Uzasadnienie
Stowarzyszenie "M." w B. wnioskiem z dnia 12 lipca 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "M." w B. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.
Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt. I SA/Wa 802/11.
W dniu 8 sierpnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw od przedmiotowego postanowienia z dnia 20 lipca 2011 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
Z uzasadnienia wniosku wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym utworzonym w dniu [...] września 2008 r., zarejestrowanym w Urzędzie Miejskim w B. Zgodnie z oświadczeniem Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga przychodów. Z powodu zaś trudnej sytuacji materialnej członków nie pobiera ono regularnych składek członkowskich, nie posiada również rachunku bankowego. Wszystkie działania interwencyjne, na których skupia się działalność Stowarzyszenia, podejmowane są, jak wyjaśniono we wniosku, społecznie przez jego członków.
Z przeprowadzonej przez Stowarzyszenie analizy kosztów wynika zaś, że na niezbędny zakup materiałów biurowych przeznaczana jest kwota ponad 200 zł rocznie, co przy trzech osobach należących do Stowarzyszenia stanowi średnie obciążenie 7 zł miesięcznie. Z nadesłanej uchwały nr 3 członków Stowarzyszenia z dnia 3 stycznia 2011 r. wynika natomiast, że członkowie postanowili pokrywać koszty związane z prowadzeniem działalności Stowarzyszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy osoba ta (jednostka) wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2).
Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Stowarzyszenie "M." w B. nie wykazało, iż znajduje się w sytuacji majątkowej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Zauważyć należy, że Stowarzyszenie "M." w B. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. W doktrynie podkreśla się, że stowarzyszenie zwykłe ma swoją strukturę organizacyjną wskazaną w regulaminie, który w szczególności określa jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Środkami działania są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia.
W myśl art. 42 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r., stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. W odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 powołanej ustawy, stowarzyszenie zwykłe nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się jednakże, że niezależnie od ograniczeń wynikających ze wskazanego powyżej sposobu finansowania, z regulacji odnoszącej się do stowarzyszenia zwykłego, wywieść można, iż założyciele stowarzyszenia, określając cele i formy działania, zobowiązani są przewidzieć środki finansowe adekwatne do postawionych przed sobą zamierzeń. Zasada ta stanowi rozwinięcie wielokrotnie podkreślanego w orzecznictwie stanowiska, że każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności.
W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie "M." w B. wskazało, że jego działalność opiera się na pracy społecznej członków oraz że nie pobiera ono składek od swoich członków, a tym samym nie ma środków na swoją działalność.
Zdaniem Sądu okoliczności powyższe nie stanowią przesłanki uzasadniającej uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W ocenie Sądu Stowarzyszenie odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.