Uzasadnienie
W odpowiedz na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialności z siedzibą we W. wniosła przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania skarżąca spółka podała, że znajduje się w "tragicznej sytuacji finansowej", nie może spieniężyć żadnego ze składników swojego majątku, gdyż wszystkie są w całości zajęte równocześnie przez komornika skarbowego i komornika sądowego, natomiast transakcje realizuje z materiałów powierzonych oraz w ramach wzajemnych kompensat.
W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 44.000.000 zł, wartość środków trwałych – 1.006.141,84 zł, z kolei wartość zysku za ostatni rok obrotowy – 81.188,68 zł. Na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo wynosiło (-) 101,31 zł i 0 zł.
Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane przez stronę fakty, iż do czerwca 2011 r. spółka uzyskała przychód w kwocie 47.900,90 zł i poniosła stratę w kwocie 52.069,34 zł. Na rachunkach bankowych, poza opłatami, nie odnotowano żadnych operacji. W roku 2010 wnioskodawca uzyskał przychody netto o wartości 1.011.115.67 zł.
Z urzędu wskazać należy, iż w dwóch innych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I SA/Wr 836/11 i
I SA/Wr 837/11 ze skarg skarżącej spółki została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po 500 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami.
Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt odnotowania przez nią w poprzednim okresie rozliczeniowym zysku w wysokości ponad 81.000 zł, przy czym przychody nett wyniosły ponad 1.000.000 zł i to mimo postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki od początku 2010 r. Zgodnie z przedłożonymi dokumentami, zajęcie rachunków bankowych oraz wierzytelności pieniężnych spółki nastąpiło w styczniu 2010 r.
Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych).
Dla oceny możliwości płatniczych spółki nie ma również znaczenia fakt realizacji przez nią transakcji z kontrahentami w formie kompensat. Sposób rozliczeń jest wyborem kontrahentów, w tym wnioskującej spółki, i nie może stanowić przesłanki ustalenia braku możliwości pozyskania dostatecznych środków na opłacenie kosztów w sądowych. W ramach kompensat spółka może bowiem zdecydować o uiszczeniu w jej imieniu kwot ciążących na niej kosztów sądowych.
Dalej, również stanu rachunków bankowych skarżącej referendarz sądowy nie uznał za uzasadniający przyjęcie braku dostatecznych środków. Rozliczenia wierzytelności spółki następują bowiem w formie bezgotówkowej, co nie zmienia ich charakteru przysporzenia.
W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.