółdzielczy własnościowy, zaś jego zadłużenie w opłatach za mieszkanie na dzień 30 września 2009r. wynosiło [...] zł. Pan K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z uwagi na fakt, że dochód W. K. przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące 477 zł, brak jest podstaw do przyznania mu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w tej sytuacji wniosek został rozpatrzony w oparciu o art. 41ustawy o pomocy społecznej, który brzmi:
"W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:
Specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;
zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku łub wydatków na pomoc rzeczową."
W ocenie Kolegium brak jest podstaw do przyznania Panu K. specjalnego zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wystawionego przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" w B. z dnia 29.10.2009r. wynika, że kwota zadłużenia w opłatach za używanie lokalu wraz z odsetkami na dzień 30 września 2009r. wynosiła [...] zł.
Stosownie do treści art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Ponadto, z art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań.
Organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a ponadto muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby W. K. (który otrzymuje stałe wsparcie z OPS w B.) i cel pomocy, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej.
Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, tzn. uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. W myśl art. 4 powołanej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W. K., nie podejmując starań o rozwiązanie problemu zaległości w opłatach za używanie lokalu, jak chociażby zamiana zajmowanego mieszkania na mniejsze ze spłatą zadłużenia, nie może oczekiwać, że zadłużenie to pokryje świadczeniami z pomocy społecznej.
Odnosząc się do wniosku o przyznanie zasiłku celowego w kwocie [...] zł miesięcznie na zakup znaczków pocztowych i wykonywanie kserokopii dokumentów, Kolegium podziela stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym prowadzenie korespondencji nie jest niezbędną potrzebą życiową, która miałaby uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Odmowa przyznania pomocy na ten cel w żaden sposób nie wpłynie na pogorszenie warunków bytowych Pana K.. Ponadto W. K. może co miesiąc zrobić w Ośrodku Pomocy Społecznej w B. nieodpłatnie 30 sztuk korespondencji.
Organ podnosi, że zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy, jak na to wskazuje chociażby ich nazwa, przeznaczony jest na zaspokojenie określonej potrzeby, dlatego też nie może mieć charakteru świadczenia wypłacanego w sposób stały i systematyczny, jak tego oczekuje W. K..
W. K. znajduje się pod stałą opieką Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i otrzymuje niezbędną pomoc w formie zwrotnych zasiłków z odstąpieniem od obowiązku zwrotu na faktycznie niezbędne potrzeby (opłacenie rachunków za energię elektryczną, należności za wodę, gaz, telefon stacjonarny, leki, dojazd do lekarza). Decyzją Nr [...] z dnia[...] listopada 2009r. przyznano W. K. zasiłek celowy zwrotny w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na: zwrot środków wydatkowanych na bilet PKP do P. w wysokości [...] zł oraz zwrot środków za zakupione leki w kwocie [...] zł, oraz odstąpiono w całości od żądania zwrotu zasiłku.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. K. nie zgadzając się z jej treścią i uzasadnieniem.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnienie zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Kontrola sądowo – administracyjna decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Zasiłek celowy może być przyznany także w formie biletu kredytowanego (ust. 3 i 4).
W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy prawo do tego świadczenia przysługuje osobie gospodarującej samotnie, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł. (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom gospodarującym samotnie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy lub celowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku (art. 41 powołanej ustawy). Przyznanie zatem zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy uzależnione jest od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną, natomiast przyznanie świadczeń na mocy art. 41 powołanej ustawy może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe.
Ponieważ dochód W. K. przekracza kwotę 461 zł, organ prawidłowo zastosował art. 41 ustawy o pomocy społecznej.
Z brzmienia art. 41 powołanej ustawy wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 Kpa, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej.
W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. prawidłowo wykazało, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.
Ponadto uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. odmówił W. K. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego na zakup znaczków pocztowych oraz oddłużenie mieszkania uznając, że taki zasiłek można przyznać wyłącznie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast żądanie pomocy finansowej na wyżej wymienione cele takimi potrzebami nie są. Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę w pełni stanowisko organu podziela. Ośrodek Pomocy Społecznej słusznie zdaniem Sądu odmówił przyznania pomocy finansowej na oddłużenie mieszkania (zadłużenie w kwocie [...] zł) ponieważ skarżący nie wyraża chęci zamiany posiadanego mieszkania na mniejsze z jednoczesną spłatą zadłużenia licząc w tej materii jedynie na to, że Ośrodek Pomocy Społecznej pokryje tak duże zadłużenie.
Należy przy tym podkreślić, że organ umożliwił skarżącemu nieodpłatne wykonanie kserokopii dokumentów i pism w ilości 30 sztuk miesięcznie, a zatem przyznanie pomocy na ten cel słusznie uznał za zbędne.
Jednocześnie należy zgodzić się z organem, iż odmowa przyznania zasiłku na cele dotyczące przedmiotowej sprawy nie wpłynie negatywnie na pogorszenie warunków bytowych skarżącego, który jak wynika z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy jest pod stałą opieką Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i otrzymuje niezbędną pomoc na opłacenie energii elektrycznej, wody, gazu, telefonu stacjonarnego, leków oraz dojazdy do lekarza.
Z podniesionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zatem skarga wniesiona na taką decyzję podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)