Uzasadnienie
Przedmiotem skargi L. M. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ drugiej instancji, organ odwoławczy) z dnia 29 lipca 2022 r., nr 0201-IEE2.711.115.2022.2.JB utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 31 maja 2022 r., nr 0229-SEE.711.471.2022.1 odmawiające zwolnienia składnika majątkowego w postaci wierzytelności pieniężnej u dłużników zajętej wierzytelności będących bankami: S. S.A., zajętej na podstawie zawiadomienia zajęciu zabezpieczającym nr: [...] z 14 października 2021 r. oraz Bank S.(1) w M., zajętej na podstawie zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym nr: [...] z 18 października 2021 roku.
Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji decyzją z 13 października 2021 r. określił skarżącej przybliżoną kwotę zobowiązania w podatku dochodowym za lata 2014 i 2015 oraz zabezpieczył ww. zobowiązania na majątku skarżącej.
Pismem z 8 marca 2022 r. skarżąca wezwała organ do uchylenia zabezpieczenia w postaci zajęcia ww. rachunków bankowych. W lakonicznym uzasadnieniu wniosku powołała się na umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązania w podatku dochodowym za 2013 r. W opinii skarżącej w tym stanie rzeczy zajęcie jej rachunków bankowych jest bezprzedmiotowe.
Skarżąca wezwana m.in. do wskazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy ww. umorzeniem, a obowiązującym zabezpieczeniem zobowiązań za dalsze okresy oraz wskazania argumentów przemawiających za uchyleniem zabezpieczeń (pismo organu z 18 marca 2022 r.), na przytoczone pytanie nie udzieliła odpowiedzi.
Powołanym na wstępie postanowieniem z 31 maja 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił uwzględnienia wniosku.
W uzasadnieniu zaznaczył, że rozpatrując sprawę rozważył także dokumenty i informacje związane z kolejnym wnioskiem skarżącej o zwolnienie z zajęcia jeszcze innych składników majątkowych (wierzytelności u osób fizycznych i komornika).
Wskazał organ, że z pismem z 17 maja 2022 r. skarżąca przestała dokumenty potwierdzające złą sytuację życiową/zdrowotną. Do pisma dołączono: karty wizyt w poradni kardiologicznej, kartę informacyjną z pobytu w szpitalu w dniach 9-17 lipca 2019 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 maja 2021 r. w sprawie niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz decyzję o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2020 r.
Przy piśmie z dnia 19 maja 2022 r. przesłała nadto uzupełnione oświadczenie o stanie majątkowym, gdzie wymieniła miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz miesięczny dochód, ze wskazaniem, że rodzina udziela skarżącej wsparcia. Jedynym majątkiem skarżącej są nieruchomości rolne - obciążone hipoteką na rzecz banku.
Zdaniem organu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała istnienia przesłanki zwolnienia z egzekucji, o której mowa w art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej u.p.e.a.) w postaci "ważnego interesu zobowiązanego". Wskazał, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny nie prowadzi egzekucji ze świadczenia emerytalnego. Zatem egzystencja skarżącej nie jest zagrożona.
Nadto skarżąca nie wskazała innego majątku, na którym możliwe jest zabezpieczenie wierzytelności i uzyskanie egzekwowanych należności. Zwolnienie z egzekucji składnika majątku ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna.
W zażaleniu z 20 czerwca 2022 r. skarżąca zwróciła uwagę, iż organ nie zakwestionował danych wynikających z dokumentacji dotyczącej jej sytuacji osobistej i majątkowej. Zdaniem skarżącej w tym stanie rzeczy należy uznać, że organ pierwszej instancji: "zignorował ważny interes" zobowiązanej; dokumenty potwierdzają: "trudną sytuację skarżącej oraz faktyczny jej ważny interes w tym, by mogła normalnie funkcjonować".
Organ drugiej instancji postanowieniem z 29 lipca 2022 r. rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że o "ważnym interesie zobowiązanego", o którym mowa w przepisie, nie może decydować subiektywne przekonanie strony. Posiłkując się orzecznictwem sądów administracyjnych, podobnie jak organ pierwszej instancji, zauważył też, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.
W stanie faktycznym sprawy w ocenie organu drugiej instancji nie ma zagrożenia dla egzystencji skarżącej. Posiada ona dochód z emerytury w kwocie 1236,00 zł i wsparcie rodziny; wskazane miesięczne wydatki wynoszą zaś 1886,00 zł. Skarżąca posiada więc środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a dokonane zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych jej sytuacji nie pogorszyły.
Zauważył organ, że na zajętych rachunkach nie znajdowały się i nie wpłynęły po zajęciu żadne środki pieniężne.
Skarżąca znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji zdrowotnej w związku z leczeniem szpitalnym i chorobami przewlekłymi. Sytuacja ta nie jest jednak wyjątkowa. Nie wystąpiły okoliczności nagłego zachorowania lub zdarzenia losowego, które ogranicza lub wyklucza możliwości zarobkowe; stałe źródło utrzymania strony stanowi świadczenie emerytalne, z którego nie jest prowadzona egzekucja. Z ważnym interesem zobowiązanego zasadniczo utożsamiane są zdarzenia losowe, nadzwyczajne i wyjątkowe okoliczności skutkujące utratą majątku, jak klęski żywiołowe, nagłe zachorowania skutkujące ograniczeniem zdolności zarobkowych. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, iż podnoszone przez skarżącą okoliczności nie wyczerpują przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. W sprawie nie wykazano zatem okoliczności mogących stanowić podstawę zwolnienia spod egzekucji zajętych wierzytelności z rachunków bankowych.
