Uzasadnienie
M. S. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 30 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją z dnia 23 lutego 2023 r. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Wójta Gminy B., odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża A. S. z uwagi na to, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej, jako: u.ś.r.), tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej – A. S., który pozostaje pod opieką skarżącej, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
Od tej decyzji skarżąca odwołała się.
Po zapoznaniu się z treścią odwołania i aktami sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku działając na podstawie art. 136 § 1 K.p.a. postanowiło z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające na okoliczność istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym celu wezwano skarżącą w dniu 31 marca 2022 r. do złożenia wyjaśnień na ww. okoliczność.
W wyznaczonym terminie strona stawiła się w siedzibie Kolegium. Pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych wyjaśnień podała, że wraz z mężem A. S. zamieszkuje w domu jednorodzinnym, który jej matka w testamencie przekazała jej córce (babcia - wnuczce). Opiekuje się mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mąż jest po wypadku komunikacyjnym, który miał miejsce 23 stycznia 2021 r. W wyniku wypadku mąż doznał obrażeń kręgosłupa - jest po operacji. Nie chodzi - leży w łóżku, ewentualnie porusza się na wózku inwalidzkim, na który samodzielnie nie wejdzie, trzeba mu pomóc. Ręce ma władne, nad łóżkiem ma hak, na którym się podciągnie, ale mimo wszystko nie przemieści się na wózek. W tej czynności pomaga mu skarżąca, która jak podaje ma wprawę. Mąż porusza się na wózku, z reguły wówczas, jak ma ochotę trochę pojeździć po mieszkaniu. Nie ma wskazań lekarskich, co do czasu jaki może przebywać na wózku, a jaki w pozycji leżącej w łóżku.
Mąż wymaga pomocy przy myciu, zwłaszcza dolnych części ciała; nie ma czucia od pasa w dół. Jest pampersowany, aktualnie jest cewnikowany. Skarżąca wskazała, że przeważnie zmienia pampersa 2 razy dziennie, rano i wieczorem. Przygotowuje posiłki oraz leki. Posiłki mąż spożywa samodzielnie, samodzielnie również zażywa leki. Skarżąca podała, że wyłącznie ona sprawuje opiekę nad mężem, jest to ich wspólna decyzja. Podniosła, że jak się wszystko przy mężu zrobi, tj. przygotuje posiłek, który następnie postawi się na stoliku przyłóżkowym, leki, to jak to mąż mówi - mógłby zostać nawet pół dnia sam. Ma włączoną telewizję w swoim pokoju. Jest sprawny umysłowo, porozumiewa się prawidłowo, jest zachowany z nim kontakt. Do męża 2-3 razy w tygodniu przyjeżdża rehabilitant - to załatwia ich córka. W razie potrzeby córka zawozi męża do lekarza; skarżąca również jeździ, ażeby pomóc przenieść męża na wózek.
Koszty rehabilitacji pokrywane są z odszkodowania, jakie mąż dostał po wypadku. Córka kupiła ojcu przyrządy do ćwiczeń - drabinki, żeby mógł siadać w łóżku, uchwyty nad głową, żeby mógł się podciągnąć. Recepty zamawia i realizuje córka, kupuje również wszystkie potrzebne środki lecznicze i dezynfekcyjne. Rachunki za media i inne opłaty pokrywane są z odszkodowania - tym również zajmuje się córka.
Skarżąca wskazała, że ma wykształcenie podstawowe. Nigdy nie pracowała. Nie ma przygotowania do żadnej pracy. Jak podała, mogłaby ewentualnie posprzątać ulice. Nigdy nie myślała, żeby iść do pracy, zajmowała się domem, córką, która jest ich jedynym dzieckiem. Teraz córka jest już dorosła, mieszka niedaleko. Pracuje - prowadzi wraz z partnerem sklep elektryczny, poza tym wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne. Jak duże jest to gospodarstwo rolne skarżąca nie potrafiła powiedzieć, ale stwierdziła, że mają kombajn, ciągniki, sprzęt rolniczy, jej zdaniem córce powodzi się dobrze. Córka nie ma dzieci. Od czasu do czasu odwiedzi ojca; zrobi większe zakupy, kupi leki, pampersy.
