Uzasadnienie
W związku ze złożoną skargą na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...], jeden ze skarżących B.Z. wystąpił do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. referendarz sądowy rozpoznał przedmiotowy wniosek, odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia B.Z. wniósł sprzeciw, wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
Jak wynika z danych zawartych we wniosku skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oboje są osobami w podeszłym wieku ([...] i [...] lata), utrzymującymi się ze świadczenia emerytalno-rentowego wraz z zapomogą w łącznej wysokości [...] zł (netto). Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni [...] m². Nie posiada, według przedstawionego oświadczenia, żadnych oszczędności. Deklarowane miesięczne wydatki gospodarstwa domowego, według przedstawionego szczegółowego wyliczenia, wynoszą łącznie [...] zł. Składają się na nie koszty leczenia - ok. [...] zł., czynszu - [...] zł. opłaty (gaz, energia elektryczna, internet, telefon i TV) - [...] zł., drobne naprawy – [...] zł., kwiaty na nagrobki przyjaciół – [...] zł., drobne upominki dla dzieci, wnuków i prawnuków – [...] zł. Skarżący wskazał dodatkowo, że jego majątek obciążają niespłacone kredyty bankowe w wysokości [...] zł.
W sprzeciwie z dnia 17 grudnia 2013 r. skarżący podkreślił, że dokonując zestawienia dochodów jego rodziny z ponoszonymi wydatkami, na utrzymanie jego i żony pozostaje mu łączna kwota [...] zł. dziennie. Skarżący zgodził się, jednocześnie że powinien ograniczyć wydatki na "pogrzeby" i upominki dla rodziny "bo to jest między innymi powodem wraz z dodatkami na wyżywienie" powstania długu w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej ppsa, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie B.Z. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o prawo pomocy w zakresie częściowym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa).
Przechodząc do oceny przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji materialnej należy wskazać, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny.
Podkreślenia wymaga, że skarżący wraz z żoną posiada stałe i regularne źródło dochodów w postaci jego emerytury w kwocie [...] zł. netto miesięcznie. Żona skarżącego otrzymuje dodatkowo miesięczną zapomogę w kwocie [...] zł. Skarżący jest również właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2.
Wprawdzie skarżący wskazał na konieczność ponoszenia znacznych wydatków, jednakże zdaniem Sądu opisane rachunki obrazują jedynie średnie miesięczne obciążenie finansowe gospodarstwa domowego prowadzonego przez rodzinę skarżącego. Nie są to wydatki nadzwyczajne. Oczywistym jest, przecież, że utrzymanie każdej rodziny generuje koszty. Członkowie tejże rodziny mają jednak wpływ jak będą one wysokie np. rachunki za gaz, energię, wodę, telefon, tak by nie zajmowały one wysokiej pozycji w budżecie domowym i by nie mieć problemów z ich bieżącym regulowaniem.
Skarżący wskazuje, że ma niespłacone kredyty bankowe na kwotę [...] zł., które powstały m. in (jak określił w sprzeciwie) w związku z pogrzebami oraz wydatkami na upominki dla rodziny.
W odniesieniu do posiadanego zadłużenia zwrócenia uwagi wymaga to, że skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że zaciągnięty kredyt bankowy uniemożliwia ponoszenie wydatków innych aniżeli konieczne. Nie wskazał nawet kwoty spłacanych rat zadłużenia.
Ocena sytuacji materialnej skarżącego nie pozwala zatem przyjąć, że nie ma on realnej możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Skarżący osiąga bowiem stały dochód pozwalający mu nie tylko na zaspokojenie elementarnych potrzeb bytowych, ale również zapewnia mu realną możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego.
Należy zwrócić uwagę, że skarżący w niniejszej sprawie jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (200 zł) solidarnie z A.R. (wnuczką), co oznacza, że ciężar ekonomiczny zobowiązania wynikającego z zainicjowania postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, jaki spoczywa na skarżącym, nie pozostaje równoważny wskazanej kwocie opłaty sądowej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca A.R. nie wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych, które uzasadnione byłoby brakiem możliwości pokrycia wskazanego wydatku w ramach własnego majątku. Na tej podstawie domniemywać należy, że opłata sądowa, jaką uiścić ma faktycznie wnioskodawca, zostanie pokryta w sposób zakładający, że jej koszty będą podlegać równemu podziałowi pomiędzy obydwoje skarżących.
Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy nie można zatem uznać, że wnioskodawca jest osobą ubogą, nieposiadającą dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku. Sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.
Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.