Uzasadnienie
Z. W., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że z uwagi na swój aktualny, utrzymujący się od dnia pożaru, w którym ucierpiał on i siedziba jego działalności gospodarczej, tj. od dnia 3 grudnia 2007 r., stan zdrowia oraz stan majątkowy nie jest zdolny do uiszczenia kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwoma studiującymi, nie pracującymi synami, wraz żoną jest właścicielem mieszkania o powierzchni 140 m², w którego księdze wieczystej wpisana została hipoteka na rzecz banku tytułem zabezpieczenia kredytu mieszkaniowego na kwotę 430.000 zł oraz na rzecz Urzędu Skarbowego w T. na kwotę 380.000 zł. Jako dochód swojego gospodarstwa domowego wskazał skarżący wynagrodzenie swojej żony w kwocie 2.900 zł.
Nadto oświadczył Z. W., że na skutek pożaru za rok 2008 w prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę, w roku 2009 uzyskał dochód w kwocie 17.500 zł, natomiast w roku 2010 nie osiągnął żadnego dochodu, stracił prawo do zasiłku chorobowego i zawiesił działalność.
Z dokumentów dołączonych do wniosku oraz przesłanych na wezwanie wynika, ponad wcześniej wskazane przez wnioskodawcę fakty, że w roku 2009 uzyskanie przez niego z działalności gospodarczej przychodu w kwocie 191.973,47 zł obciążone było kosztami w kwocie 183.975,53 zł; w tym samym czasie jego żona uzyskała dochód w kwocie 56.405,43 zł. Średnie miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego skarżący określił w kwocie 6.611,23 zł, w której uwzględnił ratę spłaty kredytu hipotecznego w kwocie 3.460,39 zł, powiązane z zaciągniętym kredytem hipotecznym składki z polisy ubezpieczeniowej swojej i swojej żony w łącznej kwocie 486,45 zł oraz ich mieszkania w kwocie 120,50 zł, a także czesne za studia synów w kwocie 455 zł.
Z. W. wyjaśnił również, że w związku z sankcją kary umownej nie jest w stanie wypowiedzieć umowy na korzystanie z usługi abonamentowej "[...]" oraz, że w związku z prowadzeniem w stosunku do jego majątku (nieruchomości oraz rachunków bankowych) postępowania egzekucyjnego nie ma szansy na uzyskanie jakiegokolwiek kredytu lub pożyczki.
Z przesłanych historii rachunków bankowych wnioskodawcy oraz jego żony wynika, że oprócz zadeklarowanego we wniosku dochodu w kwocie ok. 2.900 zł (netto) żona skarżącego uzyskuje również okresowo (np. kwartalnie) dodatkowe dochody między innymi z tytułu "dodatku [...]". Należność z tego tytułu za IV kwartał roku 2010 została wypłacona w dniu 23 grudnia 2010 r. w kwocie 2.497,86 zł.
Z urzędu wskazać trzeba, że zarządzeniem z dnia 27 grudnia 2010 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 3.874 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć również wniosek, iż zwolnienie od ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, natomiast instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo, do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w przypadku strony skarżącej zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 500 zł. Skarżący wykazał w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny. Świadczą o tym, z jednej strony, wysokość dochodów skarżącego i jego żony w roku 2009, aktualnie uzyskiwane przez nich dochody oraz zdolność do spłacania w ratach kredytu hipotecznego i innych zobowiązań cywilnoprawnych gospodarstwa domowego wnioskodawcy, z drugiej strony natomiast kwota jego miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie jego gospodarstwa domowego, sytuacja życiowa, jego stan zdrowia oraz brak zdolności kredytowej.
Określając kwotę wpisu sądowego, którą skarżący jest w stanie uiścić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, referendarz sądowy wziął pod uwagę kwotę dodatkowego wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę skarżącego.
Końcowo należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby częściowo, sprzyja bowiem rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Dla tej przyczyny strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.