W skardze do tut. Sądu strona wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 13 u.p.e.a poprzez niezasadne uznanie, że w sprawie nie wystąpił dostatecznie ważny interes skarżącej powodujący konieczność zwolnienia z egzekucji określonych we wniosku składników majątkowych;
- 2) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), czyli zasady praworządności;
- 3) art. 7 k.p.a., czyli zasady prawdy obiektywnej; zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;
- 4) art. 7 k.p.a., czyli zasady zaufania do władzy publicznej;
- 5) art. 11 k.p.a., czyli zasady przekonywania;
- 6) art. 77 k.p.a., czyli zasady oficjalności.
Skarżąca wyjaśniła, że zarzuca organom: "pominięcie niektórych dowodów", brak wszechstronnego ich rozpatrzenia, brak całościowej i obiektywnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz tendencyjne prowadzeniu postępowania.
W ocenie strony dostatecznie uzasadniła ona swój wniosek o zwolnienie określonych składników majątkowych oraz wykazała i udokumentowała w sposób wyczerpujący swój ważny interes. Podobnie jak w zażaleniu podkreśliła, że organ nie zakwestionował danych wynikających z dokumentacji dotyczącej jej sytuacji osobistej i majątkowej.
Strona zaakcentowała, że organowi przedłożono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w sprawie niezdolności skarżącej do samodzielnej egzystencji. Dokument został przez organ zignorowany. Zdaniem skarżącej dokument zaświadczający o jej niezdolności do samodzielnej egzystencji zaprzecza twierdzeniom organu, że w sytuacji skarżącej odmowne załatwienie jej wniosku egzystencji tej nie zagraża.
W odpowiedzi organ odwoławczy podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z 2 rachunków bankowych.
Podstawę prawną wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym "organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego".
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15; CBOSA). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, CBOSA). Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12, CBOSA).
W orzecznictwie wyjaśnia się także stronom, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99; LEX nr 47090).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że skarżąca nie wykazała, iż w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. jej ważny interes przemawiał za zwolnieniem z egzekucji przedmiotowych rachunków bankowych. W sprawie, skarżąca wniosek o zwolnienie spod egzekucji rachunków bankowych (uchylenie zajęcia) uzasadniła stanem zdrowia. Nie wyjaśniła jednak, w jaki sposób zwolnienie z zajęcia rachunków bankowych, na których nie znajdują się obecnie żadne środki pieniężne, miałoby polepszyć jej sytuację lub w jaki sposób ich zajęcie uniemożliwia jej funkcjonowanie w stopniu pozwalającym na przyjęcie, że ich zwolnienie zrealizuje jej "ważny interes" w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a.
Jednocześnie nie wyjaśniła, dlaczego uzyskana na skutek wnioskowanego "odblokowania rachunków" ochrona późniejszych ewentualnych wpłat na ww. rachunki, nie będzie równoznaczna z uniemożliwieniem egzekucji - skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób zamierza zaspokoić dług podatkowy; nie wskazała składników majątku/źródeł przychodu, z których dług realnie może być uregulowany w przypadku ochrony przed egzekucją środków na rachunkach, wpłaconych na nie po uchyleniu zajęć.
Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie z egzekucji dotyczyć może "składnika majątkowego zobowiązanego". Składnikiem tym w przypadku zajęcia rachunku bankowego mogą być środki pieniężne już znajdujące się na rachunku, a zgodnie z art. 80 § 2 pkt 1) u.p.e.a. środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z akt sprawy wynika, że z przedmiotowych rachunków żadnych środków nie wyegzekwowano. Wniosek więc w istocie zmierza do zwolnienia z egzekucji środków, które w przyszłości mogą na rachunek skarżącej wpłynąć; względnie do umożliwienia stronie wykorzystywania rachunku bankowego do gospodarowania otrzymywaną emeryturą, do której organ egzekucji nie skierował. Jak wcześniej wskazano, w tym zakresie, a także w zakresie oceny wpływu na efektywność egzekucji, żadnej argumentacji strona nie przedstawiła.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. przyjmując, że skarżąca nie wykazała swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji z rachunków bankowych. Przedstawione przez organy stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Organy szczegółowo rozważyły sytuację materialną i osobistą skarżącej wskazując, że otrzymuje ona emeryturę oraz korzysta z pomocy rodziny.
Sąd wskazuje też, że zarzut pominięcia przez organ niezdolności skarżącej do samodzielnej egzystencji i jednoczesnego twierdzenia organu, że egzystencja skarżącej, ani też jej zdolności zarobkowe, nie są zagrożone - w żaden sposób nie zmierza do wykazania, że zwolnienie wierzytelności z ww. rachunków zrealizuje "ważny interes skarżącej" w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a.; jak i że w jakikolwiek sposób zwolnienie to będzie miało wpływ na sytuację skarżącej a dysponowanie wierzytelnościami ma dla niej znaczenie istotne ze względu na stan zdrowia.
Podsumowując, w ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że wniosek skarżącej nie wskazuje na konkretną i odpowiadającą dyspozycji art. 13 § 1 u.p.e.a. potrzebę dokonania zwolnienia spod egzekucji przedmiotowych składników majątkowych.
Organy podatkowe poprawnie wskazały także, iż skarżąca nie wykazała alternatywnego i skutecznego sposobu uregulowania dochodzonych należności. Jak wcześniej wskazano, aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Zwolnienie nie powinno prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Jednocześnie należy wskazać, iż przytoczona zasada nie stanowi treści przepisu. Została ona wypracowana przez orzecznictwo i należy oceniać poprawność jej zastosowania na tle konkretnych stanów faktycznych. Zawsze jednak ciężar dowodu będzie w tym przypadku spoczywał na wnioskującym. W sprawie, skarżąca nie przedstawiła w tym zakresie żadnej argumentacji.
Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259; Sąd skargę oddalił w całości.