Uzasadnienie
W rozpatrywanej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca "A" sp. z o.o. z siedzibą we W., prowadząca działalność w zakresie m.in. produkcji chemikaliów organicznych, wyrobów z tworzyw sztucznych, robót budowlanych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że znajduje się w tragicznej sytuacji finansowej, wszystkie składniki majątku są w całości zajęte jednocześnie przez komornika sądowego i skarbowego, posiadane rachunki bankowe i przysługujące wierzytelności zostały obciążone zajęciem egzekucyjnym, co wyklucza możliwość dysponowana nimi w sposób swobodny, natomiast transakcje realizuje z materiałów powierzonych oraz w ramach wzajemnych kompensat.
Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 44.000.000 zł, wartość środków trwałych – 1.006.141,84 zł, a wartość zysku za ostatni rok obrotowy – 81.188,68 zł. Na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo wynosiło (-) 101,31 zł i 0 zł.
Z przesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, ponad wskazane we wniosku okoliczności, że do czerwca 2011 r. strona uzyskała przychód w kwocie 47.900,90 zł i poniosła stratę w wysokości 52.096,34 zł. Na rachunkach bankowych, poza opłatami, nie odnotowano żadnych operacji.
Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym spółka wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W jego motywach wywiodła, że rozliczanie jej transakcji w drodze kompensat jest wymuszone koniecznością zmniejszania swoich zobowiązań.
Z urzędu wskazać należy, iż w dwóch innych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I SA/Wr 836/11 i I SA/Wr 837/11 ze skarg skarżącej spółki została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po 500 zł. Jednocześnie wskazać należy, że we wskazanych sprawach, Sąd wezwał skarżącą do nadesłania do akt sprawy dokumentów, z których wynika, iż w 2009 r. spółka poniosła stratę w kwocie 139.318,36 zł, przy przychodach w kwocie 865.206,78 zł, w 2010 r. uzyskała dochód brutto w kwocie 121.291,37 zł, przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł, natomiast w latach 2005, 2006 i 2007 poniosła stratę w kwocie odpowiednio 190.715,16 zł, 43.318,06 zł i 19.647,74 zł, rozliczaną podatkowo w 2010 r. W czwartym kwartale 2010 r. oraz w pierwszym i drugim kwartale 2011 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości netto odpowiednio 137.371 zł, 11.939 zł i 50.053 zł, nabywając w tych okresach towary i usługi o wartości netto odpowiednio 127.713 zł, 76.372 zł i 101.142 zł. W deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7K za drugi kwartał 2011 r. skarżąca spółka wykazała kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 29.501 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl natomiast art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 2 pkt 2 stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.
W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585).
W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet Państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców.
W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag i po ocenie przedstawionego przez skarżącą materiału dowodowego, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku, jego zdaniem bowiem skarżąca spółka nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami.
Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt odnotowania przez nią w poprzednim okresie rozliczeniowym zysku w wysokości ponad 81.000 zł, przy czym przychody wyniosły ponad 1.000.000 zł i to mimo postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki od początku 2010 r. Zgodnie z przedłożonymi dokumentami, zajęcie rachunków bankowych oraz wierzytelności pieniężnych spółki nastąpiło w styczniu 2010 r.
Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnich okresach rozliczeniowych, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Wskazać należy, iż straty z prowadzonej działalności gospodarczej, które nie przeszkodziły spółce w jej dalszym prowadzeniu na skalę wynikającą ze złożonych do akt zeznań i deklaracji podatkowych, spółka rozliczała podatkowo korzystając z przysługującego jej odliczenia od dochodu uzyskanego w 2010 r., czym zmniejszyła ich negatywny wpływ na swoją sytuację finansową.
Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć należy koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych).
Dla oceny możliwości płatniczych spółki nie ma również znaczenia fakt realizacji przez nią transakcji z kontrahentami w formie kompensat. Sposób rozliczeń jest wyborem kontrahentów, w tym wnioskującej spółki, i nie może stanowić przesłanki ustalenia braku możliwości pozyskania dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych. W ramach kompensat spółka może bowiem zdecydować o uiszczeniu w jej imieniu kwot ciążących na niej kosztów sądowych.
W ocenie Sądu, nie może przemawiać również za przyznaniem stronie prawa pomocy stan rachunków bankowych skarżącej wykazany w złożonym przez nią oświadczeniu, rozliczenia bowiem wierzytelności spółki następują w formie bezgotówkowej, co nie zmienia ich charakteru przysporzenia.
Konieczne jest ponowne wskazanie, że sygnalizowane w sprzeciwie regulowanie przez spółkę zobowiązań cywilnoprawnych przed ponoszeniem przez nią ciężarów publicznoprawnych, do których zaliczają się koszty sądowe, jest niedopuszczalne w świetle wyżej przedstawionych zasad dotyczących przyznawania prawa pomocy.
Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.