Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] odmawiającą H. K. przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że w dniu [...] sierpnia 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek H. K. o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazano, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest kuchnia węglowa, zgłoszona lub wpisana do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
Wójt Gminy [...] wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego dodatku, podnosząc, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw z dnia [...] listopada 2021 r. jako rodzaj stosowanych paliw wskazano drewno kawałkowe. Natomiast deklaracja z dnia [...] sierpnia 2022 r., z której wynika, że w budynku zainstalowany i eksploatowany jest piec kaflowy na paliwo stałe, w którym jako paliwo stosowany jest węgiel i paliwa węglopochodne oraz drewno kawałkowe, została złożona po terminie.
W odwołaniu od tej decyzji H. K. zarzuciła organowi m.in. pominięcie i nieuwzględnienie jej wniosku dowodowego w przedmiocie oświadczenia - sprostowania deklaracji źródła ciepła oraz spalania paliw. Jednocześnie strona wniosła o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu ze zdjęć obrazujących źródło ciepła znajdujące się w zgłoszonej przez nią lokalizacji - na okoliczność wykazania, jakiego rodzaju piec znajduje się na nieruchomości i jakie źródło ciepła go zasila.
W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 27g ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438 ze zm.), deklaracja o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw zawiera informacje o liczbie i rodzaju eksploatowanych w obrębie nieruchomości źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw oraz o ich przeznaczeniu i wykorzystywanych w nich paliwach. Z kolei w myśl art. 27g ust. 4 tej ustawy, w przypadku zmiany danych, o których mowa w ust. 3 pkt 5, właściciel lub zarządca budynku lub lokalu jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie 14 dni od dnia, w którym zaistniała zmiana.
Organ zauważył, że H. K. zgłosiła deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw do centralnej ewidencji emisyjności budynków w dniu [...] listopada 2021 r. Z deklaracji tej jednoznacznie wynika, że w budynku zainstalowany i eksploatowany jest kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pelet lub inny rodzaj biomasy) z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowy (funkcja c.o.), w którym jako paliwo stosowane jest drewno kawałkowe.
Kolegium podkreśliło, że z przepisów ustawy z dnia 15 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.) wynika, iż do otrzymania dodatku węglowego niezbędne jest wykazanie w ewidencji CEEB, iż w kotle na paliwo stałe stosowane jest paliwo wymienione w art. 2 ust. 3 ustawy, tj. węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Wykazane w deklaracji z dnia [...] listopada 2021 r. źródło ciepła nie jest zasilane paliwem zawartym w katalogu paliw stałych wymienionych w art. 2 ust. 3 ustawy uprawniających do przyznania wnioskowanego dodatku. Kolejna deklaracja CEEB została złożona przez stronę w dniu [...] sierpnia 2022 r. W deklaracji tej wskazano, że w budynku zainstalowany i eksploatowany jest piec kaflowy na paliwo stałe, w którym jako paliwo stosowany jest węgiel i paliwa węglopochodne oraz drewno kawałkowe.
Jednak, zdaniem organu, powyższa zmodyfikowana deklaracja uprawniająca do otrzymania dodatku węglowego została złożona po terminie przewidzianym w art. 2 ust. 1 ustawy, tj. po dniu 11 sierpnia 2022 r. Tymczasem, w przypadku, gdy po 11 sierpnia 2022 r. dokonano modyfikacji złożonej deklaracji CEEB, która to modyfikacja spowodowała uzyskanie uprawnienia do pobrania dodatku węglowego, dodatek węglowy nie może być przyznany.
Kolegium zwróciło uwagę, że nowe zasady wprowadzone przepisami ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236) umożliwiają przyznanie dodatku również, gdy źródło ogrzewania zostało wpisane/zgłoszone do CEEB po 11 sierpnia 2022 r. lub w ogóle nie zostało wpisane/zgłoszone do CEEB (art. 2 ust. 15g ustawy). Niemniej jednak znowelizowane przepisy dalej nie przewidują możliwości przyznania dodatku w przypadku gdy po 11 sierpnia 2022 r. dokonano modyfikacji złożonej deklaracji CEEB, która to modyfikacja jest dokonywana wyłącznie w celu nabycia prawa do dodatku węglowego.
