Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku M. A. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia [...] grudnia 1988 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. z dnia [...] sierpnia 1998 r. - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, położonej w P. przy ul. [...]
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i
Rozwoju Miast stwierdził, że M. A. nie legitymuje się postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po M. i W. A. – byłych właścicielach wywłaszczonej, opisanej na wstępie nieruchomości a wobec tego brak było podstaw do wszczęcia przedmiotowego postępowania z jego wniosku.
Podniesiono przy tym, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej – oparte o przepis art.156 k.p.a. - jest nadzwyczajnym trybem postępowania, obejmującym przypadki weryfikacji decyzji dotkniętych wadami wskazanymi w § 1 tego przepisu. Stroną zaś, która może żądać wszczęcia postępowania administracyjnego jest – zgodnie z art. 28 k.p.a. - każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Tego rodzaju natomiast interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu ma osoba uczestnicząca w postępowaniu, w którym wydano tego rodzaju decyzję, jej następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości.
O ile zatem tytułem powołania do spadku mogła by być ustawa lub testament (art. 926 § 2 i 1 k.c.) to za domniemanego spadkobiercę mógł być uznany tylko ten kogo za spadkobiercę uznałby w stosownym orzeczeniu sąd (art. 1025 § 2 k.c). W związku z tym skoro skarżący - mimo wezwań - nie udokumentował swoich praw jako strona w rozumieniu art. 28 kpa, brak było – w ocenie organu - podstaw do wszczęcia z jego wniosku postępowania.
Rozstrzygnięcie to stało się z kolei przedmiotem skargi M. A. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucił organowi centralnemu rażące naruszenie przepisów art. 28 i 30 § 4 k.p.a. poprzez ich niewłaściwą interpretację i zastosowanie. Ponadto podniósł, że legitymuje się przymiotem strony na podstawie umowy zawartej w formie aktu materialnego z byłymi właścicielami nieruchomości, której przedmiotem były wszelkie prawa i roszczenie jakie przysługiwały byłym właścicielom nieruchomości w związku z decyzją wywłaszczeniową.
W związku z powyższym – wywodził- fakt, iż zbywcy – M. i W. małżonkowie A. – byli jednocześnie jego rodzicami nie miał w przedmiotowej sprawie znaczenia, gdyż skarżący powoływał się w przedmiotowej sprawie na swoje uprawnienia wynikające z czynności cywilno- prawnej, a nie ma uprawnienia wynikające z prawa dziedziczenia. W tej sytuacji zatem – wg M. A. – zbędnym było przedstawienie przez niego postanowienia o nabyciu spadku po byłych właścicielach.
Skarżący podniósł także, że nie było słuszne stanowisko organu, iż przekształcenia podmiotowe dopuszczalne są w procedurze administracyjnej tylko w toku trwającego już postępowania a ponadto – powołując się w tym zakresie na orzecznictwo - zauważył, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powyższą skargę oddalił.
Sąd zaznaczając, że - zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę
- – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne – stwierdził, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienia, gdyż zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa.
W uzasadnieniu wyroku wskazano w szczególności, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulują jedynie kwestie zbycia prawa w toku postępowania administracyjnego i zgodnie z treścią art. 30 § 4 k.p.a. zbycie praw zbywalnych w toku postępowania skutkuje wejściem w miejsce dotychczasowej strony jej następców prawnych.
Wobec tego – Sąd, przywołując w tym miejscu orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok z dnia 4 stycznia 2000 r. l SA 311/99 i z dnia 22 lutego 2000 r. l SA 310/99) - podzielił stanowisko organu, iż przekształcenie podmiotowe dokonane po zakończonym decyzją ostateczną postępowaniu administracyjnym, dokonane dla potrzeb postępowania nadzorczego nie są dla niego wiążące.
Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone przez M. A. skargą kasacyjną, w wyniku której w dniu 21 lutego 2006 r. w sprawie o sygnaturze I OSK 466/05 Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając argumentację zawartą w powyższej skardze, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Rozpatrując ponownie zatem sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Z uwagi na treść przepisu art. 190 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiącego o związaniu Sądu I instancji wykładnią prawa dokonaną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu zostały wydane z naruszeniem prawa, co w konsekwencji prowadziło do ich uchylenia. Jak zauważył to bowiem Sąd Odwoławczy, osoby obdarowane przez byłych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości prawami roszczeniowymi, które służyły darczyńcom, mają przymiot strony - w rozumieniu przepisu art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. – w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej.
Pogląd ten Sąd wyprowadził ze stanowiska, że brak jest w tym momencie uzasadnionej podstawy do odmiennego traktowania nabywcy praw spadkowych od nabywcy konkretnego prawa, nabytego w drodze umowy.
W tych warunkach zatem różnica pomiędzy wyżej wskazanymi sytuacjami sprowadza się jedynie to tego, że spadkobierca, będący sukcesorem uniwersalnym, nabywa uno acto wszystkie prawa dziedziczne przysługujące poprzednio spadkodawcy, zaś nabywca konkretnego prawa (w tym wypadku obdarowany) nabywa jedynie prawo, będące przedmiotem umowy.
Nadmienić wypada, iż strony mają prawo do zbywania przysługujących im praw i to niezależnie od tego, czy w danym momencie pozostaje w toku postępowanie administracyjne, czy też postępowanie takie aktualnie nie toczy się. Czynności prawne zaś dokonane przez osoby fizyczne i prawne wiążą organy administracyjne, gdyż organy te nie mają uprawnień do kwestionowania w trybie administracyjnym ważności i skuteczności dokonanych czynności cywilnoprawnych.
W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca ją naruszają przepisy art. 6 i 28 k.p.a. i z tego powodu – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c. w związku z art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.