Uzasadnienie
W niniejszej sprawie A spółka jawna z siedzibą w C., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.348 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wskazała na kwoty zobowiązań podatkowych określonych przez organy podatkowe oraz ich przymusową egzekucję w drodze zajęcia składników majątku oraz rachunków bankowych. Argumentowała także, że nie posiada żadnych środków finansowych i nie jest w stanie wpłacić na rachunek bankowy kosztów sądowych, ponieważ każda wpłata na rachunek bankowy spowoduje zabezpieczenie wpłacanej kwoty na poczet należności budżetu państwa.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca spółka przedłożyła do akt sprawy dokumenty, z których wynika, że ani ona ani jej wspólnicy (J. S. i W. S.) od roku 2009 nie posiadają rachunków bankowych, spółka w roku 2010 nie prowadziła działalności gospodarczej, natomiast usługi profesjonalnego pełnomocnika opłacane są z dochodów uzyskanych wcześniej z prowadzonej przez jej wspólników działalności gospodarczej. Stosownie do przedłożonych deklaracji VAT-7 za sierpień, wrzesień i październik 2010 r. spółka nie zrealizowała dostawy towarów i nie świadczyła usług. Z przedłożonych dokumentów dotyczących rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych wspólników spółki wynika, że w roku 2009 uzyskanie jej przychodu w kwocie 4.472.839,04 obciążone było kosztami w kwocie 4.951.864,58 zł.
Z urzędu należy wskazać na wynikający z akt sprawy ze skargi wnioskodawcy, zarejestrowanej pod sygn. I SA/Wr 492/10, fakt sprzedaży nieruchomości, pod adresem której znajduje się siedziba spółki, na podstawie umowy z dnia [...] marca 2009 r., z tytułu której uzyskano kwotę 415.400 zł. Z akt wskazywanej sprawy znana jest również treść zapisów w dzienniku księgowań, dotyczących operacji finansowych przeprowadzonych przez skarżącą w 2010 r.
Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 2010 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego orzeczenia strona skarżąca wniosła sprzeciw w uzasadnieniu którego podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż pozostałe jej środki finansowe zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym, co doprowadziło do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej i złożenia wniosku o wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego. Spółka wskazała, że działanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez pełnomocnika nie może stanowić jedynej przesłanki odmowy przyznania spółce prawa pomocy, ponieważ w momencie rozpoczęcia korzystania z usług doradcy podatkowego posiadała środki finansowe na pokrycie jego wynagrodzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Z wniosku spółki jednoznacznie wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa).
Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika.
Należy również podkreślić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącej. Celem bowiem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej.
W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącej ciężar dowodowy w tym zakresie.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na istniejące wątpliwości co do wysokości środków finansowych pozostających w dyspozycji spółki. Z odpisów zeznań podatkowych przedłożonych przez skarżącą wynika, że w 2009 r. uzyskała ona przychód w wysokości 4.472.839,04 zł, co oznacza, że prowadzona przez stronę działalność generowała stratę nie z uwagi na brak popytu na oferowane przez spółkę towary, lecz wynikała z ponoszonych w jej ramach kosztów uzyskania przychodów, które zamykały się w kwocie 4.951.864,58 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca opłaca usługi doradcy podatkowego, a w piśmie z opatrzonym datą [...] grudnia 2010 r. strona oświadcza, że posiadała środki na ten cel, które obecnie wyczerpały się. Pochodzenia tych środków strona nie wyjaśnia, pomimo treści zeznań podatkowych, z których wynika, iż spółka w 2009 r. poniosła stratę z wykonywanej działalności.
Nie sposób pominąć również zapisów w dzienniku księgowań, w którym widnieją liczne operacje finansowe przeprowadzone przez skarżącą w 2010 r., w tym wypłata na rzecz wspólnika kwoty 12.847,90 zł, zapłata kwot 66.493,47 zł, oraz spłata zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi w kwotach 110 zł i 586,56 zł. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej skarżącej pozostaje również fakt, iż na mocy umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] marca 2009 r. spółka uzyskała korzyść majątkową w kwocie 415.400 zł.
W związku z powyższym wątpliwości Sądu budzi rzeczywista sytuacja finansowa spółki, w szczególności wydatkowanie wskazanej kwoty 415.400 zł. Strona nie przedstawiła również żadnych dowodów, z których wynikałoby zajęcie tychże środków w drodze postępowania egzekucyjnego. Wobec przedstawianej złej kondycji finansowej strony nie sposób pominąć również dokonanej na rzecz wspólnika wypłaty kwoty 12.847,90 zł.
Wiarygodności należy również odmówić oświadczeniom spółki w zakresie nieposiadania przez skarżącą rachunków bankowych, albowiem na wydruku z dziennika księgowań pod wskazaniem nazwy spółki oraz jej siedziby i numeru NIP widnieje numer rachunku bankowego. Ponadto sama skarżąca oświadczyła, że wpłata kwoty wpisu na konto spowoduje zajęcie tych środków na poczet jej zaległości podatkowych.
Zatem w ocenie Sądu, pomimo ujemnego wyniku działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym można przypuszczać, że spółka posiada środki pieniężne, nie wykazane w oświadczeniu o stanie majątkowym, pozwalające na ponoszenie kosztów sądowych.
Oceny tej nie zmienia podniesiona przez stronę okoliczność o zakończeniu prowadzenia działalności i złożeniu do Krajowego Rejestru Sądowego wniosku o wykreślenie. Nie przesądza to bowiem o jej niewypłacalności, gdyż wówczas należałoby oczekiwać od spółki wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, co w sprawie nie nastąpiło. Sąd podziela w tym zakresie tezę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2093/07 w świetle której "jeżeli spółka posiada odpowiedni majątek, to dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia okoliczność, iż spółka znajduje się w fazie likwidacji, której zasadniczym celem jest zakończenie jej działalności" (postanowienie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Akcentując zasadę, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie staranności tej zabrakło.
Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ppsa, postanowił jak w sentencji postanowienia.