H. K. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości i uchylenie decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:
- a) art. 8 k.p.a., poprzez brak uwzględnienia całości zebranego materiału dowodowego w stosunku do ustalonych faktów oraz pominięcie, pomimo złożonej korekty, ustalenia faktycznego źródła ogrzewania na nieruchomości,
- b) art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie oświadczenia strony w przedmiocie źródła ciepła oraz odmowę przeprowadzenia ewentualnej wizji lokalnej na nieruchomości,
- c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
Skarżąca postawiła również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, poprzez niesłuszne wydanie decyzji odmownej oraz utrzymanie jej w mocy.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jest osobą w podeszłym wieku. W toku postępowania przyznała, że w składanej deklaracji na źródło ogrzewania mylnie dokonała oznaczenia źródła ciepła i złożyła oświadczenie (korektę) w przedmiocie rzeczywistego źródła ciepła i spalania. Zdaniem skarżącej, organ nie wykazał żadnej inicjatywy co do ustalenia faktów i nie pokusił się o dodatkowe ustalenie, czym w rzeczywiści skarżąca ogrzewa dom, mimo iż wykazywała ona czynny udział w sprawie, a nawet wnioskowała o ewentualną wizję lokalną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu, organy obydwu instancji, rozpatrując wniosek H. K. o przyznanie dodatku węglowego, w sposób nieprawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe i nie ustaliły dostatecznie wnikliwie stanu faktycznego sprawy, co uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania dodatku węglowego. Organy naruszyły w konsekwencji art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także art. 2 ust. 1 i ust. 15g ustawy o dodatku węglowym.
Jak zasadnie stwierdził zarówno Wójt Gminy [...], jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków. W myśl zaś art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Jak wynika z powyższego, ustawa uzależnia przyznanie dodatku węglowego od tego, czy głównym źródłem ogrzewania jest wymienione w art. 2 ust. 1 urządzenie grzewcze zasilane paliwem stałym, tj. węglem kamiennym lub paliwem węglopochodnym. Ustawodawca wprowadził też zasadę, że takie źródło ogrzewania powinno zostać przed dniem 11 sierpnia 2022 r. zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
Nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że źródło ciepła zgłoszone przez skarżącą w deklaracji z dnia [...] listopada 2021 r., tj. w terminie określonym w ustawie o dodatku węglowym, nie spełniało kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 tej ustawy, bowiem według deklaracji nie było zasilane paliwem stałym w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy, co skutkowało brakiem możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia.
Nie można jednak pominąć okoliczności, że skarżąca w dniu [...] sierpnia 2022 r. złożyła kolejna deklarację CEEB, dokonując korekty poprzedniej deklaracji w zakresie paliwa, które zasila znajdujący się w jej gospodarstwie domowym piec kaflowy.
Wbrew stanowisku organów, skarżąca była uprawniona do dokonania skutecznej korekty swojej deklaracji, co wprost wynika z treści art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym. W myśl tego przepisu, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Powyższy przepis został wprowadzony do ustawy o dodatku węglowym z dniem [...] listopada 2022 r. i ma zastosowanie, zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236 ze zm.), również do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Przepisy te miały zatem zastosowanie w niniejszej sprawie wszczętej wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2022 r., a zakończonej decyzją organu I instancji w dniu [...] listopada 2022 r.
Organ przywołał wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treść art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym, jednak nie wyprowadził z jego brzmienia prawidłowych wniosków.
Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, skoro ustawodawca przewidział w art. 2 ust. 15g ustawy wyjątek od ogólnej zasady, że źródło ciepła winno zostać zgłoszone przed dniem [...] sierpnia 2022 r., to tym bardziej możliwe jest złożenie po tym dniu ewentualnej korekty deklaracji w zakresie np. rodzaju wykorzystywanego paliwa (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 54/23 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 802/23, wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).
Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 756/23, ustawodawca w art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o świadczenie, które to ustalenia powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie organy poprzestały na stwierdzeniu, że dokonanie przez skarżącą korekty deklaracji było nieskuteczne, nie przeprowadziły natomiast postępowania dowodowego w celu ustalenia rzeczywistego źródła ogrzewania w gospodarstwie domowym skarżącej. Przede wszystkim organy nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego, do czego były zobowiązane na podstawie art. 2 ust. 15g ustawy, a także nie wezwały skarżącej do przedstawienia, np. faktur lub rachunków wskazujących na zakup węgla. Nie dokonały zatem w istocie ustaleń kluczowych z punktu widzenia rozstrzygnięcia tej sprawy, dotyczących źródła ciepła w gospodarstwie domowym skarżącej i rodzaju wykorzystywanego paliwa. Organy zignorowały również składane przez skarżącą wnioski dowodowe w tym zakresie, uznając, że ustalenie rzeczywistego źródła ciepła jest zbędne, skoro korekta deklaracji została złożona po dniu 11 sierpnia 2022 r. To stanowisko organu w świetle wyżej przedstawionych rozważań oraz w związku z treścią art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym, który miał zastosowanie w tej sprawie, Sąd uznał za nieprawidłowe.
Sąd podkreśla jednocześnie, że na obecnym etapie postępowania nie przesądza, czy znajdujące się w gospodarstwie domowym skarżącej źródło ciepła mieści się w katalogu wymienionym w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym i czy wykorzystywane przez nią paliwo jest paliwem stałym w rozumieniu art. 2 ust. 3 tej ustawy. Te okoliczności winny zostać ustalone przez organ w ponownie prowadzonym postępowaniu z uwzględnieniem wyżej przedstawionych przez Sąd wskazań, w szczególności po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w trybie określonym w art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji.
Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, bowiem skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., zaś występując w tej sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika nie poniosła również kosztów zastępstwa procesowego.