Uzasadnienie
Skarżący S. K. w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od zażalenia (w kwocie 100 zł) na postanowienie Sądu z dnia 9 maja 2011 r. złożył wniosek o zwolenie go od kosztów sądowych w tym zakresie podnosząc, że od lutego 205 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 565 zł, jego majątek obciążony jest zajęciami komorniczymi a z żoną D. K. pozostaje od 2002 r. w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej.
Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r. referendarz sadowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sprzeciw pełnomocnika strony, wywiedziony od tego postanowienia, został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu siedmiu dni, licząc od daty doręczenia postanowienia.
Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Posiada 1/12 udziału w nieruchomości otrzymanej w spadku po zmarłej siostrze. Poza tym, nie posiada innego majątku, jak również oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Dochód uzyskuje ze stosunku pracy w kwocie 556,65 netto.
Wnioskodawca, powołując się na małżeńską rozdzielność majątkowa z D. K. nie podał źródła ani wysokości uposażenia małżonki.
Do wniosku dołączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w D. V Wydział Gospodarczy (sygn. akt V Ng 2738/02) z dnia 20 czerwca 2011 r., zwalniającego go (jako pozwanego) od opłaty od zażalenia.
Na wezwanie w trybie art. 255 (kierowane do strony dwukrotnie) o przedłożenie: zeznania podatkowego wnioskodawcy i jego małżonki za 2010 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia D. K., kwotowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (ze wskazaniem źródeł ich finansowania), kopii historii rachunków bankowych, lokat i kart kredytowych za miesiące, a także innych oświadczeń, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wnioskodawca przedłożył – wydruk z listy płac, dokumenty dotyczące stanu zdrowia matki (T. K.) i ojca (J.K.), zestawienie miesięcznych wydatków na poziomie kwoty 3000 zł, rachunki, wezwanie do zapłaty za wodę, kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. Wdział I Cywilny z dnia 7 lipca 2011 r. (sygn. akt I Co 1167/11) o zwolnieniu wnioskodawcy od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu prowadzonym przed tym Sądem, jak również kserokopie postanowień sądów powszechnych z dnia 14 lutego 2011 r. i 17 czerwca 2011 r., dotyczących zwolnienia od kosztów sądowych T. K. (podkreślenie Sądu).
Nadto, wnioskodawca przedłożył ponownie, dołączone wcześniej do wniosku – pismo z ZUS dotyczące wszczęcia postępowania wyjaśniającego w/s wymiaru składek za czerwiec 2002 r. z tytułu zatrudnienia T. K., dokumenty potwierdzające egzekucje z wynagrodzenia, decyzję o wykreśleniu z ewidencji prowadzonej działalności gospodarczej, akt notarialny o ustanowieniu małżeńskiej rozdzielności majątkowej, nadto, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 maja 2005 r. (sygn. akt I SA/Wr 207/05) o odrzuceniu skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. OZ w W. z dnia [...]nr [...]).
Na etapie sprzeciwu strona przedłożyła kserokopie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...], skierowane do T. K., a nadto, złożoną już wcześniej kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Ś.Wdział I Cywilny z dnia 7 lipca 2011 r. (sygn. akt I Co 1167/11) mocą którego S.K. uzyskał zwolnienie od obowiązku opłacenia skargi na czynność komornika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje
Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.: dalej - u.p.s.a.), sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu (tym razem przez Sąd) wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 i u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a.
Pierwsze dwa z powołanych wyżej unormowań dotyczą przesłanek jakie winien spełniać wnioskodawca ubiegając się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 199 u.p.s.a. wprowadza natomiast obowiązek odniesienia tych unormowań do generalnej reguły wynikającej z przepisu art. 199 u.p.s.a., a mianowicie, że co do zasady, strony postępowania sądowego obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Zestawienie wskazanych regulacji, tj. łączna analiza wynikających z nich dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych powinno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości Sądu, że zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża jej podstawowym potrzebom egzystencji.
Rozpatrując w myśl powołanych kryteriów złożony w sprawie wniosek w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia od opłaty od zażalenia w kwocie 100 zł, Sąd nie stwierdził przesłanek pozwalających przyjąć, że wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania mu takiego prawa.
Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2) u.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże (podkreślenie Sądu), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść w/w przepisu nie pozostawia wątpliwości, że kierunek rozstrzygnięcia Sądu co do zasadności złożonego przez stronę wniosku zależy więc przede wszystkim od tego, co wnioskodawca wykaże. Innymi słowy, w jakim stopniu udokumentuje deklarowaną przez siebie, trudną sytuację materialną. Prezentowane stanowisko jest powszechnie aprobowane w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że ciężar udowodnienia okoliczności od których spełnienia uwarunkowane jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego, bądź częściowego zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa na osobie, która o to prawo wnosi. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w ramach tak pojętego obowiązku mieści się także obowiązek rzetelnego współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rzeczywistego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10; LEX nr 741445 oraz z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 727/10; LEX nr 742765).
Rozpatrując w myśl przedstawionych kryteriów wniosek S. K. Sąd nie stwierdził przesłanek pozwalających przyjąć, że wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania mu takiego prawa. O negatywnej ocenie wniosku zadecydował przede wszystkim fakt, iż poza samymi tylko deklaracjami strony o braku środków na opłacenie żalenia w kwocie 100 zł wnioskodawca nie przestawił w istocie dowodów potwierdzających te deklaracje. Sama wysokość miesięcznego uposażenia wnioskodawcy (565 zł) nie mogła przesądzić o uznaniu, że wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe o jakich mowa w treści art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a., albowiem, w postępowaniu z zakresu przyznania prawa pomocy ocenie Sądu podlega sytuacja majątkowa wnioskodawcy oceniana w sposób wszechstronny, tj. odnoszący się z jednej strony do wysokości jej miesięcznych obciążeń finansowych, z drugiej zaś, do majątkowych możliwości nie tylko samego wnioskodawcy, ale i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 644/10, LEX nr 742701).
Przeprowadzeniu tak wszechstronnej oceny stanu majątkowego osoby ubiegającej się o prawo pomocy służy przepis art. 255 u.p.s.a. W sprawie, pomimo dwukrotnego wezwania w tym trybie do przedłożenia: zeznań podatkowych za 2010 r. (wnioskodawcy oraz jego małżonki), zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia D. K., jak również, historii rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych za miesiące od maja do lipca 2011 r., wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, co czyniło ocenę wniosku – przeprowadzoną tylko na podstawie informacji w nim ujętych – oceną niepełną, a zatem, pozbawioną dostatecznych podstaw by uznać, że skarżący spełnia kryteria ustawowe z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.
Należy podnieść, iż od obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów nie zwalniał strony zarówno fakt przyznania mu prawa pomocy w innych postępowaniach, jak i, jak i akcentowana we wniosku okoliczność pozostawania w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Co do tej ostatniej kwestii należy podnieść, że umowa o rozdzielności majątkowej nie uwalnia wnioskodawcy od obowiązku ujawnienia dochodów małżonka, w szczególności, gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt I GZ 383/10; LEX nr 741372). Na tle przesłanek zastosowania przepisu art. 246 § 1 i 2 u.p.s.a., ugruntowany jest pogląd, że rozdzielność majątkowa dotyczy jedynie kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoim majątkiem. Obowiązek alimentacyjny małżonków nie jest uzależniony od łączącego ich ustroju majątkowego i obejmuje swoim zakresem także wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11, LEX nr 783803).
Odnosząc się do przedłożonych przez stronę postanowień sądów powszechnych o zwolnieniu jej od kosztów sądowych w postępowaniach prowadzonych przed tymi sądami należy podkreślić, że fakt przyznania skarżącego prawa pomocy w tych postępowaniach pozostaje bez związku z kierunkiem rozstrzygnięcia w sprawie, albowiem ocena możliwości finansowych ubiegającego się o prawo pomocy badana jest każdorazowo na dzień złożenia wniosku, na podstawie akt konkretnej sprawy oraz tego, co strona w nich wykaże. Jak trafnie ujął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 maja 2008 r. (sygn. akt I FZ 231/08, LEX nr 478981), nie do przyjęcia jest sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie, przez inny skład orzekający.
Uzupełniająco należy nadmienić, że dwa z przedłożonych przez stronę postanowień o zwolnieniu od kosztów sądowych, dotyczy T. K., a więc pełnomocnika wnioskodawcy.
Odnosząc się końcowo do wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia zeznania podatkowego skarżącego za 2010 r. należy podnieść, że aby taki wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany w sprawie, strona winna była spełnić wymogi formalne o jakich mowa treści art. 87 § 1 do § 4 u.p.s.a., w tym w szczególności, dokonać czynności, której przywrócenia terminu się domaga. Takiego wymogu strona natomiast nie dopełniła.
Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 u.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie, o czym orzekł jak w sentencji.