Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...].02.2014 r. (nr [...]), którym organ ten utrzymał w mocy postanowienie Burmistrza Gminy i Miasta L. z dnia [...].11.2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym podatku od nieruchomości za 2001 rok.
W dniu 16.04.2013 r. spółka A wystąpiła z wnioskiem skierowanym do Burmistrza Gminy i Miasta L. o zwrot kwoty 684.008, 60 zł, pobranej w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym podatku od nieruchomości za 2001 rok wraz z ustawowymi odsetkami. Spółka podniosła, że egzekucja była bezpodstawna, gdyż zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu i nie mogło być dochodzone. Strona zwróciła uwagę, że organ egzekucyjny – Naczelnik O. Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...].04.2013 r. umorzył postępowanie egzekucyjne stwierdzając, że w chwili wystawienia tytułów wykonawczych odnośnie roku 2001 upłynął już termin przedawnienia zobowiązania w podatku od nieruchomości, zaś egzekucja zgodnie z regułą określoną w art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm., w skrócie – "O.P.") mogła być skierowana wyłącznie do nieruchomości.
Na skutek wniesionego ponaglenia na niezałatwienie przedmiotowego wniosku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. postanowieniem z dnia [...].10.2013 r. uznało ponaglenie za uzasadnione i wyznaczyło organowi pierwszej instancji dodatkowy termin do jego (wniosku) załatwienia.
Postanowieniem z dnia [...].11.2013 r. (nr [...]) Burmistrz Gminy i Miasta L. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty 684.008,60 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym za 2001 rok.
Organ stwierdził, że z uwzględnieniem art. 70 § 1 O.P. zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2001 r. uległo przedawnieniu, a to z kolei – stosownie do art. 79 § 2 O.P. – uniemożliwiało skuteczne złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Burmistrz Gminy i Miasta L. zaznaczył, że po upływie terminu przedawnienia podatnik nie może domagać się ukształtowania stosunku prawnego, w którym stanie się wierzycielem żądającym zaliczenia nadpłaty na poczet obciążających go zobowiązań podatkowych albo też dokonania jej zwrotu. Wobec stwierdzenia przeszkody do domagania się stwierdzenia nadpłaty, konieczna była odmowa wszczęcia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 165a O.P.
W złożonym zażaleniu spółka podniosła, że wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie dochodzonego obowiązku, pobrana niezasadnie kwota na poczet podatku powinna być zwrócona i że zwrotu tego powinien dokonać wierzyciel, któremu organ egzekucyjny przekazał zajęte i pobrane środki pieniężne.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].02.2014 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy podzielił zapatrywanie organu pierwszej instancji, że upływ przedawnienia zobowiązania podatkowego wykluczał możliwość procedowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2001 rok. Argumentacja strony dotycząca przebiegu postępowania egzekucyjnego nie miała znaczenia dla wyniku sprawy, gdyż postępowanie egzekucyjne i postępowanie o zwrot (stwierdzenie nadpłaty) stanowią odrębne i rozdzielne postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu spółka wniosła o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz postanowienia je poprzedzającego, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W stosunku do postanowień organów skarżąca postawiła zarzuty naruszenia art. 165a O.P. w związku z art. 59 § 1 i § 4 oraz art. 60 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., Nr 229 z późn. zm., w skrócie – ";u.p.e.a.").
Skarżąca podniosła, że organy bezpodstawnie przyjęły, iż spółka domagała się stwierdzenia nadpłaty, podczas gdy w rzeczywistości wnioskowała o zwrot kwoty nienależnie pobranej w drodze egzekucji wraz z ustawowymi odsetkami. Zwrot przedmiotowej kwoty jest następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego i powinien się dokonać na podstawie u.p.e.a.
W piśmie procesowym z dnia 2.05.2014 r. spółka, na poparcie swojego stanowiska, powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18.08.2011 r., sygn. akt I SA/Wr 850/11, z którego – jej zdaniem – wynikało, że w przypadku takim, jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie, zwrotu niesłusznie pobranej kwoty dokonuje wierzyciel na podstawie przepisów u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga była uzasadniona.
Przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, którym odmówiono spółce "wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty 684.008,60 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym za 2001 rok". Za podstawę postanowień (obydwóch instancji) przyjęte zostały przepisy art. 165a O.P. w powiązaniu z art. 79 § 2 tej ustawy.
Z przepisu art. 165a O.P. wynika, że gdy żądanie w przedmiocie wszczęcia postępowania zostanie wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z kolei na podstawie art. 79 § 2 O.P., prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Organy podatkowe uznały, że skarżąca formułując wobec Burmistrza Gminy i Miasta L. wniosek o zwrot pobranej w ramach egzekucji kwoty 684.008,60 zł (z ustawowymi odsetkami) na poczet podatku od nieruchomości za 2001 rok, w istocie domagała się stwierdzenia nadpłaty w tym podatku, a ponieważ zobowiązanie podatkowe wygasło, to brak było podstaw do procedowania w tym zakresie.
Stanowisko organów podatkowych nie było prawidłowe, albowiem wadliwie odczytały żądanie spółki, a w konsekwencji do jego załatwienia zastosowały nieprawidłową podstawę prawną.
Z treści żądania złożonego przez skarżącą organowi pierwszej instancji wynikało niewątpliwie, że domaga się zwrotu kwoty pobranej w drodze egzekucji na poczet podatku od nieruchomości za 2001 rok, w sytuacji, w której do wystawienia tytułów wykonawczych doszło w warunkach przedawnienia zobowiązania.
