Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2000 r. [...] dotyczącej uwłaszczenia [...] w W. działką nr [...] położoną w obrębie R. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) oraz art. 41 ustawy z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. Nr 106, poz. 675) - decyzją z dnia [...] stycznia 2000 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w obrębie R. a oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.
Pismem z dnia 16 lipca 2007 r., uzupełnionym w dniu 24 listopada 2007 r., M. S., działając w imieniu własnym oraz córek P. K. i W. K., wystąpiła o stwierdzenie nieważności w/w decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2000 r.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.
Badając zaś sprawę na skutek wniosku M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że S. S. aktem nadania nr [...] z dnia [...] lutego 1948r., wydanym na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R. P. Nr 49, poz. 279), otrzymała - stanowiące własność Skarbu Państwa - gospodarstwo rolne w gromadzie R., gmina S. obejmujące: grunty o powierzchni ok. [...] ha, budynki w postaci spalonego domu (z prawem zamieszkiwania pod nr [...] w okresie do lat 5 -) oraz budynki gospodarcze, a także inwentarz żywy i martwy. Orzeczeniem zaś nr [...] Starostwa Powiatowego [...] z dnia [...] marca 1949 r. o określeniu granic i ustaleniu ceny gospodarstwa zostały określone granice gospodarstwa nadanego S. S., w skład którego weszły działki nr: [...] uwidocznione na planie w wyniku pomiarów dokonanych na gruncie przez mierniczego D. Następnie, na wniosek Starosty Powiatu [...] z dnia 15 kwietnia 1949 r. Sąd Grodzki we W. założył dla w/w gospodarstwa księgę wieczystą KW Nr [...], wpisując w dziale I tej księgi w/w działki, a w dziale II - jako właściciela – S. S. Ponadto organ ustalił również, że z rejestru gruntów, założonego w 1963 r. wynikało, że S. S. była właścicielką gospodarstwa rolnego stanowiącego działki nr: [...], które to gospodarstwo umową przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego zawartą w dniu [...] lipca 1979 r. przed Naczelnikiem Gminy w S. przekazała na rzecz syna – S. S. i jego żony – K. S. Działki o w/w numerach zostały ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...], pierwotnie założonej dla gospodarstwa nadanego w trybie wspomnianego wyżej dekretu z 1946 r.
Następnie aktem notarialnym - umową darowizny z dnia [...] grudnia 1994 r. Rep. [...] K. i S. S. darowali z posiadanego gospodarstwa na rzecz swoich wnuczek tj. na rzecz W. K. i P. K. działkę nr [...] po 1/2 części dla każdej z w/w.
Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że w skład gospodarstwa nadanego S. S. (mimo nieodnalezienia planu tego gospodarstwa) a następnie przekazanego w 1979 r. na rzecz jej następców prawnych, nie wchodziła działka nr [...], ujęta w decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2000 r.
Ponadto ustalono, że nieruchomość położona w R. (gmina S.) nr [...] składająca się z gruntu o obszarze ok. [...] m2 i budynku 5-pokojowego o kubaturze [...] m3 decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. nr [...] została przekazana w zarząd i użytkowanie ówczesnej Dyrekcji [...] w W. Nieruchomość ta, przy założeniu rejestru gruntów w 1963 r., otrzymała nr [...], a władającym nią był Obwodowy Urząd [...] w W. Sporna działka, jak wynikało z zaświadczenia Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lipca 1999 r., stała się własnością Skarbu Państwa na mocy art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz.87).
Dodatkowo podniesiono też, że aktem nadania z dnia 20 lutego 1948 r. S. S. otrzymała wyłącznie prawo czasowego zamieszkiwania w budynku pod nr [...], który w 1950 r. został przekazany w zarząd i użytkowanie Dyrekcji [...].
W tych warunkach Minister zauważył, iż ponieważ - zgodnie z art. 157 § 2 Kpa - postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony, tj. osoby posiadającej interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa lub z urzędu – to wnioskodawczyni takiego interesu w tej sprawie nie wykazała, bo nie posiadała praw rzeczowych do działki nr objętej decyzją uwłaszczeniową. Tym samym zatem, nie mając w tej sprawie przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa, nie miała jednocześnie legitymacji prawnej do żądania stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2000 r.
Fakt korzystania z gruntu i budynku oraz ponoszenia kosztów utrzymania i remontów wskazywał przy tym wyłącznie jedynie na interes faktyczny, który nie jest objęty art. 28 Kpa.
Od przedstawionej wyżej decyzji M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w uzasadnieniu której kwestionowała stanowisko, że działka o numerze [...] nigdy nie należała do jej babki – S. S. Akcentowała też, że stanowisko organu - w sytuacji, gdy nie odnaleziono planów gospodarstwa z 1949 r. - było niezgodne z prawdą i krzywdzące dla niej i jej rodziny.
Skarżąca wywodziła, że początkowo działka nr [...] nie istniała a dom i przybudówka stanowiły całość. Dopiero w 1950 r., po przejęciu przybudówki przez [...], budynki te rozdzielono, zamurowując drzwi i okna i przedzielając pokoje ścianą. Podkreślała też, iż wydzielenie części budynku dla [...] działo się bez wiedzy właścicielki.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę należało uznać za zasadną, co skutkowało uchyleniem obu decyzji wydanych w tej sprawie.
