Uzasadnienie
Skarżący, po wezwaniu go do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 47.387 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2007 r. organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. 27 marca 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na wszystkich rachunkach bankowych na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego. Spowodowało to, że A. wypowiedział umowę franszyzy i zażądał zapłaty 432.277,30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Bank wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000 zł. Obroty firmy wnioskodawcy spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej i jedynym źródłem utrzymania jest dzierżawa nieruchomości, które również zostały zabezpieczone. Poza tym wszczęto postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania bieżących należności podatkowych.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trzema córkami (ur. w [...], [...] i [...] r.). Posiada mieszkanie w S. (50 m2) i działkę ze stacją paliw w M. (0,41 ha). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jako jedyne źródło dochodu skarżący wymienił dzierżawę z dochodem miesięcznym netto 2.000 zł.
Do wniosku załączona została kopia postanowienia z dnia 11 czerwca 2012 r., wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wr 453/12, którym przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 500 zł.
Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że skarżący w 2011 r. osiągnął przychody z działalności gospodarczej w wysokości 7.387 zł i poniósł stratę w kwocie 23.370,05 zł, natomiast jego żona uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 792,30 zł. Obecnie zatrudniona jest na ¼ etatu, a miesięczne wynagrodzenie w ostatnich trzech miesiącach wyniosła 375 zł brutto. Najstarsza córka uzyskuje dochód brutto w kwocie 1.484,40 zł Od 2008 r. prowadzone są postępowania egzekucyjne, w których zajęte zostały rachunki bankowe skarżącego, należności z urzędu skarbowego oraz wierzytelności z tytułu należności za dzierżawę stacji paliw w M. i L. Firma dzierżawiąca stacje paliw złożyła oświadczenie, że czynsz wpłacany jest bezpośrednio na rachunek komornika sądowego. Przedłożona została obszerna dokumentacja dotycząca egzekwowanych zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym i podatkowych.
Wnioskodawca ponadto podał, że z tytułu dzierżawy stacji w M. nie uzyskuje obecnie przychodu, gdyż dotychczasowy dzierżawca rozlicza się na podstawie rachunków wystawionych w związku z remontem przedmiotu dzierżawy. Od października 2011 r. jest rozwiedziony. Jego najstarsza córka utrzymuje się sama, pozostałe dwie córki nadal się uczą i są na utrzymaniu rodziców. Miesięczne wydatki wynoszą: na opłaty, prąd, inne media – 300 zł, na żywność i środki higieny – 500 zł. Dodatkowo skarżący stara się przekazywać byłej żonie na utrzymanie córek 500 zł. Oświadczył, że nie ma żadnych środków finansowych na spłatę zaległych płatności kredytowych i zobowiązań komorniczych. Od 4 lat wszystkie konta firmowe i osobiste, a także rachunki żony, zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Oświadczył też, że nie korzysta z Pomocy Społecznej ani innych form wsparcia państwowego.
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tej wynika, że to ubiegający się o przyznanie pomocy zobligowany jest do wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Przy czym powinny one być logiczne i wiarygodne.
Zdaniem rozpoznającego przedmiotowy wniosek Referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał w sposób wiarygodny swoich rzeczywistych możliwości płatniczych.
Udowodnione zostało, że wobec skarżącego toczą się postępowania egzekucyjne, w wyniku których jedyne przychody – czynsze dzierżawy dwóch stacji paliw – podlegają zajęciu komorniczemu. Wynikałoby stąd, że wnioskodawca nie posiada jakichkolwiek środków na utrzymanie. Z kolei była żona, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, uzyskuje tylko wynagrodzenie w kwocie 375 zł brutto, które jest znikome, uwzględniając koszty utrzymania 4-osobowej rodziny (jedna córka jest na własnym utrzymaniu).
Tymczasem wnioskodawca wskazał, że ponosi miesięcznie wydatki w łącznej wysokości 1.300 zł, w tym 500 zł przekazuje żonie na uczące się córki. Jednocześnie nie podał źródeł finansowania tych wydatków, pomimo wezwania do udzielenia takiej informacji. Powtórzyć w tym miejscu wypada, iż źródłem tym nie może być dzierżawa, skoro czynsze przysługujące z tego tytułu są w całości zajęte przez komornika.
Poza tym nie jest wiadome, jakie wydatki ponosi cała rodzina. Bez znaczenia jest, że wnioskodawca jest z żoną rozwiedziony, skoro – zgodnie z jego oświadczeniem – pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponoszą zatem wspólnie koszty utrzymania. Dodatkowo dochód byłej żony nie może starczać nawet na jej własne utrzymanie.
Mając na uwadze tę ostatnią okoliczność, w wątpliwość należy poddać zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że wnioskodawca był wezwany do przedłożenia szczegółowego zestawienia wydatków całej rodziny. Tymczasem podane zestawienie jest zbyt lakoniczne, co utrudnia jego ocenę. Jednak nie można dać wiary, aby w kwocie 300 zł mieściły się opłaty związane z mieszkaniem zajmowanym przez pięć osób. Nie jest też możliwe, żeby kwota 500 zł, przy obecnych cenach żywności, była wystarczająca na wyżywienie 4-osobowej rodziny.
Co do licznych zobowiązań, które w istocie kształtują sytuację majątkową wnioskodawcy, to jednak ich egzekucja została zabezpieczona zajęciami rachunków bankowych, wierzytelności i nieruchomości. Natomiast podane wyżej uwagi wskazują, że skarżący posiada źródło dochodów, które nie zostało ujawnione i nie jest znana wysokość tych dochodów.
Odnosząc się do faktu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie o sygn. I SA/Wr 453/12, to wskazać trzeba, że w powołanym postanowieniu zwrócono uwagę, iż przedstawione wyżej zastrzeżenia i wątpliwości nie dawały szansy na dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, to jest w jakim zakresie jest w stanie opłacić choćby część kosztów sądowych, a jedynym wyznacznikiem zwolnienia była możliwość zgromadzenia środków (z nieznanego źródła) na utrzymanie córek.
Referendarz sądowy ma na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone przykładowo w postanowieniu z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 1/12, iż rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy - na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy - w sytuacji, gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony, godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa (wynikającą z art. 2 Konstytucji RP). Jednakże z drugiej strony, to przede wszystkim na wnioskodawcy ciąży obowiązek wiarygodnego przedstawienia pełnego obrazu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. W jego interesie jest jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765).
Co za tym idzie, mając sygnalizację co do istniejących wątpliwości już w innej sprawie, skarżący powinien zmierzać do ich pełnego wyjaśnienia. Tym bardziej, że w wezwaniu do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w sposób szczególny podkreślone zostało, aby przedstawił szczegółowe – określone kwotowo zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków, ze wskazaniem źródeł ich finansowania. O ile w sprawie I SA/Wr 453/12 można było przyjąć, że być może tak sformułowane wezwanie nie było zrozumiałe, o tyle już w następnej sprawie, po zapoznaniu się z zastrzeżeniami co do przedstawionego stanu faktycznego, skarżący zobligowany był zastosować się do postawionych wymogów. Tymczasem, ignorując treść uzasadnienia postanowienia z 11 czerwca 2012 r. w powołanej wyżej sprawie i wezwania skierowanego w niniejszej sprawie, wnioskodawca bazuje wyłącznie na rozstrzygnięciu, sugerując takie samo orzeczenie w oparciu o tożsamy stan faktyczny, który budzi wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych.
Mając na uwadze powyższe, nie można było uwzględnić w niniejszej sprawie żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.