Już sama okoliczność, że żądanie strony dotyczyło kwot pobranych na poczet wygasłego zobowiązania ujawnia bezzasadność działania organu, który powołał się na owo wygaśnięcie, jako przeszkodę do określenia nadpłaty powstałej na skutek bezprawnego wyegzekwowania. Innymi słowy, organ przedawnienie zobowiązania podatkowego uczynił barierą do rozpoznania żądania zwrotu kwoty, którą pobrał w warunkach przedawnienia.
Przede wszystkim należy stwierdzić, że pobrana niezasadnie w trybie egzekucji administracyjnej kwota na poczet (przedawnionego) zobowiązania podatkowego odpowiada pojęciu nadpłaty, określonym w art. 72 § 1 pkt 1 O.P., pod którym rozumie się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Użyty tu termin "zapłata" wiąże się z należnością, jej uiszczeniem i nie przesądza (jedynie) swobodnego trybu "realizacji" należności. Jak zasadnie podnosi się w literaturze, z punktu widzenia mechanizmu zwrotu nadpłaty nie ma znaczenia, czy nienależne przysporzenie danej kwoty Skarbowi Państwa nastąpiło dobrowolnie czy też w drodze egzekucji (S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Nizgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2013, s. 443).
W świetle przedstawionego stanowiska można ocenić, że zasadnie organy podatkowe powiązały żądanie spółki A z instytucją nadpłaty w rozumieniu przepisów O.P., natomiast błędnie odczytały, że chodziło o stwierdzenie nadpłaty w trybie 79 O.P.
Tryb stwierdzenia nadpłaty, którego wdrożenie ograniczone jest terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 79 § 2 O.P.) nie ma zastosowania do wszelkich możliwych w praktyce przypadków powstania nadpłaty. Generalnie dotyczy wniosków składanych na podstawie art. 75 § 1 i § 2 O.P., to jest w odniesieniu do przypadków, w których nadpłata wiąże się ze skorygowaniem deklaracji podatkowej bądź zeznania podatkowego, albo też gdy chodzi o dokonane wpłaty w przypadkach braku obowiązku złożenia deklaracji. W tych sytuacjach żądanie stwierdzenia nadpłaty wiąże się z weryfikacją wysokości zobowiązania podatkowego, na co wskazuje już sama konieczność złożenia korygujących rozliczeń zobowiązania podatkowego (w przypadkach, w których nie istnieje obowiązek złożenia deklaracji organ obligatoryjnie wydaje decyzję, w której odnosi się do wysokości zobowiązania).
Tymczasem z uzasadnienia wniosku złożonego w przedmiotowej sprawie podatkowej wynikało, że spółka A nie jest zainteresowana weryfikacją wysokości zobowiązania podatkowego, albowiem powoływała się na okoliczność wygaśnięcia tegoż zobowiązania i wyegzekwowania kwoty na poczet niesiniejącego zobowiązania. W tym stanie rzeczy żądanie spółki nie mogło być oceniane z punktu widzenia dochowania terminu odpowiadającego terminowi przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 79 § 2 O.P.).
Z przepisu art. 74a O.P. wynika, że w przypadkach niewymienionych w art. 73 § 2 i art. 74 wysokość nadpłaty określa organ podatkowy. Przepis ten nakłada na organ obowiązek określenia nadpłaty poza przypadkami, gdy nadpłatę określa podatnik w drodze złożenia deklaracji lub zeznania podatkowego (wymienionych), a w tym – w przypadkach gdy nadpłata powstała w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (tu także w ramach wniosku, gdy podatnik nie był zobowiązany do składania deklaracji – art. 74 pkt 3 O.P.). Oznacza to, że także w przypadku, jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie, określenie wysokości nadpłaty leżało w gestii organu podatkowego. Przy tym przepis art. 74a O.P. nie przesądza trybu działania organu, co oznacza, że decyzja na podstawie art. 74a O.P. może być wydana także na wniosek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w obecnym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w wyroku tegoż Sądu z dnia 31.03.2014 r. (sygn. akt I SA/Wr 2306/13), powołanym przez skarżącą na rozprawie, gdzie wywiedziono miedzy innymi, iż podstawę prawną załatwienia wniosku strony o zwrot kwoty pobranej egzekucyjnie na poczet wygasłego zobowiązania podatkowego winny stanowić przepisy u.p.e.a.
Jak to powyżej przedstawiono, kwota nienależnie pobrana w trybie egzekucji na poczet zobowiązania podatkowego odpowiada pojęciu nadpłaty w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 O.P., zaś konsekwencją tego stanu rzeczy jest stosowanie przepisów tej ustawy do określenia i zwrotu nadpłaty. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 24.10.2012 r., że "uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych wobec umorzenia postępowania z przyczyn, które powołuje art. 60 § 1 u.p.e.a., wywołuje skutek w postępowaniu egzekucyjnym i jego następstwa mogą obciążać jedynie organ egzekucyjny", a także, iż "przepis art. 60 § 1 u.p.e.a. odnosi się do relacji organ egzekucyjny zobowiązany i nie sposób z jego treści wyprowadzić żadnych obowiązków po stronie wierzyciela wynikających z uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych" (sygn. akt I GSK 919/11 – dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Dotąd powiedziane uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia poprzedzającego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania sądowego postanowiono w oparciu o art. 200 tej ustawy.
Przy ponownym załatwieniu wniosku skarżącej organ zobowiązany będzie dostosować się do wyrażonej w wyroku oceny prawnej i merytorycznie rozpatrzyć podanie na podstawie art. 74a ustawy Ordynacja podatkowa, podejmując w tym zakresie decyzję.