Przede wszystkim, co Sąd z urzędu zauważył, należy zwrócić uwagę, że wniosek w tej sprawie był złożony nie tylko przez M. S., ale także przez jej córki tj. W. i P. K. w imieniu których działała – jako pełnomocnik - matka M. S. Obie natomiast wydane w tej sprawie decyzje były skierowane wyłącznie tylko do M. S. (jako strony postępowania).
Ponadto, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jak również decyzja ją poprzedzająca zostały wydane, co najmniej przedwcześnie bo bez wszechstronnego wyjaśnienia w tej sprawie, czy rzeczywiście spadkobiercy S. S. nie mają interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczającej Przedsiębiorstwo Państwowe [...] w W. Stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sprowadzało się w tej sprawie bowiem jedynie do ustalenia, że decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. nr [...] została przekazana w zarząd i użytkowanie ówczesnej Dyrekcji [...] w W. nieruchomość, która przy założeniu rejestru gruntów w 1963 r. otrzymała nr [...] a władającym nią był Obwodowy Urząd [...] w W. Następnie zaś działką tą zostało uwłaszczone Przedsiębiorstwo [...], mocą decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2000 r.
Zważyć jednak trzeba, że powyższe fakty nie były sporne, a nie wykluczają one bezspornie interesu prawnego spadkobierców S. S. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej. Istotą zagadnienia w omawianym stanie faktycznym było natomiast ustalenie skąd pochodziła w/w działka i kiedy została ona utworzona, czego organ jednak nie wyjaśnił.
Sporna działka znajduje się niejako w środku gospodarstwa rolnego, przyznanego na własność S. S. orzeczeniem z dnia [...] marca 1949 r. a zatem przed wydaniem decyzji o przekazani gruntu o obszarze [...] m2. w zarząd Dyrekcji [...] w W. i stanowi część budynku. Zatem, jeśliby się okazało, że działka o numerze [...] została utworzona z części gruntu przydzielonego wcześniej na własność poprzedniczce prawnej M. S., to nie byłoby możliwe powstanie prawa użytkowania wieczystego na gruncie na rzecz przedsiębiorstwa państwowego. Wg bowiem art. art. 232 § 1 k.c. w użytkowanie wieczyste mogą być oddawane tylko grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.
Znamiennym w tej sprawie przy tym jest fakt, że zgodnie z treścią orzeczenia nr [...] Starostwa Powiatowego [...] z dnia [...] marca 1949 r. o określeniu granic i ustaleniu ceny gospodarstwa zostały określone granice gospodarstwa nadanego S. S., w skład którego weszły działki nr: [...] (uwidocznione na planie w wyniku pomiarów dokonanych na gruncie przez mierniczego D.) a powierzchnia tego gospodarstwa została określona na [...] ha. Na wniosek Starosty Powiatu [...] z dnia [...] kwietnia 1949 r. Sąd Grodzki w W. założył dla w/w gospodarstwa księgę wieczystą KW Nr [...], wpisując w dziale I tej księgi w/w działki, a w dziale II - jako właściciela – S. S. Z kolei w umowie o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy (umowa przed Naczelnikiem Miasta i Gminy w S. z dnia [...] lipca 1979 r.) przekazaniu podlegał grunt już inaczej oznaczony, bo były to działki o numerach: [...], ale – co jest ważne – organ nie ustalił, która działka o późniejszej numeracji odpowiadała działce o numeracji zawartej w orzeczeniu nr [...] a ponadto powierzchnia gruntu przekazanego wynosiła tylko [...] ha.
Różnica powierzchni zatem pomiędzy gruntem otrzymanym a przekazanym przez S. S. wynosiła [...] ha i w związku z tym nie jest wykluczone, iż w tej różnicy może mieścić się działka nr [...] mająca powierzchnię [...] m2.
Ponadto pierwsza informacja o istnieniu działki nr [...] – jak wynika z akt sprawy – pojawia się jako fakt wydania decyzji w 1950 r. zatem po wydaniu orzeczenia nr [...] z dnia [...] marca 1949 r.
Bez dokładnego zatem wyjaśnienia, skąd pochodzi ta różnica w powierzchni gruntu otrzymanego w latach 40 – tych a następnie przekazanego w 1963 r. a przede wszystkim ustalenia daty powstania działki nr [...] r. nie można przesądzić o braku interesu prawnego następczyni prawnej S. S. Wskazać w tym miejscu trzeba, że aktualnie nie żyją już rodzice M. S. tj. S. S. i jego żona K. S., którzy zmarli odpowiednio w dniu [...] stycznia 2005 r. i [...] marca 2009 r. (vide: protokół rozprawy przed Sadem z dnia 7 stycznia 2010 r.) w przypadku zatem, gdyby organ wszczął postępowanie o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji to, winien zobowiązać M. S. do wykazania następstwa prawnego po S. S. w drodze kolejnych spadkobrań i ewentualnie uzupełnić skład osób mających interes prawny w uczestniczeniu w takim postępowaniu. Działka bowiem o numerze [...] nie była objęta umową przekazania gospodarstwa rolnego a więc potencjalnie osobami uprawnionymi do niej mogliby być jedynie wszyscy spadkobiercy S. S. Z drugiej jednak strony osoby, które takimi spadkobiercami nie są – nie mają interesu prawnego w takim postępowaniu.
Biorąc zatem pod uwagę, ze nie wszystkie osoby, które wystąpiły z wnioskiem brały udział w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją a także, że decyzja zapadła przed wszechstronnym wyjaśnieniem sprawy tj. z naruszeniem art. 7, 77 § 1 w związku z art. 157 § 2 Kpa, Sąd – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.