Skarżąca podała, że jak mąż pracował i zarabiał pieniądze to im to wystarczyło. Utrzymywali się tylko z wynagrodzenia męża, nie mieli gospodarstwa rolnego. Aktualnie mąż ma zasiłek rehabilitacyjny, który jest przelewany na konto córki. Odszkodowanie jakie zostało wypłacone mężowi po wypadku również zostało przelane na konto córki.
Skarżąca wskazała, że nie myślała o tym aby iść do pracy, nie chce ażeby ktoś poza nią opiekował się mężem. Czuje się moralnie w obowiązku opiekować się mężem. Wcześniej jak mąż zarabiał, to on opiekował się rodziną, a teraz jest jej kolej. Stwierdziła, że świadczenie pielęgnacyjne przydałoby się jej i mężowi na życie. Jej dochód wynosi około 200 zł miesięcznie z tytułu opieki nad mężem. Kwotę tę wypłaca jej GOPS w B. Reszta pieniędzy, tj. zasiłek rehabilitacyjny na męża wpływa na konto córki, tak jak wcześniej odszkodowanie. Tymi pieniędzmi dysponuje córka i ona daje jej pieniądze na życie. Żeby natomiast kupić kosmetyki, środki czystości, ubranie dla siebie czy męża to musi kombinować na te zakupy z tych 200 zł, jakie otrzymuje z GOPS w B., na te potrzeby córka nie daje pieniędzy. W tej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne bardzo by się przydało, bo 200 zł, to jest za mało. Skarżąca podała, że odszkodowanie wyniosło chyba ponad 100 000,00 zł; nie ma jednak dostępu do konta córki, nie pyta o nic córki, ufa jej.
Wskazała także, że to koleżanka córki podpowiedziała jej żeby wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż ona tak zrobiła, opiekuje się swoim mężem i otrzymała świadczenie pielęgnacyjne. Dodała, że do P. do siedziby Kolegium przywiózł ją brat cioteczny. Mąż został sam w domu, ogląda telewizję.
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1 b i art. 3 pkt 21 u.ś.r. i wskazał, że w sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej A. S. urodzony w dniu [...] listopada 1962 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności P. z dnia 14 września 2021 r., Nr [...] do dnia 15 września 2023 r. Z treści tego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 23 stycznia 2021 r., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 sierpnia 2021 r. W sprawie niesporne jest również, że A. S. pozostaje w związku małżeńskim z M. S., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Kolegium organ błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Dalej organ podniósł, że spór w niniejszej sprawie koncentruje się natomiast wokół oceny spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odróżnieniu bowiem od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem małżonka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
W ocenie organu, skarżąca nie spełnia wymogu rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania w celu sprawowania i opieki nad mężem. Choć kwestie te powinny być oceniane z uwzględnieniem czasu, w którym opieka jest sprawowana, nie sposób w niniejszej sprawie nie dostrzec, że zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej - nigdy nie pracowała zawodowo. Jak podała ma wykształcenie podstawowe. Nie ma przygotowania do żadnej pracy. Nigdy nie myślała, żeby iść do pracy, zajmowała się domem, córką. Mąż pracował, zarabiał pieniądze i opiekował się rodziną. Teraz, kiedy mąż jest chory czuje się moralnie w obowiązku opiekować się mężem, nie chce ażeby ktoś poza nią opiekował się mężem. W takim stanie faktycznym nie do obrony jest teza, że obecnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tylko z tego względu, że opiekuje się chorym mężem.
