Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium") decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej jako "Wójt") z [...] grudnia 2019 r. nr [...] uchylającą B. K. (dalej jako "skarżąca") prawo do świadczenia wychowawczego na syna L. B. od [...] grudnia 2019 r.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżąca wnioskiem z [...] sierpnia 2019 r. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna – L. B..
Na podstawie złożonego wniosku Wójt przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] lutego 2021 r.
Skarżąca w dniu [...] grudnia 2019 r. dostarczyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] zaświadczenie, z którego wynika, że jej syn od [...] listopada 2019 r. przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...].
Wójt decyzją z [...] grudnia 2019 r., na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w zw. z art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na syna od [...] grudnia 2019 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.
Z kolei instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkoła wojskowa lub inna szkoła, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie (art. 2 pkt 8 ustawy). Skoro zatem syn skarżącej od [...] listopada 2019 r. przebywa w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, czyli instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, świadczenie wychowawcze nie przysługuje od [...] grudnia 2019 r. Koniecznym stało się więc uchylenie z tą data świadczenia wychowawczego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że ośrodek wychowawczy zapewnia jedynie wyżywienie i internat, za który nie ponosi się opłat, natomiast nie pokrywa pozostałych kosztów utrzymania dziecka, jak zakup odzieży, butów, środków czystości, czy kieszonkowego. Skarżąca ponosi również koszty podróży syna do domu i wskazała, że od [...] grudnia 2019 r. do [...]stycznia 2020 r. syn przebywa w domu na przepustce.
Kolegium decyzją z [...] stycznia 2020 r., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję z [...] grudnia 2019 r. podnosząc, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeśli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Ustawodawca nie odniósł się przy tym do przypadków, kiedy dziecko wraca na jakiś okres do rodziców i w tym czasie pieczę i opiekę sprawują rodzice. Kolegium zauważyło, że świadczenie wychowawcze nie jest świadczeniem uznaniowym i zależy od spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie. Przepisy nie pozwalają natomiast na pozytywne załatwienie sprawy dla skarżącej.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie. Skarżąca zauważyła, że ośrodek młodzieżowy, w którym przebywa jej syn zapewnia jedynie częściowe utrzymanie, tj. wyżywienie i internat. Jako rodzic musi ona jednak dofinansowywać i zapewniać synowi wszystkie pozostałe potrzeby, jak zakup odzieży, środków higieny, przyborów szkolnych, kieszonkowego, dojazdów do placówki i do domu. W tej sytuacji należy się skarżącej świadczenie wychowawcze.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości [...] złotych na dziecko w rodzinie, które to świadczenie, stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy, przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Cytowana regulacja znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka.
Zatem świadczenie to przysługuje m.in. rodzicowi na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Uzupełniającym przesłankę "wychowania" jest art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie.
Dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego istotne jest zatem ustalenie, czy dziecko stanowiące podstawę do jego uzyskania wchodzi w skład rodziny podmiotu uprawnionego, który ubiega się o nie, a wobec tego – czy jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z nim. Sformułowanie "zamieszkujące wspólnie", należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w cytowanym wcześniej art. 4 ust. 1 ustawy. Z kolei "sprawowanie opieki nad dzieckiem" należy odnosić zarówno do jej faktycznego sprawowania, jak i nierozerwalnie związanego z nią zamieszkiwania.
W ocenie Sądu, ustawodawca poprzez regulacje zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę faktycznie sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej (por. wyroku WSA w Rzeszowie z 5 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1735/16; https://cbois.nsa.gov.pl).
Podkreślenia także wymaga, że art. 5 ust. 1 ustawy wprost stanowi, że świadczenie przysługuje na dziecko w rodzinie. Natomiast świadczenie wychowawcze przysługuje temu z kręgu osób wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby, wychowuje je i utrzymuje. Pogląd taki jest zresztą prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Po 257/17, wyrok WSA we Wrocławiu z 23 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 543/16, https://cbois.nsa.gov.pl).
Zatem zdaniem Sądu, jednym z istotnych i zasadniczych kryteriów przedmiotowych stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego jest właśnie miejsce zamieszkania dziecka i związany z tym jego byt prawny w rodzinie podmiotu ubiegającego o świadczenie wychowawcze. Jak wynika natomiast z akt niniejszej sprawy skarżąca nie zamieszkuje z synem i nie łoży w całości na jego utrzymanie z własnych środków, bowiem przebywa on w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...].
W konsekwencji, trafne jest stanowisko organów, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Definicję takiej instytucji zawiera art. 2 pkt 8 ustawy, który zalicza do nich młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym wyklucza więc spełnienie przez skarżącą podstawowej przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, jakim jest przeznaczenie tego świadczenia na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy), gdyż cel ten, w zakresie objętym tym przepisem, jest realizowany przez Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...].
Choć zatem część kosztów utrzymania dziecka (tj. zakup ubrań, środków czystości itp.) ponosi skarżąca, to jednak całodobową opiekę, wyżywienie i nocleg, świadczy ośrodek wychowawczy, co wyklucza pobieranie świadczenia wychowawczego.
W tej sytuacji prawidłowo Kolegium utrzymało w mocy decyzję z [...] grudnia 2019 r., mocą której Wójt na podstawie art. 163 K.p.a. w zw. z art. 28 ustawy, uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na syna od [...] grudnia 2019 r., skoro od [...] listopada 2019 r. przebywa on w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...], a zatem instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.