Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako: organ/SKO/Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. W. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] przyznającą skarżącemu pomoc w formie odpłatnych usług opiekuńczych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2016 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy [...] o przyznanie świadczenia w formie usług opiekuńczych.
Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] przyznał pomoc w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych w formie usług opiekuńczych realizowanych w miejscu zamieszkania w okresie od dnia 17 stycznia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. w ilości 90 godzin miesięcznie odpłatnie w wysokości 10% za godzinę ich pełnego kosztu, tj. w kwocie 180 zł miesięcznie.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, podnosząc, że w związku z jego bardzo trudną sytuacją finansową i zdrowotną nie jest w stanie ponieść kosztów udzielonej pomocy.
Po rozpatrzeniu odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i przedstawiło treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 36 pkt 2 lit. m), art. 50 ust. 2 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), dalej jako: "uops". Wskazało również, że na podstawie art. 50 ust. 7 uops Minister Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598), które reguluje m.in. warunki i tryb ustalania oraz pobierania opłat za specjalistyczne usługi świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi.
Kolegium zauważyło, że Rada Gminy [...] uchwałą Nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, zmienioną następnie uchwałą Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie zmiany uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. - ustalono zasady odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. Zgodnie z § 13 tej uchwały usługobiorca ponosi z tytułu korzystania z usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych odpłatność ustaloną w zależności od posiadanego dochodu, zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 2 do uchwały. Kryterium dochodowe stanowi odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone w art. 8 ust. 1 uops (§ 2 pkt 3).
Zgodnie z załącznikiem Nr 2 do ww. uchwały z dnia 2 listopada 2016 r. "Tabela odpłatności za usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze", wysokość odpłatności w przypadku osoby samotnej, której kryterium dochodowe (w %) mieści się między 150% a 200% tego kryterium wynosi 10% wartości usługi.
SKO ustaliło, że skarżący jest osobą samotną, a jego dochód wynosi [...] zł. Zgodnie z art. 8 ust. 1 uops kryterium dochodowe osoby samodzielnie gospodarującej wynosi obecnie 634 zł. Natomiast zgodnie z tabelą, w przypadku, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej wynosi między 150% do 200% tego kryterium, odpłatność za usługi wynosi 10%. Skoro zatem dochód skarżącego stanowi 174% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, to odpłatność za usługi opiekuńcze wynosi 10% ich wartości.
Zgodnie z § 4 ust. 4 ww. rozporządzenia, cenę 1 godziny specjalistycznych usług dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej, na podstawie analizy kosztów realizacji tego zadania lub wynika ona z umowy zawartej przez ośrodek pomocy społecznej z podmiotem przyjmującym zlecenie realizacji zadania. Opłata za specjalistyczne usługi stanowi iloczyn ceny, o której mowa w ust. 4, wskaźnika odpłatności określonego w procentach, o którym mowa w ust. 3, oraz liczby godzin świadczonych usług w ciągu miesiąca (§ 4 ust. 5 rozporządzenia). Kolegium podało, że stosownie do zarządzenia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. koszt jednej godziny usług opiekuńczych wynosi 20 zł, zatem odpłatność dla skarżącego wynosi 2 zł za godzinę. W związku z przyznaniem skarżącemu 90 godzin usług opiekuńczych w miesiącu, odpłatność wynosi 2 zł x 90 godzin, co daje 180 zł miesięcznie.
W ocenie Kolegium, że organ I instancji prawidłowo ustalił kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej i stawki odpłatności za świadczone usługi specjalistyczne.
Jednocześnie SKO, przytaczając treść § 17 ust. 1 uchwały, wskazało, że na wniosek skarżącego lub na wniosek pracownika socjalnego, może on zostać częściowo lub całkowicie zwolniony z odpłatności w przypadku zaistnienia określonych w tym przepisie okoliczności.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 41 pkt 1 uops oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także art. 8 kpa poprzez naruszenie przez organ wymogu prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną, zamieszkującą samotnie od 1997 r., o pogarszającym się stanie zdrowia, wymagającą opieki innej osoby, nie mogącą liczyć na niczyją pomoc. Utrzymuje się tylko ze skromnego świadczenia z ZUS. W związku z bardzo trudną sytuacją finansową i zdrowotną nie jest w stanie ponosić kosztów udzielonej mu pomocy, przy czym niezbędna jest mu stała pomoc i obecność w zakresie pełnienia opieki i pomocy. Zauważył, że nie stać go na dopłatę z własnych środków na opłacenie wynagrodzenia opiekunki, nie stać go również na opłacenie ośrodka, w którym mógłbym przebywać na stałe. Nie może liczyć na pomoc dzieci, gdyż nie utrzymują z nim kontaktów. Podał, że uprzednio pracownica OPS próbowała namówić go na przepisanie posiadłości i skierowanie go do placówki opiekuńczej w [...].
Skarżący zarzucił Kolegium dowolność ustaleń i oceny materiału dowodowego, podnosząc, że ustalenia te dokonane zostały z pominięciem całokształtu materiału dowodowego, który winien zostać zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Zdaniem skarżącego, interpretacje i zastosowanie przepisów prawa powinny wynikać z ich treści, odnoszącej się do konkretnego stanu faktycznego, a nie koncepcji oderwanych od treści przepisu i stanu faktycznego sprawy, gdyż takie koncepcje podważają zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa).