Zdaniem Kolegium także rozmiar i zakres opieki nie wymusza na skarżącej niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż skarżącej w wielu czynnościach nie wymaga pomocy, takiej częściowej pomocy wymaga natomiast przy ubieraniu, przy myciu, pomocy przy przejściu z łóżka na wózek inwalidzki, przygotowywaniu posiłków, leków, zmianie pampersów rano i wieczorem. Zdaniem Kolegium właściwa organizacja wykonywania czynności - gospodarstwa domowego, pomocy w ubieraniu, myciu, przygotowaniu posiłków czy leków, posadzenie męża na wózek inwalidzki pozwoliłaby skarżącej na podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin, szczególnie że skarżąca mogłaby - zgodnie z jej deklaracją - wykonywać jedynie czynności sprzątaczki. Tego rodzaju praca nie wymaga zatrudnienia na pełen etat. Mąż skarżącej sam spożywa przygotowane posiłki i leki, jest sprawny intelektualnie, organizuje sobie czas, np. ogląda telewizję, ćwiczy w łóżku - ma zawieszone haki nad głową do podciągania się, drabinkę.
Ponadto - jak wynika z wyjaśnień skarżącej - może on przez parę godzin pozostać sam w domu. Nie bez znaczenia jest także to, że w wielu czynnościach życia codziennego oraz opiece nad mężem skarżącej pomaga córka.
W ocenie Kolegium, w tej sprawie kluczowe jest również, że skarżąca traktuje świadczenie pielęgnacyjne jako zastępcze źródło dochodu. Dla niej oczywiste jest, że skoro mąż będąc zdrowy pracował, zarabiał pieniądze, opiekował się nią i córką - ona bowiem nigdy nie pracowała, nawet nie myślała o pracy, zajmowała się domem i rodziną - to teraz, kiedy mąż jest chory, jej moralnym obowiązkiem jako żony jest opieka nad mężem. Świadczenie pielęgnacyjne chce mieć przyznane, ponieważ jej dochód stanowi tylko kwota 200 zł, jaką otrzymuje z GOPS w B., jest to zbyt mało ażeby wystarczyło na wszystkie potrzeby.
Nie kwestionując, konieczności wsparcia męża przez skarżącą zauważyć należy, w ocenie organu, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującemu małżonkowi jest wzajemną powinnością współmałżonków wynikającą z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) i szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Sama jednak konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:
- • zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia,
- • zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez skarżącą, a pogorszającym się stanem zdrowia jej męża, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji Kolegium stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do stanowiska organu I instancji wyrażonego w jego decyzji. Otóż regulacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), orzekł, że wskazany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.
W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo skorygowało pogląd organu I instancji w zakresie oceny momentu powstania niepełnosprawności u męża skarżącej jako niemający znaczenia dla przyznania świadczenia.
Sąd rozpoznający sprawę niniejszą uznał także za trafne stanowisko Kolegium o braku podstaw do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Do przyznania osobom wymienionym w ww. art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek.
Pierwsza - dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Druga - dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem przez skarżącą w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz czy zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał w sposób niewadliwy oceny sytuacji faktycznej jaka występuje w rodzinie skarżącej i doszedł do wniosku, że w jej przypadku, świadczenie pielęgnacyjne się nie należy.
Jak wynika z akt sprawy, w szczególności z oświadczeń strony złożonych do protokołu w dniu 31 marca 2022 r., mąż skarżącej uległ wypadkowi komunikacyjnemu, czego wynikiem jest uraz kręgosłupa powodujący, że porusza się on jedynie na wózku inwalidzkim (jest sparaliżowany od pasa w dół). Jest pampersowany. A. S. ma sprawne ręce, jest sprawny umysłowo, porozumiewa się prawidłowo, jest z nim kontakt, rehabilituje się w domu, ma do tego niezbędny sprzęt, a 2-3 razy w tygodniu przyjeżdża rehabilitant. Samodzielnie je i zażywa leki. W ciągu dnia ogląda telewizję, samodzielnie przełącza kanały w telewizji. Po mieszkaniu porusza się na wózku inwalidzkim jeśli ma ochotę. Jak podała skarżąca, mąż deklaruje, że jeśli miałyby na stoliku przygotowany posiłek to "mógłby zostać na pół dnia sam".
