Uzasadnienie
Skarżący, po wezwaniu go do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 23.694 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2007 r. organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. 27 marca 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na wszystkich rachunkach bankowych na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego. Spowodowało to, że A wypowiedział umowę franczyzy i zażądał zapłaty 432.277,30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Bank wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000 zł. Obroty firmy wnioskodawcy spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie jest w stanie regulować należności podatkowych z uwagi na zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym rachunków bankowych.
Z powodu prowadzonych postępowań kontrolnych i egzekucyjnych żona złożyła pozew o rozwód, który został orzeczony wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. Postanowieniem z 24 lipca 2012 r., na skutek licytacji, Sąd Rejonowy orzekł o wydaniu zlicytowanego mieszkania, dotychczas zamieszkałego przez rodzinę skarżącego, nowym nabywcom, co zostało potwierdzone kopią tego orzeczenia.
Rubryki formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotyczące stanu rodzinnego, majątku i dochodów wnioskodawcy, zostały zakreślone.
Na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), do przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego i wskazania źródeł finansowania, wnioskodawca oświadczył, iż aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, z byłą żoną nie utrzymuje żadnych kontaktu. Mieszka u najstarszej córki, która go utrzymuje. Wyjaśnił, że wpłata 2.000 zł na rachunek Sądu, dokonana została z pieniędzy pożyczonych, które powinien spłacić w ratach (ma odroczony termin płatności).
Ponadto przedłożył oświadczenie pełnomocnika Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaległości objętej tytułem wykonawczym z 21 marca 2013 r., która wynosi 133.906 zł oraz kopię wniosku o dokonanie wpisu w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych.
Ponadto do skargi kasacyjnej załączone zostały kopie postanowień tutejszego Sądu i referendarza sądowego, którymi uwzględniono żądanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, to jest z kwoty wpisu sądowego przewyższającej wartość 2.000 zł.
Na obecnym etapie postępowania na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 23.694 zł.
Powyższe okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia całości żądania wniosku.
Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem niezbędnego utrzymania własnej rodziny. Przytoczona wyżej regulacja stanowi bowiem odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a prawo pomocy [w:] praca zbiorowa pod red.
J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, "Polski model sądownictwa administracyjnego", Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2004).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie jest to już drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek na etapie wpisu od skargi zawierał praktycznie te same treści. Zarówno w postanowieniu referendarza sądowego, jak i Sądu zwracano uwagę na wątpliwości co do miesięcznych wydatków i źródeł ich finansowania oraz na brak szczegółowego ich zestawienia. W orzeczeniach tych wskazywano na informacje, które są istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym też na kwestię sytuacji finansowej osób, które pozostawały z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Dodać trzeba, iż w tutejszym Sądzie nie jest to jedyna sprawa, w której wnioskodawca jest stroną skarżącą. W każdej też sprawie, m.in. w tych, z których przedłożone zostały do akt kopie odpisów postanowień w przedmiocie prawa pomocy, również wskazywano na powyższe wątpliwości, które obecnie też stały się podstawą wezwania wnioskodawcy do przedłożenia zestawienia szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez jego rodzinę oraz podania źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący jedynie wskazał, że nie utrzymuje kontaktów z byłą żoną, obecnie mieszka u córki, która go utrzymuje. Nadal jednak nie jest to odpowiedź na ww. wezwanie.
Niezależnie od tego, czy skarżący mieszkał z byłą żoną i córkami (co wynikało z poprzedniego wniosku w sprawie), czy też tylko z córką – w każdej z tych sytuacji pozostaje z kimś we wspólnym gospodarstwie domowym. Każde zaś takie gospodarstwo wymaga utrzymania, co pociąga za sobą pokrywanie rachunków za media, wydatki na wyżywienie i inne podstawowe potrzeby socjalne. Skoro zatem wnioskodawca mieszka aktualnie z córką, obowiązany był przedstawić szczegółowe zestawienie wydatków w obecnym miejscu zamieszkania i wskazać ich źródła finansowania, czy to z własnych zasobów, czy też ze źródeł dochodów uzyskiwanych przez córkę.
Skarżący tymczasem, pomimo wielokrotnych wezwań w postępowaniach przed tutejszym Sądem, niezmiennie uchyla się od udzielenia konkretnej, rzeczowej odpowiedzi, uciekając się wyłącznie do ogólnikowych oświadczeń.
Zwrócić należy uwagę na treść art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Z regulacji tych wynika zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym.
Wobec powyższego obowiązkiem wnioskodawcy było przedstawić już na urzędowym formularzu jego aktualną sytuację rodzinną oraz dochody tych członków rodziny, z którymi obecnie pozostaje w tym samym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie zaś skarżący wyłącznie powiela dane udzielone już na poprzednich etapach postępowania w sprawie.
W istocie w sprawie zostały udokumentowane liczne, o znacznych wartościach zobowiązania, które są egzekwowane w postępowaniach egzekucyjnych. Jednakże w postępowaniu w zakresie prawa pomocy chodzi nie o formalną sytuację majątkową i finansową – w tym aspekcie badane są okoliczności w toku postępowań egzekucyjnych, gdzie możliwości pozyskania niezapłaconych zobowiązań są ściśle określone stosownymi przepisami prawa – lecz o obiektywną sytuację wnioskodawcy i jego zdolności pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
W rezultacie rozpoznający przedmiotowy wniosek referendarz sądowy nie miał możliwości dokonać obiektywnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Niemniej, pomimo, że przedstawionych wyżej danych nie można było uznać za całkowicie wiarygodne, jednak dają podstawę do twierdzenia, że skarżący nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości ponad 23.000 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na brak punktu odniesienia, który pozwoliłby wyważyć rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy przy jednoczesnym uznaniu, że nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi kasacyjnej w całości, jako wyznacznik referendarz sądowy przyjął dolną granicę przedziału według którego obliczony został w niniejszej sprawie wpis stosunkowy, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – to jest 2.000 zł.
Mając na uwadze powyższe, postanowiono jak w sentencji podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.