Skarżący zaznaczył, że z doręczonego pisma nie wynika jaką formę przybrało rozstrzygnięcie organu administracyjnego (decyzja, postanowienie) ani nawet, kto je wydał (brak określenia podmiotu czy pieczęci nagłówkowej autora rozstrzygnięcia). Skarżący zauważył, że w trakcie postępowania ustalono, iż w dniu 3 lipca 2014 r. oddał uszkodzony procesor celem naprawy w Centrum [...] Sp. z o.o. i na czas naprawy otrzymał urządzenie zastępcze. Naprawiony procesor odebrał w dniu 2 lutego 2015 r. i uiścił należność za wykonaną usługę. Organ nie zbadał jednak, że wobec przedłużającej się procedury ubiegania się o zasiłek na ten cel z MOPS, zmuszony był pożyczyć środki pieniężne na naprawę. Pożyczkę tę miał spłacić po otrzymaniu zasiłku z MOPS, którego dotychczas nie otrzymał.
W tej sytuacji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] i uwzględnienie jego wniosku o nie obciążanie go odpłatnością za zasługi opiekuńcze, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] przyznającą skarżącemu pomoc w zakresie odpłatnych usług opiekuńczych. Świadczenia te przyznane zostały skarżącemu w okresie od dnia 17 stycznia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. w ilości 90 godzin miesięcznie za odpłatnością w wysokości 10% ich pełnego kosztu, tj. w kwocie 180 zł miesięcznie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia organu
I instancji stanowiły przepisy uops. Zgodnie z art. 50 ust. 1-5 uops osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5). Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6).
Na tej podstawie Rada Gminy [...] podjęła uchwałę Nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r., zmienioną uchwałą Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do otrzymania pomocy w formie usług opiekuńczych. Jest on osobą w podeszłym wieku, zamieszkuje sam i nie ma możliwości uzyskania pomocy od osób bliskich. Bezspornym jest również, że świadczenie takie zostało mu przyznane w wymiarze 90 godzin miesięcznie za odpłatnością 2 zł za 1 godziną usługi.
Skarżący podnosi, że z uwagi na jego bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną nie jest w stanie ponieść kosztów udzielonej pomocy.
Wskazać należy, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 ww. uchwały kryterium dochodowe to odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone w art. 8 ust. 1 uops. Z kolei zgodnie z § 13 uchwały usługobiorca (osoba korzystająca z usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych - § 2 ust. 2 pkt 2 uchwały) ponosi z tytułu korzystania z usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych odpłatność ustaloną w zależności od posiadanego dochodu, zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 2 do uchwały. Zgodnie z tym załącznikiem wysokość odpłatności w przypadku osoby samotnej, której kryterium dochodowe (w %) mieści się między 150% a 200% tego kryterium - wynosi 10% wartości usługi. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z zarządzeniem Kierownika GOPS w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] koszt jednej godziny usług opiekuńczych wynosi 20 zł.
W niniejszej sprawie dochód skarżącego wynoszący [...] zł bezspornie przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 uops, które wynosi obecnie 634 zł. Dochód skarżącego stanowi zatem 174% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a więc mieści się między 150% do 200% tego kryterium określonego w załączniku nr 2 uchwały.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo wyliczyły skarżącemu wysokość kosztów odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. Skoro świadczenie zostało przyznane w wymiarze 90 godzin miesięcznie, koszt jednej godziny usługi wynosi 20 zł brutto, a skarżący ponosi 10% kosztu, tj. 2 zł za 1 godzinę usługi, to całkowity koszt odpłatności za przyznane usługi wynosi 180 zł (90 godzin x 2 zł) miesięcznie.
Wskazać należy również, że uchwała Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r., zmieniona uchwałą Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. określająca szczegółowe zasady przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze, w tym specjalistyczne usługi opiekuńcze, świadczone w miejscu zamieszkania; szczegółowe zasady częściowego lub całkowitego zwalniania z opłat za ww. usługi oraz tryb pobierania opłat za te usługi - jest aktem prawa miejscowego. Organy administracji są w orzekaniu bezwzględnie związane normami wynikającymi z treści obowiązujących aktów prawa miejscowego. Oznacza to, że dopóki uchwała ta funkcjonuje w obrocie prawnym to organ zobowiązany jest stosować jej postanowienia. Tym samym decyzja wydana przez organ na podstawie przedmiotowej uchwały odpowiada prawu i nie można czynić organowi zarzutu jego naruszenia.
Jednocześnie, jak słusznie zauważyło Kolegium, na mocy § 17 ust 1 ww. uchwały skarżący może wystąpić do organu z wnioskiem o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności w przypadku zaistnienia okoliczności wymienionych w tym przepisie. Wniosek ten podlegał będzie rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu.
Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 kpa, stwierdzić należy, że jest nieuzasadniony. Zdaniem Sądu, organ ustalając stan faktyczny sprawy w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy i dokonał jego oceny nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów, a wyniki tej oceny przedstawił w uzasadnieniu wydanej decyzji sporządzonej według wymogów z art. 107 § 3 kpa. Organ ustalił bowiem sytuację skarżącego w sposób rzetelny i zupełny, w oparciu o przeprowadzony w miejscu jego zamieszkania wywiad środowiskowy, podczas którego uzyskał niezbędne informacje, stanowiące podstawę dla podjęcia rozstrzygnięcia o rodzaju i formie świadczenia pomocowego.
Podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 41 pkt 1 uops jest niezasadny z tego względu, że przepis ten dotyczy przyznania specjalnego zasiłku celowego, tymczasem przedmiotem niniejszej sprawy było przyznanie świadczenia opiekuńczego w oparciu o przepis art. 50 uops.
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy ppsa, orzekł jak w sentencji.