Mąż skarżącej niewątpliwie, jako osoba niepełnosprawna potrzebuje opieki i wsparcia skarżącej na co dzień. Skarżąca pomaga więc mężowi w ten sposób, że jest wsparciem przy przemieszczaniu się na wózek inwalidzki, przygotowuje posiłki i podaje je, podaje leki, zmienia pampersy rano i wieczorem, pomaga przy myciu.
Tym, niemniej zauważyć należy, iż skarżąca nie sprawuje opieki nad mężem samodzielnie. Jak wynika z jej oświadczenia w opiece nad mężem pomaga jej córka, która wraz ze swoim mężem mieszka niedaleko. To córka dysponuje środkami finansowymi (także odszkodowaniem uzyskanym w związku z wypadkiem ojca), kupiła sprzęt rehabilitacyjny, córka zamawia i realizuje recepty, kupuje wszystkie potrzebne środki lecznicze i dezynfekcyjne, opłaca rachunki za media i inne opłaty, czasami robi większe zakupy, zawozi ojca do lekarza jeśli jest taka potrzeba, pomaga wsiąść do samochodu. Z kolei lekarz rodzinny przyjeżdża na wizyty do domu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd rozpoznający sprawę niniejszą uznał za trafne stanowisko Kolegium o braku podstaw do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).
W tej sprawie brak podstaw do stwierdzenia, iż przesłanka ta została zrealizowana. Skarżąca jasno zadeklarowała, że "nigdy nie myślała żeby iść do pracy", zajmowała się domem, dzieckiem. Po wypadku męża skarżąca także "nie myślała żeby iść do pracy". Wspólnie zdecydowali, że to ona będzie się mężem opiekowała.
Skarżąca praktycznie nigdy nie pracowała. Zamiarem skarżącej nigdy też nie było podjęcie aktywności zawodowej. W wypadku skarżącej choroba męża nie była powodem rezygnacji z pracy gdyż tej pracy skarżąca nigdy nie świadczyła. Również niepodejmowanie pracy nie jest związane z niepełnosprawnością męża ale z przyczynami leżącymi po stronie skarżącej. Tymczasem, jak się przyjmuje na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, związek pomiędzy niepodejmowaniem pracy, a koniecznością opieki musi być aktualny i rzeczywisty. Przesłanki leżące u przyczyn niepodejmowania pracy muszą wynikać z przyczyn związanych z koniecznością opieki a nie przyczyn leżących po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Zaprzestanie aktywności zawodowej opiekuna musi być spowodowany koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok WSA w Poznaniu z 13 grudnia 2022 r., I SA/Gd 519/22, LEX nr 3455390).
Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Istotne jest aby niepodejmowanie pracy czy jej zaniechanie wynikało wyłącznie z konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2023 r., II SA/Gd 580/22, LEX nr 3481137). Taka sytuacja w tej sprawie nie zaistniała.
Wskazać przy tym należy, że skarżąca nie przedstawiła żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za brakiem możliwości pogodzenia niezbędnej opieki nad mężem z określonym zajęciem zarobkowym. W tej sprawie, fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającym go poważnym schorzeniem, nie wyklucza podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ustalony stan faktyczny sprawy nie pozostawia wątpliwości, iż skarżąca współdzieli opiekę nad mężem z córką, a podejmowane przez skarżącą czynności względem męża nie wypełniają całego dnia w takim stopniu, że zupełnie niemożliwe jest podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Słusznie także zwróciło uwagę Kolegium, że skarżąca świadczenie pielęgnacyjne traktuje jako (dodatkowe, alternatywne) źródło dochodu wskazując, że "przydałoby się (...) na życie: żywność jest droga, gaz jest drogi". Tymczasem należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za świadczoną opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnej w stopniu znacznym mężowi jest prawidłowa.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, z podniesionych wyżej względów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej znajduje usprawiedliwiane podstawy.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) orzekał, jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.